Part 9

Narravit Haret Fil. Hammami. Proficiscebar aliquando e Syria, petens urbem prophetae, comitibus filiis Numeir, sociis omni bono et commodo instructis, et Abu Seido, retinaculo festinantis, solatio orbi, miraculo temporis, qui ob eloquentiam digitis monstrabatur. Et contigit, cum pervenissemus Singaram[1], ut mercatorum aliquis convivium institueret nuptiale, ad quos sine discrimine arcesseret omnes, urbanos et deserticolas, ita ut vocatio ejus omnes in universum invitans ad nostram quoque perveniret Caravanam. Annuimus itaque invitatori et accessimus ad epulas, ubi hospes unius manus et ambarum cibos proponebat, qui jucunditatem afferrent ori et placerent oculis. Postremo vitreum adtulit, quasi ex aëre congelatum, aut conflatum ex atomis volitantibus, aut ex aetheris[2] luce fusum, aut quasi margaritae detracta esset cortex, copia impletum jucunda, diffuso litum liquore, latice Tasnimi[3] inspersum, pulcherrimum non magis aspectum praebens, quam jucundissimum exhalans odorem. Quo praesente cum incenderentur cupidines et experiundi appetitus, jamque eo esset perventum[4], ut impetus fierent in venationem ejus, et in diripiendo audiretur exhortatio, exsiluit Abu Seid furentis instar, et aufugit quantum a pisce se separat lacerta Lybica[5]. Nos continuo enixe rogavimus ut rediret, nec esset similis Kudaro in tribu Thamud[6]; ille vero, per resuscitantem e lapidibus mortuos! non redibo, inquit, nisi ablatum fuerit vitreum. Quare cum non fieri posset, ut ei non gratificaremur ejusque jurejurandum acceptum haberemus, abstulimus illud, mentibus licet cum eo avolantibus largeque fluentibus lacrymis. Reversus igitur ad accubitus locum, non amplius sollicitus ob perjurium, interrogatusque causam, cur surrexisset poculumque amandari postulasset, vitreum, inquit, delatoris partes sustinet, et ex multis inde annis juravi, nunquam fore, ut unus idemque locus me et delatorem simul includat. Quid, reposuimus, tam grave sacramentum, quidve tam vehementem execrationem tibi elicuit? Respondit: vicinum habebam, qui, blandiente lingua, corde favebat scorpionem, et, dum sermo fragranti similis melli sitim sedabat, intus gerebat venenum letale[7]. Cum hoc ut confabularer adduxit vicinitas, et grata dentium strictio decepit, ut inirem societatem; viriditas fimeti ejus allicuit, ut eo uterer compotore, et fallax exterius impulit, ut frui vellem ejus fragrantia[8]. Sed cum familiaritem contraxissem, eum aestumans vicinum ὁμοτοιχον, apparuit violentus vultur, cumque me ei associavissem ut amico familiari, prodiit serpens fraudulentus; benigne tractabam[9] nescius eum, si propius adspiciatur, ex illis esse, quorum gaudetur amissione, et affixus haerebam ignorans, eum, si dentes inspiciantur, talem inveniri, qui cum fugerit exultatur. Habebam autem puellam tam perfectae pulchritudinis, ut nulla cum ea certaret. Quando velum deponebat, sol et luna erubescebant ignibusque ustulabantur corda; quando labia diducebat ridendo, contemnebantur uniones et gratis divendebatur corallum; adspiciens[10] excitabat curas et fascini Babylonii veritatem confirmabat; loquens vinciebat cor intelligentis et de montibus excelsis descendere faciebat rupicapras; egens sanabat laesum et vitam reddebat sepulto. Quin imaginabar in gutture ejus psalteria Davidis; canenti enim sese submittebat Mabad[11] et apage! vocabatur Ishako[12], apage! Psalterium quando pulsabat, Sunâm[13] vilescebat, postquam coetui suo princeps et fidejussor gaudiorum visus erat; saltans cidares a capitibus defluere faciebat, et haud secus exhilarabat, ac guttae saltantes in poculis. Nimirum eam possidens despexi rubros camelos ornabamque consuetudine ejus collum gaudiorum. Quo factum, ut vultum ejus a sole et luna defenderem, et memoriam abigerem e viis confabulantium noctu; sollicitus eram, ne ventus asportaret odorem formositatis, aut atich[14] eam hariolaretur, aut fulgur eam deferret illustrans. At propter miseram sortem meam et infaustum molestumque horoscopum accidit, ut crapula vetere vino nata impulsus, vicino delationi dedito eam describerem. Cum sagitta jam tetigisset scopum, tum demum rediit intellectus, et persensi exitiale periculum et certam perditionem ejus, quod cribro illi mandatum erat; quamvis equidem pactus eram, ut enunciata reticeret, et quod enarraveram custodiret ut secretum, etiamsi quando eum ad iram provocassem, et ille sese arcana, quasi in thesauro reposita, servare, ut avarus recondit denarium, et vela (secretorum) nequaquam, etiamsi in ignem immitteretur, dilacerare praetenderat. Enim vero, praetermisso posthac non nisi die uno aut dierum pari, urbis principi praefectoque gubernanti visum est, regis sui portam petere, ut exercitum demandatum lustrandum offerret nubeque donorum irrigaretur; qua mente cum munus secum sumere vellet, quod illius animo conveniret, ut coram secreto ejus concilio offerret, pretia dedit suis exploratoribus, largeque donavit grata, quicumque ipsum voti compotem faceret. Ibi vicinus meus perfidus arrepsit ad dona ejus; praefracto animo induens ignominiae loricam, nec curans reprehensorem, accessit ad praefectum, avidus, indicavitque quod ei secretum tradideram. Et subito familiares illius affluxerunt et ministri ejus in me irruerunt; et impellebat me, ut eum, mihi praeferens, margarita mea pretiosa honorarem, pretium quidem pro arbitrio statuens; tantaque me oppressit tristitia, quanta Pharaonem et copias ejus aquarum moles. Non desinebam propugnare, sed in cassum cedebat propugnatio, et deprecari, sed frustra erat deprecatio; nam quoties meam resistentiam crescere sentiebat, et augeri effugiendi cupiditatem, criminis me insimulabat, in flammas erumpebat et cum stridore dentes in me collidebat. Nihilo minus tamen lunam meam relinquere mihi ipse non largiebar, et cor meum separare a pectore meo, donec minae nanciscebantur eventum et increpatio esinebat in verbera; tunc metus mortis persuasit, ut oculi mei nigredinem permutarem flavedine numeratae pecuniae, delatore quidem praemium praeter delicti conscientiam et dedecus ferente nullum. Ego vero ab eo inde tempore Deo fidem dedi, me in posterum nunquam velle conversari cum delatore; cujus cum natura propria sit vitreo, delationis imagini, sacramenti mei fluctus ad illud quoque pertingit; et haec est causa, cur dextram meam illuc non extendam.

