# Hesiodi Carmina

## Part 1

Book page: https://www.cyberlibrary.org/la/books/hesiodi-carmina-53315/index.md

HESIODI CARMINA.

PARISIIS,

EDITORE AMBROSIO FIRMIN DIDOT,

INSTITUTI REGII FRANCIÆ TYPOGRAPHO,

VIA JACOB, 56.

M DCCC XLI.

Transcriber's Note:

For the creation of this e-book the following text has been used:

"Hesiodi Carmina. Graece et Latine cum Indicibus Nominum et Rerum" (Parisiis, Editore Ambrosio Firmin Didot, 1841) for the extract from the _Præfatio_ and the Latin text.

All changes applied by the Transcriber to the Latin text are explained in the footnotes marked as "[TR1]", "[TR2]", etc. Footnotes not marked by a preceding "TR" belong to the original text.

Excerpt from the _Præfatio:_

Gœttlingianus HESIODI textus quinquaginta emendationes in Theogonia, viginti quinque in Scuto Herculis a nobis receptas egregiæ Hermanni recensioni debet. Quum de prisca Theogoniæ forma hodiernæque origine nihil constet,[1] versus longioresve locos transponere, quomodo Hermannus hic illic faciendum docet, ausi non sumus, sed satis habuimus uncis includere, quæ, quo loco hodie leguntur, carminis tenorem interrumpunt, sive dispositionis hodierna antiquioris, sive variarum recensionum, sive interpolationum vestigia sint. Quod ad Scutum attinet, lectores ad egregiam Hermanni disputationem de triplici huius poematis recensione remittamus oportet. Carminis enim intellectui commodoque legentium male consultum fuisset, si nulla addita adnotatione textum dispositioni a viro doctissimo propositæ adaptare voluissemus.[2] De tertii, quod superest, poematis Hesiodei natura Lehrsius frater dilectus _Quæstionum epicarum_ a. 1837 editarum dissertatione tertia novam exposuit sententiam, quæ, quamvis minus probata a nonnullis, maxime tamen idoneum harum rerum iudicem nacta est defensorem.[3] In nostra editione singulas facile agnosces sententias, quas Lehrsius non nisi propter verborum quorundam similitudinem interpositas cum reliquo carmine vix cohærere demonstrat. Quæ idem interpolata esse iudicat, uncis inclusimus; quæ e variis recensionibus manasse vult, indicare non licuit. Multas lectiones in recensione textus Gœttlingiani ab Hermanno commendatas in nostrum Operum et Dierum textum nova hac ratione dispositum introduci non potuisse apparet.

[...]

In _interpretationibus latinis,_ quas nostris poetis addidimus, elegantiam frustra quæres, quum græca, quantum fieri potuit, ad verbum reddere statuerimus, quo consilio in Hesiodo magis etiam stetimus quam in reliquis auctoribus. Priorum versionum, quæ earum natura erat, modo plura, modo pauciora, interdum nulla reperies vestigia. Tzetzen etiam interpretatione donavimus, non quo operæ pretium esse putaremus, hunc laborem in poetillam impendere, sed ut æquabilitatis legem editioni nostræ præscriptam observemus.

[...]

Iam lectores harum rerum periti operam nostram benigne iudicent, reliqui iudicio abstineant velimus, valere iubemus omnes.

Parisiis, Kalendis Decembribus a. MDCCCXXXIX.

[1] Mützellius, quem in his studiis totum esse viri docti non ignorant, in recensione libelli, in quo Sœtbeerus quidam sua Gruppiique somnia de primigenia Theogoniæ specie publici juris fecit (Zimmerm. ephemm. a. 1838, num. 10 sqq.), philologiæ hodiernæ vires difficultati hujus quæstionis pares esse negat. [2] Versum 144, qualem in una trium illarum recensionum fuisse Hermannus vult, textui suo loco subiunximus. [3] Hermannum, qui in Jahnii annalibus philologiæ hunc librum atque illam præsertim dissertationem iudicavit. Aliud de eadem dissertatione iudicium in Zimmermanni ephemm. (a. 1836, pag. 1006 sqq.) sub calce recensionis, quam Iulius Cæsar de illo Sœtbeeri opusculo scripsit, nos legere meminimus.

