# De Plantis Esculentis Insularum Oceani Australis Commentatio Botanica

## Part 5

Book page: https://www.cyberlibrary.org/la/books/de-plantis-esculentis-insularum-oceani-australis-commentatio-bo-1cd763ec/index.md

Folia opposita, petiolata, lanceolata, coriacea, integra, acuta, superius nitida, subtus tomento brevissimo, flavicante incano, bipollicaria. Petioli brevissimi semiteretes, extrorsum rugosi, erectopatentes.

{73} Pedunculi terminales subtrifidi, capitulo florum onusti. Gummi ex hac arbore exsudans forte idem est, quo barbari novae Zeelandiae homines vescuntur, ut patet e diario navarchi gallici Crozet, p. 67.

"Je leur ai vu manger une espèce de gomme de couleur verte, dont ils paroissent faire grand cas. Je n'ai pu savoir, de quel arbre ils la tiennent. Quelquesuns de nous en ont mangé, en la faisant fondre dans la bouche; nous l'avons tous également trouvée d'une qualité très-échauffante."

45. HIBISCVS TILIACEVS. Linn.

H. foliis cordatis subrotundis indivisis acuminatis crenatis, caule arboreo, calyce exteriore decemdentato _M. S. V._ p. 629. n. 11.

Calycis nota ad dignoscendam hanc speciem praestantissima est. Folia enim variant, aut simpliciter cordata fere orbiculata; aut in tres, quinosve angulos acutos excurrentia; pubescentia vel nuda; profunde crenata vel integerrima; majora, vel minuscula. Flores sulphurei, ampli, basi saturate purpurei, petalis subrotundis, unguibus oblongis.

Reperitur passim intra tropicos in littore insularum Societatis, Marchionis, Amicorum, novarum Hebridum et novae Caledoniae. Cum artocarpi messis deficiat, Taheitenses huius Hibisci corticem exsugunt: novae Caledoniae autem homines saepius hoc alimento insulso ac minime nutriente vescebantur.

{74}

46. COIX LACRYMA. Linn. _M. S. V._ p. 842.

Semina huius graminis dulcia sunt et edulia. Reperta a nobis est in Tongatabu et E-uwa, Amicorum insulis: nescio an cultis ibidem adnumeretur.

47. PTERIS ESCULENTA. F.

P. frondibus supradecompositis sulcatis, foliolis pinnatis, pinnis linearibus decurrentibus, summis brevioribus. F.

Reperitur in sylvis insularum Societatis. Radices ab incolis inopibus et famelicis exsuguntur, insipidae, param nutrientes lignoso-fibrosae.

Frondes supradecompositae, triplicato-pinnatae, maximae, radicales, glabrae, stipite superne sulco exarato, divisuris omnibus alternis, universalioribus interdum oppositis.

Foliola pinnata, circiter bipollicaria, pinnis linearibus integerrimis obtusis, margine revolutis, coriaceis, approximatis, decurrentibus, inferioribus discretis, hinc inde dentatis, seu pinnatifidis, extimis sensim brevioribus.

Fructificationis lineae marginales fere totum discum occupant, membranula tenui semina vix obtegente.

Taheitensibus _e-Narré_.

48. POLYPODIUM MEDULLARE. F.

P. frondibus bipinnatis: foliolis pinnatis acuminatissimis: pinnis oblongis subfalcatis acutis, crenatis, stipite aspero, caudice arboreo. F.

Haec filicis species in sylvis Novae Zeelandiae frequens est, et apud incolas _Mamagu_ dicitur; hi radicem {75} et caudicis inferioris medullam tostam comedunt; huius enim substantiae mollis et pulposae sapor quandam similitudinem cum rapae sapore habet, et quidem huic praestat, ita ut ad medullam Saguari arboris accedat. In medullari substantia huius polypodii succus glutinosus, rubescens abundat.

Caudex orgyalis, spongiosus, substantia medullari farctus, extrorsum hispidus, nigricans, e casu stipitum, apice frondibus maximis horizontaliter fere patentibus coronatus. Frons decomposita, orgyalis et ultra, stipite tuberculis seu punctis callosis exiguis, rubicundis undique aspero. Foliola conferta, pinnata, inferiora bipollicaria, angusta, acuminatissima. Pinnulae omnes sessiles, oblongo-lunatae, acutae, infimae discretae, crenatae, superiores sensim breviores connexae, ut apex folii plane serratus sit, serraturis profundis acutis.