Vos itaque, re exposita, ne reprehendite, quod per me in diripiendis pastillis dulciariis impediti sitis.

Patet excusatio mei facinoris; et sane farciam rupturam, quocumque possum vetere et novo,

Quamquam, quod vobis delibavi delicati sermonis,

Judicio sapientis, bellaria omnia suavitate longe superat.

Dixit Haret Fil. Hammami. Non solum ratam habebamus hanc excusationem sed etiam laeti oscula infigebamus malis ejus, quid mirum? regerentes, delatio et optimum olim mortalium percussit, ut adeo de lignatrice dictum sit, quod dictum est[15]. Interrogantibus deinde nobis, quid egerit vicinus delator et amicus male fidus, postquam delationis ei plumasset sagittam et vincula amicitiae scidisset; ille, resumsit, sese submittere et humiliare, deprecarique, per quos id commode fieri poterat; ego contra obstinare, eum nunquam amico vultu ad familiaritatem reducere, hesternumque revocare diem; et sic, haud nutante eum arcendi proposito, nihil praeter repulsam ferebat. Attamen non male habebat eum increpatio, nec erubescebat ob perfricatam frontem, sed urgebat reconciliationis studia, novisque identidem instabat petitionibus, nec liberavit me quidquam a pertinacia ejus taedium afferente, nec illi voti consequendi spem praecidit, nisi quidam ex pectore vulnerato[16] animoque saucio versiculi. His inerat, quod diabolum ejus averruncaret et in domicilio suo carceraret; his palam factis laetitiam dimisit nunquam conciliandam, clamans vae! o exitium! desperavitque resuscitatum iri amicitiam sepultam, ut infideles opinantur de mortuis. Precibus ergo eum adorti sumus, ut versiculos recitaret et odorem eorum nos olfacere permitteret; et annuit, hominem quidem properantem[17] creatum esse adjiciens. Tum nullo contractus metu, nec flexus pudore, ita cecinit:

Erat mihi compotor, cui merum propinabam sincerumque amorem, amicum eum suspicans sollicitum;

Tum osoris instar me ab eo separavi, nam inventus est sanies fervens

Antequam eum tentaveram, habebam eum socium fidelem, sed spectatus est exenteratus, vituperandus;

Confabulatorem eum elegeram, sed delicto ejus pectus meum vulneratum est.

Quem opinabar adjutorem misericordemque, illum persensi execrandum et lapidandum;

Quem imaginabar officiosum, fundendo manifestatus est rebellis et vilis;

Quem ex physiognomia judicabam zephyros spiraturum, nonnisi ventum flare voluit venenatum.

Ipse, nullo a me affectus damno, morsu me laesit, quem desperat medicus;

Res ejus, cum separaremur, inconcussa stetit, aegrotans ego corpus abstuli.

Non fuit gratus[18], abundans fructibus, sed terrens, adversarius.

Inde, cum eum expertus essem, dixi, utinam plane non fuisset, nedum ut mihi esset compotor!

In odium mihi adduxit ipsam auroram, nam et matutinum tempus reperitur delator;

Et noctem me induxit ut amem, tenebrarum enim nigror speculator est taciturnus.

Absit, qui defert! etiamsi sinceram pollicetur amicitiam, delictum et vituperii plenum est quodcunque agat.

Dixit; et hospes, audito carmine et rhythmis, cum pulchram aestimaret laudationem et vituperationem, in venerationis suae pulvinar eum promovens, principio lectuli sui honorifici assidere jussit, allatisque decem patinis argenteis, sacchari et mellis dulcedine repletis, haud idem, inquit, statuendum est in socios inferni et paradisi, nec ex aequo comparatur innoxius cum malefico. Haec certe vasa, quod secretorum adtinet retinentiam, piorum loco haberi debent. Quare ne ea ablegari jubeas, nec Hudum addas Aditis[19]! Simul mandavit servo, ut in mansionem ejus portarentur, quo pro lubitu iis uteretur. Hic Abu Seid ad nos accedens, nunc, dixit, legite Suratam victoriae[20], et vulnus laetamini consolidatum! Jam deus replevit orbitatem vestram et pulchre rigata exhibuit cibaria, dulcedinumque sub umbra vos congregavit, (ut veritas dicti appareat), fieri potest, ut vos taedeat alicujus rei, sed prosit vobis. Cum autem in eo esset ut proficisceretur, ut et patinae sibi donarentur rogatum ivit, et convivatori, ad signa, dixit, comitatis pertinet, vas una largitum esse cum muneribus. Reposuit: utrumque tibi habe et insuper servum; mitte verba et abi in pace. Hoc audiens responsum Abu Seid prosiluit, gratiisque actis, quales hortus agit nubibus, nos in tentorium suum duxit, ubi, potestatem in dulcedines concessurus, manu versabat vasa suisque dispertiebatur. Dein, nescio, inquit, utrum accusem delatorem, an gratias ei habeam, vel, utrum oblivisci studeam facinus ejus, an meminerim. Nam quamvis crimen commisit[21] et pessimam exercuit delationem, tamen e nube ejus larga ista fluxit pluvia et gladio ejus ista mihi parta est praeda. Jam vero animus fert redire ad catulos meos et, contentum hoc lucro, nec me ipsum ultra, nec camelos fatigare. Quamobrem valedico vobis, amicitiae foedus intemeratum servaturus, vosque optimo custodi commendatos volo. Tum ascenso jumento, viam relegit, ad familiam suam revertens, et, jactanter progrediente camela, discedenteque amico aspectu, reliquit nos ut symposium, cui deest dominus, aut noctem, cujus occidit luna.