Table of Contents.

Theogonia.

Scutum Herculis.

Opera et Dies.

THEOGONIA.

1 A Musis Heliconiadibus incipiamus canere, quæ Heliconis habitant montem magnumque divinumque, atque circa fontem nigrum pedibus teneris saltant, et aram præpotentis Saturnii, 5 atque ablutæ tenerum corpus aqua Permessi, aut Hippocrenes, aut Olmii sacri, summo in-Helicone choreas ducebant pulchras, amabiles; tripudiabant vero pedibus: Inde concitatæ, velatæ aere multo, 10 noctu incedebant, perpulchram vocem emittentes, celebrantes Jovemque ægida-tenentem et venerandam Junonem argivam, aureis calceamentis incedentem: filiamque ægida-tenentis Jovis, cæruleis-oculis Minervam, Phœbumque Apollinem et Dianam sagittis-gaudentem, 15 atque Neptunum terram-continentem, terram-moventem, et Themin venerandam, et pætis-oculis Venerem, Hebenque aurea-corona, formosamque Dionen, [Auroramque, Solemque magnum, splendidamque Lunam,] Latonamque, Japetumque et Saturnum versipellem, 20 Terramque, Oceanumque vastum et Noctem atram, aliorumqe immortialium sacrum genus semper existentium: quæ olim Hesiodum pulchrum docuerunt carmen, agnos pascentem Helicone sub divino. Hoc autem me primum Deæ sermone compellarunt, 25 Musæ Olympiades, filiæ Jovis ægida-tenentis:

Pastores agrestes, mala probra, ventres solum, scimus falsa multa dicere veris similia: scimus autem, quando voluerimus, vera loqui.

Sic dixerunt filiæ Jovis magni veridicæ, 30 et mihi sceptrum dederunt, lauri perviridis ramum, ut-decerperem, mirandum. Inspirarunt autem mihi vocem divinam, ut canerem futuraque præteritaque. Et me jubebant celebrare beatorum genus sempiternorum, se vero ipsas primo et postremo semper canere. 35 Sed quo mihi hæc circa quercum aut circa petram?

O tu, a Musis ordiamur, quæ Jovi patri canendo oblectant magnum animum in Olympo, memorantes præsentiaque futuraque præteritaque, voce concinentes. Earum vero indefessa fluit vox 40 ab ore suavis. Ridet autem domus patris Jovis valde-tonantis, Dearum voce liliacea dispersa. Resonat vero vertex nivosi Olympi, domusque immortalium. Hæ vero immortalem vocem emittentes, deorum genus venerandorum primo celebrant cantilena 45 ab exordio, quos Tellus et Cœlum latum genuerunt, quique ex his prognati-sunt Dii, datores bonorum. Secundo etiam Jovem, Deorum patrem atque etiam hominum, Incipientesque celebrant Deæ finiuntque carmine _celebrare,_ quam præstantissimus sit Deorum imperioque maximus. 50 Porro autem hominumque genus fortiumque gigantum celebrantes oblectant Jovis mentem in Olympo Musæ Olympiades, filiæ Jovis ægida-habentis: quas in Pieria Saturnio peperit patri mista Mnemosyne, arvis Eleutheris imperans, 55 oblivionemque malorum solatiumque curarum. Novem enim cum-ea noctes mistus-est prudens Jupiter, seorsim ab immortalibus, sacrum lectum conscendens. Sed cum jam annus esset, circumvolverentur vero tempestates, mensibus exactis, diesque multi transacti essent, 60 ipsa peperit novem filias concordes, quibus carmen curæ-est, in pectoribus securum animum habentibus, [paululum a summo vertice nivosi Olympi, ubi ipsis splendidique chori et ædes pulchræ. Juxta vero eas Gratiæque et Cupido domos habitant,] 65 in conviviis: amabilem autem per os vocem emittentes, canunt omniumque leges et mores venerandos immortalium celebrant, amabilem vocem emittentes. Illæ tum ibant ad Olympum exsultantes voce pulchra, immortali cantilena: circum vero resonabat terra atra 70 canentibus: jucundus vero a pedibus strepitus excitabatur, euntium patrem ad suum. Is autem in cœlo regnat, ipse habens tonitru atque ardens fulmen, vi superato patre Saturno. Bene autem singula immortalibus disposuit simul, et ordinavit honores.