Fructificationes globosae, maiusculae, in disco, simplici serie.

40. POLYPODIUM DICHOTOMUM.

P. frondibus dichotomis bipinnatis: pinnulis linearibus integris, parallelis. _Thunb. fl. jap._ p. 338. t. 37. _M. S. V._ p.938. n. 66.

Sponte crescit in montibus aridis Novae Zeelandiae, nec non intra Tropicos, in collibus aridissimis insularum Societatis. Radice super igne torrefacta et lapide vel fuste conquassata vescuntur novae Zeelandiae homines, exsugendo partem farinosam, dulcescentem. Descriptio Cl. Thunbergii, qui eandem plantam in Iaponia legit, optime quadrat.

{76}

VI. POTULENTA.

50. PIPER METHYSTICUM. F.

P. foliis cordatis acuminatis multinerviis: spicis axillaribus solitariis brevissimis, pedunculatis, patentissimis. F.

Species caute distinguenda a _Pipere latifolio_ quod in Supplem. plantar. p. 91. nescio quo casu Piper methysticum vocatur. Etenim non solum notis botanicis plurimis a vero Pipere methystico, latifolium illud discrepat, sed etiam toxica qualitate caret, neque in nunc usum ab incolis unquam adhibetor, sponteque nascit per omnes fere insulas oceani australis intra tropicos sitas.

Piper methysticum verum inter plantas cultas earundem insularum passim reperitur, iis tamen exceptis, quae nigrae gentis sedes sunt, novis Hebridibus et Caledonia nova. Inter plantas autem cultas harum regionum non alia maiori cura et sollertia, neque tam adsiduis laboribus colitur, quam haec ipsa piperis perniciosissima species; nam et solum huic culturae idoneum ligonibus crebro subvertitur, et a herbis sponte nascentibus liberatur, simulque calce e coralliis et conchis marinis fatiscentibus, stercoris loco fecundatur. Radix contusa vel potius manducata, et cum saliva humectata, succum praebet nauseoso fervidum, cui affunditur liquor e nucibus Cocos, vel etiam aqua pura. Liquorem sic paratum acrem, nauseosum, virescentem harum insularum proceres et sacrificuli in deliciis habent; quo minore aquae portione commiscentur pocula, eo pluris existimantur, citius enim inebriant et in somnum resolvunt; nimis frequenter autem repetitum temetum totum corpus sicco {77} ardore quasi accendit. Tum oculi rubere, cutis exarescere et in squamulas exfoliari, quae tandem in ulcera leprosa degenerant, vel universam corporis maciem tabemque praesagiunt. Sapor huius liquoris omnium maxime ingratus, ipsis pertinacissimis potatoribus ora distorquet atque membra quatit horore. (Cook in itin. noviss. Vol. 1. p.318.). Vires videntur inesse etiam narcoticae. Nomen apud Taheitenses: _Ava_, apud incolas insularum Amicorum et Sandvigiarum cum aspiratione dura praefixa: _Kava_. Caulis plerumque orgyalem altitudinem attingit dichotomus, maculosus. Folia oblongo-cordata, nec ut in P. latifolio subrotundo cordata. Spicae rectae breves solitariae, nec aggregatae, longae, nutantes. Perfectam florescentiam non vidimus.

51. SACCHARUM OFFICINARUM. Linn.

S. floribus paniculatis, foliis planis, (lanugine flosculis longiore F.) _M.S.V._ p. 103. n. 2.

Huius graminis magna copia plantatur in campis aridis insulae Paschatos, cuius incolae ob aquae penuriam, eiusdem culmos dulci succo plenos exsugunt. In O-Taheiti, Societatis, Marchiorum, Amicorum, Sandvigii insulis minus frequens, cultum tamen nec sponte proveniens, infantibus et pueris relinquitur. Taheitensium _To_.

52. CONVOLVULUS TURPETHUM. Linn.

C. foliis cordatis, angularis caule membranaceo quadrangulari, pedunculis multifloris. _M. S. V._ p. 201. n. 22.

Sponte in insulis Societatis, Amicorum, Novarumque Hebridum nascit. Caules succo dulcescente abundant, taheitensium pueris grato. Apud Parkinsonum {78} (Journ. p. 37) vocatur Convolvulus _alatus_; Anne jure, a C. Turpetho separetur, videant illi quibus sequentem descriptionem cum vero C. Turpetho Linnaei comparare licebit.