1. Urbs ad occidentalem Tigridis ripam. 2. D. S. Scholl. explicant: *ex deserti luce*, quod in deserto nihil lucem impediat. 3. Tasnim fons est paradisi; intendit autem aquam rosarum. 4. A. v. ut equites immitterentur in gregem ejus, et clamaretur in diripiendo: ad taliones! 5. Quia vivit locis aridis. 6. Kudar Thamudaeus cameli prophetae Zalechi pedes incidit, quo facto Deus tribum ejus perdidit; signaturque nomine ejus is, qui aliis auctor est malorum. 7. Proprie: maceratum, conditum. 8. D. S. Scholl. habent: *ut clanculum in aurem ei loquerer*, quod dum fit, aliorum odorem olfacimus. 9. D. S. Scholl. *comedebam cum eo*, quasi proprie interpretandum sit, comedebam cum eo panem et sal. 10. Phrasis ambigua; potest etiam explicari: vocem extollens ciebat luscinias. 11. Celebratissimus cantor, praecentor Medinensium, ortus a patre nigro et matre candida, vixit initio Ommeijadarum. 12. Vir doctrina non minus, quam cantu, excellens tempore Raschidi. 13. Sunâm, artis musicae peritissimus, etiam in aula claruit Raschidi. 14. Hariolus e gente Dseibitarum, tempore Sil Arim; quamvis nec sedere, nec stare posset, annos vixisse dicitur trecentos. 15. Scil. a Mohammede. 16. Vel: vindictae cupido. 17. Ludit ambiguo. Homo scilicet fertur terra, vel luto, creatus; vox autem hic pro luto adhibita notat etiam properantiam. 18. A. v. placens, admirationem excitans. 19. Aad notus est propheta ad corrigendos Aditas missus. 20. Caput Korani XLVIII hanc habet inscriptionem. 21. A. v. praecedere fecit, praemisit.

XIX Nisibenus.

Narravit Haret Hammamita. Anno quodam praeterito Iraka sterilis erat ob adversa pluviarum sidera. Viatores ibi loquebantur de agro Nisibeno, commodaque incolarum ejus, largo proventu gaudentium, vita. Ascensa igitur camela Moharitica, hasta stapedi infixa Samharitica, profectus, jactabar de regione in regionem, tractabar de valle in collem, donec perveniebam emaciatus in emaciata. Quam cum decumbere sivissem in fertili pascuo, et lucratus essem pasturae sortem, proposui in eo deponere collum, hospesque versari inter incolas, donec ubertate gauderet siccus annus, visitarentque patriam meam pluviae vernae. At per Deum! oculus meus, non rigatus erat levissimo somno, nec dum pepererat dies ille noctem, cum invenirem Abu Seidum Sarugensem, gyrantem in oris Nisibenis, fructus decutiendo fortunam experientem, modo adversam, modo secundam, spargentemque de ore margaritas, dum manibus emulgebat lactis fluxum. Studium ibi meum animadverti praedam obtinuisse, et sortem meam solitariam evasisse geminam; nec desinebam umbram ejus persequi, quocunque agitabatur, et sermonem ejus excipere, quotiescunque proflabat; usque dum ei supervenit morbus, cujus longinqua erat meta, cujusque cultri adeo carne denubant ossa ejus, ut paene vitae vestem ei exueret, eumque traderet Abu Iachjae. Cruciabar autem ob deficientem adspectum ejus amissamque rigationem, ut lactens, quando ablactatur, et longe remotus a desiderato. Tum sparsus est rumor, pignus ejus deperisse, mortem unguem ei infixisse; omnesque amici ejus, tremenda haec divulgantium nuntio conturbati, confluxerunt in aream ejus citato gressu:

Stupentes, angore vacillantes, quasi lactati vetusto vino;

Profundentes lacrimas, findentes vestimenta, percutientes genas, vulnerantes capita;

Optantes ut fata, dum illi parcerent, pretiosa et animos ipsorum obruissent.