75 Hæc sane Musæ canebant, cœlestes domos incolentes: Novem filiæ magno e Jove prognatæ: Clioque Euterpeque Thaliaque Melpomeneque, Terpsichoreque Eratoque, Polymniaque Uraniaque, Calliopeque: hæc autem præstantissima est omnium. 80 Hæc enim et reges venerandos comitatur. Quemcunque honorarunt Jovis filiæ magni, nascentemque adspexerunt a-Jove-nutritorum regum, huic quidem super linguam dulcem fundunt rorem, hujus vero verba ex ore fluunt suavia: at sane populi 85 omnes ipsum respiciunt, reddentem jus rectis judiciis. Hic autem secure concionabundus statim etiam magnam contentionem scite dirimebat. Propterea enim reges prudentes _sunt,_ ut populis læsis in-foro integras res restituant 90 facile, mollibus alloquentes verbis. Incedentem vero per urbem, tanquam Deum, venerantur reverentia blanda: eminet vero inter congregatos. Taleque Musarum sanctum munus hominibus. A Musis enim et eminus-feriente Apolline 95 viri cantores sunt super terram et citharœdi, ex Jove vero reges. Ille vero beatus, quemcunque Musæ amant: suavis ei ab ore fluit vox. Si quis enim vel luctum habens recens-afflicto animo tristetur, animo dolens, sed cantor 100 Musarum famulus gloriam priscorum hominum celebraverit beatosque Deos, qui Olympum incolunt; statim hic sollicitudinem obliviscitur, nec quicquam dolorum meminit: cito vere deflexerunt _eos_ dona Dearum.

Salvete, natæ Jovis, date vero amabilem cantilenam. 105 [Celebrate autem immortalium sacrum genus, semper exsistentium, qui tellure prognati sunt et cœlo stellato, nocteque caliginosa, quosque salsus nutrivit pontus.] Dicite autem, quomodo primum Dii et terra facti-sint et flumina et pontus immensus, æstu furens, 110 astraque fulgentia et cœlum latum superne: et qui ex his nati sunt Dii, datores bonorum, utque opes diviserint et quomodo honores distinxerint, atque etiam quomodo primum multicavum tenuerint Olympum: hæc mihi dicite, Musæ, celestes domos inhabitantes, 115 ab initio, et dicite quidnam primum fuerit illorum.