Dixit, qui retulit. Ego, adjunctus amicis, festinavi ad portam ejus. Cum vero advenissemus ad aream et percipiendis de statu ejus certioribus intenti essemus, exivit ad nos puer, risu diductis labiis, sciscitantibusque, quomodo senex se haberet in morbo, quaeque ei esset se commovendi vis, respondit: in pugillo morbi erat et vehementissimae febris contritu, ita ut tabes eum extenuaret, planeque exhauriret malum exitiosum, cum Deus summe laudandus vitae residuum confirmaret, quo facto ex animi deliquio emersit; revertimini ergo viis vestris et exuite terrores vestros; est enim, ac si jam exiret et rediret certaretque propinando merum. Nos, magni facientes hunc nuntium, postulabamus, ut eum videre liceret. Ille introivit indicans, tum prodiit permittens; et intrantes habuimus (amicum) obvium, lingua utentem agili, considebamusque circa sellam ejus, acute spectantes omnem lineam; ipse quoque oculos in coetu gyrans dixit: intuemini filiam momenti!

Deus me restituit, gratiae ei agantur! a morbo, qui paene me delesset,

Sanitatemque donavit; quamquam non est refugium a morte nasum annulo trajiciente.

Non mei oblitus est, sed ad consumtionem usque vitae alimenti me distulit.

Quando *destinata* adest; non juvat propinquus, nec tutela Kuleibi[1] eum defendit.

Nil autem curo, hodiene veniat terminus, an prorogetur in terminum alium;

Quid enim gloriae est vitae, qua spectamus miserias, tum eis ipsi affligimur.

Dixit; et cum ei imprecati essemus prolongationem vitae et metus propulsionem, nos invicem exhortati sumus ad surgendum, ne crearemus taedium. Sed reposuit: nequaquam; commoramini potius apud me per hujus diei candorem, ut delectante sermone tristitia mea levetur; nam confabulatio cum vobis est animi mei alimentum, hilaritatisque meae magnes! Praehabentes igitur quod ei placebat, caventes ab inobedientia, caedebamus sermones, debutyrantes cremorem, rejicientes spumam, donec aderat tempus somni meridiani, linguasque taederet uniuscujusque verbi. Erat autem dies ferventissimi aestus, maturans hortorum fructus. Dixit: dormiendi appetitus inclinavit colla vestra et pabulatum ivit in oculorum vestrorum angulos; adversarius ille quidem strenuus, petitorque non repellendus; jungite illi igitur somnum meridianum, regimine utentes vulgatis traditionibus. Dixit relator. Secuti igitur dicta ejus dormivimus et dormivit ipse; Deus autem feriit aures, effuditque somnum in palpebras, ut exiremus e regno existentium, dormiendo averteremur ab adoratione, nec expergisceremur, nisi postquam aestus sedatus erat et dies evaserat senex. Quo facto lotione nos lustravimus ad precationem tacitam, persolvendumque, quod religio imponebat, debitum; tum cum impetu aggressi sumus reditum illuc, ubi solveramus clitellas. Sed Abu Seidus, conversus ad catulum suum, natura et forma ipsi similem, dixit: videtur mihi *pater culturae* carbonem incendisse in eorum intestinis; voca ergo *patrem congregationis*, qui omnibus esurientibus est arridens nuntius; hunc fac ut sequatur *pater jucunditatis*, qui omnem injuriam perfert; hunc auge *patre amati*, qui omni amatur cordato, versatus inter ustionem et macerantes dolores; tum cita *patrem penetrationis*, optimum euge! socium; nec non *patrem auxilii* adesse jube, cui non par est in auxilio ferendo; et si insuper adduxeris *patrem pulchritudinis*, quantam ille explicabit pulchritudinem! Festina vero etiam accire *matrem hospitalitatis* (ciborum hospiti proponendorum), quae in memoriam vocat Chosroem; nec obliviscere *matrem consolidationis*, nam quot ejus sunt laudatores! accersaque *matre liberationis* impetus fiat absque criminis metu. Sigillum autem sit *pater gravitatis*, qui solatium est omni tristi; cui si addideris *patrem celsitudinis*, nomen tuum ex avarorum ordine deletum erit. Cave tamen, ne *duo trementes* afferas, priusquam onus sumtum fuerit jumentis separationis; sed quando homines desierint infigere manus, tractaverintque *patrem lenitatis*, tum circumire jube *patrem generositatis*, qui est generositatis index! Dixit; et filius intellectis, subtilitate prudentiae, subtilibus illius nutibus, circumferebat suavitates et suave (aroma), donec sol indicabat discessum. Cum autem valedicere convenisset dixissemusque: nonne vidisti hunc diem egregium, ut aurora ejus apparuit atra et vespera lucida? adoravit diu, tum capite sublato inquit:

Ne desperes, ingruentibus malis, de liberatione dispulsura curas!