Igitur primum quidem Chaos fuit, ac deinde Tellus lato-pectore, omnium sedes tuta semper [immortalium, qui tenent juga nivosi Olympi,] Tartaraque tenebricosa in-recessu terræ spatiosæ: 120 atque Amor, qui pulcherrimus inter immortales Deos, solvens-curas omniumque Deorum omniumque hominum, domat in pectoribus animum et prudens consilium. Ex Chao vero Erebusque nigraque Nox editi-sunt. Ex Nocte porro Ætherque et Dies prognati-sunt: 125 quos peperit, ubi-conceperat, Erebo concubitu mista. Tellus vero primum quidem genuit æqualem sibi Cœlum stellatum, ut ipsam totam circumtegat, ut esset beatis Diis sedes tuta semper. Genuit vero Montes altos, Dearum grata domicilia 130 Nympharum, quæ habitant per montes saltuosos. Atque etiam infrugiferum pelagus peperit æstu furens, Pontum, absque amore suavi: sed deinde Cœlo concumbens, peperit Oceanum profundis-vorticibus, Cœumque Criumque, Hyperionemque Japetumque, 135 Theamque Rheamque, Theminque Mnemosynenque, Phœbenque aurea-corona, Tethynque amabilem. Hos vero post natu-minimus natus-est Saturnus versutus, sævissimus inter-liberos: floridum autem oderat parentem. Vero etiam genuit Cyclopes superbum cor habentes, 140 Brontenque Steropenque et Argen forti-animo, qui Jovi et tonitru dederunt et fabricarunt fulmen. Hi autem sane cæterum quidem Diis similes erant, unus vero oculus media positus-erat in-fronte. [Hi vero ex immortalibus mortales evaserunt loquentes: Cyclopes vero nomen erat impositum, eo quod ipsorum 145 orbiculatus oculus unus inerat fronti:] roburque ac vires et variæ-artes erant in operibus. Alii vero etiam e Tellureque et Cœlo prognati-sunt tres filii magnique et prævalidi, nefandi, Cottusque Briareusque Gyasque, superba proles. 150 Quorum centum quidem manus ab humeris prorumpebant inaccessæ, capita vero unicuique quinquaginta ex humeris prognata-erant super robustos artus. Robur autem inaccessum, validum, ingenti in statura. Quotquot enim Tellureque et Cœlo procreati-sunt, 155 potentissimi _sunt_ filiorum, a-suo vero infestabantur parente ab initio. Et horum quidem ut quisque primum nascebatur, omnes occultabat, et in lucem non emittebat, Terræ in latebris malo autem oblectabatur opere Cœlus, ipsa vero intus ingemiscebat Terra vasta, 160 referta: dolosam veor mala excogitavit artem. Statim vero procreans genus cani ferri fabricavit magnam falcem et edixit liberis caris. Dixit autem animum-addens, suo mœrens corde:

Filii mei et patris nefarii, si volueritis 165 parere, patris malam ulciscemur contumeliam vestri. Prior enim indigna machinatus-est opera.

Sic dixit: illos vero sane omnes invasit metus, neque quisque eorum locutus-est. Confirmato-animo tamen magnus Saturnus versutus rursus verbis compellavit matrem venerandam:

170 Mater, ego hoc certe in-me-recipiens peragam facinus, quoniam patrem detestabilem nihil curo nostrum. Prior enim indigna machinatus-est opera.

Sic dixit: gavisa-est autem valde animo Tellus ingens. Collocavit autem ipsum celans in-insidiis: indidit vero manui 175 harpen asperis-dentibus: dolum autem suppeditavit omnem. Venit autem Noctem inducens magnus Cœlus: circum vero Telluri cupiens amoris incumbebat, et sane extensus-est undique: ex insidiis autem filius petiit manu sinistra, dextra vero immanem cepit harpen, 180 longam, asperis-dentibus, suique genitalia patris festinanter demessuit, retro autem jecit ut-ferrentur pone. Illa quidem non incassum effugerunt manu: quotquot enim guttæ proruperunt cruentæ, omnes suscepit Terra: inversis autem annis, 185 produxit Erinnyasque validas magnosque Gigantes armis nitentes, longas hastas manibus tenentes: Nymphasque, quas Melias vocant super immensam terram. Genitalia autem ut prius resecta ferro projecerat ex Epiro in pontum undosum, 190 sic ferebantur per pelagus longo tempore: circumcirca vero alba spuma ab immortali corpore oriebatur: in ea autem puella innutrita est: primum vero ad-Cythera divina vehebatur, inde tum circumfluam pervenit ad-Cyprum. Prodiit vero veneranda formosa Dea, circum vero herba 195 pedibus sub mollibus crescebat: ipsam autem Aphroditen spumigenamque Deam et pulchre-coronatam Cytheream nominant Diique et homines, quia in spuma nutrita-fuit: at Cytheream, quod appulit Cythera: Cyprigenam vero, quod nata-est undosa in Cypro: 200 atque amantem-genitalia, quod e genitalibus emersit. Hanc vero Amor comitatus-est, et Cupido sequebatur pulcher, natam primum Deorumque ad cœtum euntem. Hunc vero ab initio honorem habet, atque sortita-est sortem inter homines et immortales Deos, 205 virgineasque confabulationes risusque fallaciasque oblectationemque suavem amoremque blanditiamque.

Illos vero pater Titanas cognomento vocabat, filios objurgans magnus Cœlus, quos genuit ipse. Dictitabat autem _eos_ tendentes-_manus_ protervia magnum patrasse 210 facinus, cujus deinceps ultio in-posterum futura-sit.

Nox vero peperit odiosumque Fatum et Parcam atram, et Mortem: peperit vero Somnum: peperit vero agmen Somniorum: nemini concumbens Dea peperit Nox obscura. Deinde etiam Momum et Ærumnam dolore-plenam, 215 Hesperidesque, quibus mala trans inclytum Oceanum aurea pulchra curæ-sunt, ferentesque arbores fructum: [et Parcas et fatales-Deas genuit inexorabiles, Clothoque Lachesinque et Atropon, quæ mortalibus nascentibus dant habendum bonumque malumque, 220 et quæ hominumque Deorumque delicta persequuntur, neque unquam deponunt Deæ vehementem iram, priusquam ab illo sumserint gravem pœnam, quisquis peccarit.] Peperit autem et Nemesin, cladem mortalibus hominibus, Nox perniciosa; post hanc vero Fraudem enixa-est et Concubitum 225 Seniumque perniciosum, et Contentionem peperit pertinacem.

At Contentio odiosa peperit quidem Laborem molestum, Oblivionemque Famemque et Dolores lacrimabiles, Pugnasque Cædesque Prœliaque Stragesque virorum, Jurgiaque mendacesque Sermones Disceptationesque, 230 legum-contemtum Noxamque, familiares inter-se, Jusjurandumque, quod sane plurimum terrestres homines lædit, quando quispiam volens perjurium juraverit.

Nereum vero veracem et ingenuum genuit Pontus, maximum-natu filiorum: sed vocant senem, 235 eo quod verusque et placidus: nec legum obliviscitur, sed justa et moderata judicia novit; rursum vero etiam Thaumantem magnum et fortem Phorcyn, Terræ commistus, et Ceto formosis-genis Eurybiamque, adamantis in pectore animum habentem.

240 Ex-Nereo autem prognatæ sunt peramabiles filiæ Dearum Ponto in infructuoso, et e-Doride pulcra, filia[TR1] Oceani, ultimi fluvii, Protoque Eucrateque, Saoque Amphitriteque, Eudoraque Thetisque, Galeneque Glauceque, 245 Cymothoë, Spioque, Toëque Haliaque amabilis et Melita gratiosa et Eulimene et Agave, Pasitheaque Eratoque, et Eunice roseis-brachiis, Dotoque Protoque, Pherusaque Dynameneque, Nesæaque et Actæa et Protomedia, 250 Doris et Panopia et formosa Galatea, Hippothoëque amabalis et Hipponoë roseis-brachiis, Cymodoceque, quæ fluctus in obscuro ponto flatusque divinorum ventorum una-cum Cymatolege facile mitigat et _cum_ Amphitrite pulcris-talis, 255 Cymoque, Ejoneque, pulchreque-coronata Halimede, Glauconomeque hilaris et Pontoporia, Liagoreque et Evagore et Laomedia, Polynomeque et Autonoë et Lysianasse Evarneque, indole grata et specie inculpata, 260 et Psamathe, decora corpore, divaque Menippe, Nesoque Eupompeque, Themistoque Pronoëque, Nemertesque, quæ patris habet mentem immortalis. Hæ quidem ex-Nereo inculpato procreatæ-sunt filiæ quinquaginta, inculpata opera callentes.

265 Thaumas vero Oceani profundiflui filiam duxit Electram: hæc autem celerem peperit Irim, pulchricomasque Harpyias, Aëlloque Ocypetenque, quæ sane ventorum flamina et aves una comitantur pernicibus alis: similes-tempori enim volitant.