Saepe ventus venenatus, orto subinde zephyro, abiit;

Saepe elatae sunt nubes ingrati, sed dissipatae, priusquam effunderent;

Saepe metus fuit ab fumum ligni, sed non prodiit ex eo flamma;

Saepe orta est tristitia, sed e vestigio occidit!

Firmus igitur sis terrore invadente; nam tempus est pater miraculorum;

Et spera a spiritu Dei gratias non cogitatas!

Dixit; et ut nobis dictaret, rogavimus, versus excellentes; postea, Deo O. M. actis gratiis, valediximus, laeti illius sanatione, obstricti beneficentia. Explicatio metonomiarum Tofeiliticarum et metaphorarum Suphicarum, hoc consessu occurrentium.

*Abu Iachja* est angelus mortis; *pater culturae* fames, quae vocatur etiam Abu Malek, sive *pater possessoris*; *pater congregationis* est mensa; *pater jucunditatis* panis albus; *pater amati* hoedus; *pater penetrationis* acetum; *pater auxilii* sol; *pater pulchritudinis* olus. *Mater* vero *hospitalitatis*, sive ciborum proponendorum, vocatur Sakbag, acidus cibus, nostrum *ragout*, a Chosroe, Persarum rege, introductum; *mater consolidationis* est Harisa, spissum pulmentum e tritico et carnibus; *mater liberationis* Gusabet, panis superimpensa, carne pinguedine imbutus et sic obsonii curatione liberans; *pater gravitatis* Chabiz, cibus e dactylis cum butyro mistis, sic dictus a magno pretio; *pater celsitudinis* Falusak, edulium ex amylo et melle, Europaeorum ergo fere *tarte*; *pater lenitatis* Rhasul, id, quo eluuntur sordes; *duo trementes* sunt *pelvis* et gutturnium, et *pater generositatis* suffitus.

1. Nomas maximae potestatis, ante Muhammedem.

XX Miafarekiensis.

Narravit Haret Hammamita. Tetendi cum sociis, optime inter se consentientibus, colloquio nunquam ad disceptationem abutentibus, quive sit clandestini odii sapor plane ignorantibus, Miafarekinum; eramque inter eos, ut qui non cessit ex antro suo, nec reliquit proximos et vicinos; ideoque, cum e clitellis transferremur in nidos, nos invicem monuimus, ne oblivisceremur societatis, sed caveremus in terra peregrina diremtionem, destinantes conventus locum, quem utraque diei extremitate visitaremus, communicaturi, quid novi acciderit. Ibi nobis die quodam versantibus et congregationis filo insertis, coram stetit vir linguae audacis, vocis clarae, et postquam salutaverat, ut qui adsputat nodos (praestigiator), venaturque leones ac pecudes, dixit:

Mirum referendum habeo, o homines, quo commoneatur intelligens et prudens!

Florente aetate vidi fratrem potestatis, cui gladii erat acies penetrantis.

In pugna procedebat, ut qui certus est victoriae, nec dubitat;

Impetu suo adversa dispellebat, ut status anxius fieret commodus;

Non certabat cum sociis, nisi ita, ut discederet e praelii campo hastâ rigatâ;

Non annitebatur oppugnare celsa, clausa, defensa, timenda,

Absque eo successu, ut acclamaretur: auxiliatur Deus, victoria est propinqua!

Quot autem noctes pernoctavit jactanter incedens veste juventutis nitidâ,

Sugens gracilium salivam et suctus, omnibus, quem vitâ redimerent, dilectus!

Sed non desiit fortuna rapere, quod ei erat virium et ligni duri[1],

Donec noctes eum fecerunt abjectum, a quo avertantur propinqui.

Praestigiator morbum ejus solvere nequit, desperat medicus;

Ita ut discesserit a candidis, et discesserint ab eo, frustra quondam nec rogato, nec rogante;

Evaseritque similis praepostere creato; nam quicunque vivit, experitur mala senectae.

Hodie en! eum coopertum[2]; et quis est, qui mortuum peregrinum donare velit ferali amiculo?