270 Phorco vero dein Ceto Græas peperit formosas a partu canas, quas inde Græas vocant immortalesque Dii humique incedentes homines, Perphredoque pulchro-peplo, Enyoque croceo-peplo, Gorgonesque, quæ habitant trans celebrem Oceanum, 275 in-extrema-parte ad noctem, ubi Hesperides argutæ, Sthenoque Euryaleque Medusaque gravia perpessa. Illa quidem erat mortalis, hæ autem immortales et senii expertes duæ: cum una vero concubuit cærulea-cæsarie Neptunus in molli prato et floribus vernis. 280 Ejus autem quum jam Perseus caput amputasset, exsiluit Chrysaorque magnus et Pegasus equus. Huic quidem cognomen erat, quoniam Oceani apud fontes natus-erat, ille vero ensem aureum tenebat manibus suis. Et-ille quidem cum-avolasset, relicta terra matre pecorum, 285 pervenit ad immortales: Jovis vero in domo habitat, tonitruque fulgurque ferens Jovi prudenti.

Chrysaor autem genuit tricipitem Geryonem, mistus Calliroæ filiæ nobilis Oceani. Illum quidem armis-exuit vis Herculea, 290 boves apud flexipedes circumflua in Erythia: die illo, ubi boves egit latas-frontes-habentes Tirynthia in sacram, trajecto Oceano Orthroque interfecto et bubulco Eurytione, stabulo in obscuro, trans inclytum Oceanum.

295 Ipsam autem peperit aliud monstrum, intractabile, nihil simile, mortalibus hominibus neque immortalibus Diis, specu in concavo, divinam infracto-animo Echidnam: dimidam quidem nympham nigris-oculis, pulcris-genis, dimidiam contra ingentem serpentem, horrendumque magnumque, 300 [varium, crudivorum, divinæ sub cavernis terræ. Illic vero ei specus est in-imo cava sub petra, procul ab immortalibusque Diis mortalibusque hominibus: ibi sane ei destinarunt Dii inclytas domos incolere.] At coercebatur apud Arimos sub terra misera Echidna, 305 immortalis nympha et senii-expers diebus omnibus.

Huic vero Typhaonem aiunt mistum-esse concubitu, vehementemque violentumque ventum, nigris-oculis puellæ: ea vero gravida-facta peperit truces liberos: Orthrum quidem primo canem peperit Geryoni. 310 Secundo iterum edidit-partu intractabilem, haud effabilem Cerberum, crudivorum, Plutonis canem ænea-voce, quinquaginta-capitum, impudentemque fortemque. Tertio Hydram rursus genuit perniciosa scientem, Lernæam, quam enutrivit Dea albis-ulnis Juno, 315 implacabiliter irascens robori Herculeo. Atque eam quidem Jovis filius occidit sævo ferro Amphitryoniades cum bellicoso Jolao, Hercules, ex-consiliis Mineræ prædatricis. Illa vero Chimæram peperit, spirantem inexpugnabilem ignem, 320 trucemque magnamque, perniciemque validamque. Hujus autem erant tria capita: unum quidem terribilis leonis, alterum capellæ, tertium vero serpentis, robusti draconis. [Ante leo, pone vero draco, in-medio autem capra, horrende efflans ignis vim ardentis.] 325 hanc quidem Pegasus occidit et strenuus Bellerophontes. At ea sane Sphingem perniciosam peperit, Cadmeis perniciem, ab-Orthro compressa, Nemeaeumque leonem, quem sane Juno cum-enutravisset, Jovis veneranda uxor, in arvis collocavit Nemeæ, cladem hominibus. 330 ibi sane hic commorans damno-afficiebat genera hominum, dominans Treto Nemeæ _monte_ atque Apesanti: sed ipsum vis domuit roboris Herculei.

Ceto vero minimum-natu cum-Phorcyne concubitu mista peperit sævum serpentem, qui obscuræ in-latibulis terræ 335 finibus in amplis aurea mala custodit.

Hæc quidem Cetus et Phorcynis soboles est.

Tethys autem Oceano Flumina peperit vorticosa, Nilumque Alpheumque et Eridanum profundis-vorticibus, Strymonem, Mæandrumque et Istrum pulchrifluum, 340 Phasinque Rhesumque, Acheloum argenteis-vorticibus Nessumque, Rhodiumque Haliacmonemque, Heptaporumque Granicumque et Æsepum, divumque Simoënta, Peneumque et Hermum, amœneque-fluentem Caïcum, Sangariumque magnum, Ladonemque Partheniumque, 345 Evenumque et Ardescum, divumque Scamandrum.