Radix brevis, digiti crassitie, emittens fibras spithamea longitudine, fibrillis paucis.

Caules tetragoni, membranulis alati.

Folia cordata, obtusiuscula, interdum angulata, palmaria Petioli semiteretes, folio dimidio breviores.

Pedunculi teretiusculi, palmares, trifidi, pedicellis subunifloris. Flores albi, corollis calyce vix duplo longioribus, campanulatis, plicatisque, quinquefidis.

Calycis foliola duo exteriora ovata villosa, reliquis duplo majora, (Hinc forte _Linnaeus_ in _Flora Zeylanica_, p. 31. singulo flori involucrum diphyllum tribuit,) tria interiora ovata glabra.

Antherae spirales! Stigma globoso bilobum. Capsula membranacea, globoso-depressa, bilocularis, loculamentis 1. s. 2. spermis. Semina subrotunda, hinc angulata, atra, obscura.

Nomen Taheitense _Taudihau_.

53. MELALEUCA SCOPARIA. F.

M. foliis alternis ovatis acutis subtrinerviis floribus terminalibus solitariis sessilibus. F.

Melaleuca scoparia _M. S. V._ p. 699. n. 4. Leptospermum scoparium. _Forst. Charact. gen._ 36.

Haec arbuscula Novae Zeelandiae vix locum heic meruisset, nisi eius flores et ramuli floriferi recentes, {79} foliis tenellis onusti ab Europaeis Cookium comitantibus in itineribus suis circa globum terraqueum et ad australes insulas, pro infuso, in Theae locum, adhibitaefuissent. Potus hicce suaviter aromaticus, fragrans, brevi tamen nimium amarorem contrahebat, scorbuticis ad instaurandam valetudinem non nihil forte proderat.

Caulis arboreus, ramosissimus, erectiusculus, rimosus, cinereus, ramis diffusis, obliquis, subfastigiatis, teretibus, aphyllis, summis virgatis foliolis, apice herbaceis, villoso-sericeis.

Folia alterna sparsa, subsessilia, ovato-lanceolata, acuta integerrima, trinervia, patentia, plana, laevia, punctata, supra intense viridia, subtus pallida, bilinearia. Petioli vix ulli, planiulculi.

Flores solitarii terminales, sessiles in apice ramulorum, albi, magnitudine florum cerasi. Bracteae subrotundae, imbricatae, concavae, deciduae calycem usque ad medium cingentes, obtegentes.

CAL. _Perianthium_, hemisphaericum, germini adnatum, idque umbilicans, margine integerrimo elevato. Limbus e foliolis quinque parvis, ovatis, concavis, cum petalis alternantibus, albis, extus rubicundis, deciduis.

COR. _Petala_ quinque orbiculata, patentissima, planiuscula, ungue minimo calycis margini interiori inserta, ejus foliolis triplo longiora.

STAM. _Filamenta_ vigintiquatuor, erecta, subulata, petalis dimidio breviora, calycis margini simplici ordine inserta. _Antherae_ didymae, subrotundae.

PIST. _Germen_ hemisphaericum, calyce umbilicatum, inferiusque vestitum, supra convexiusculum. _Stylus_ filiformis, longitudine et directione staminum deciduus. _Stigma_ capitatum.

{80}

PER. _Capsula_ haemisphaerica, calyce umbilicata, supra planoconvexa, apice puncto excavata, quinque striata, quinquelocularis, quinquevalis, apice dehiscens, polysperma.

SEM. plurima, minima, linearia, cylindrica, tenuissima.

OBS. Haec species a Charactere generico Melaleucae aliquanto recedit, sed tamen eidem generi adnectitur per speciem intermediam, nempe M. virgatam.

54. DACRYDIUM CUPRESSINUM. Solander.

Pulcherrimum hocce Taxoque affine genus, cuius florescentiam non vidimus, ab Illustri Solandro nomen Dacrydii accepit. Reperitur in Nova Zeelandia, vbi Cookius, e junioribus ramusculis, foliis tenellis onustis, et resinosa materia amaricante scatentibus, potum, cerevisiae quodammodo similem, parari jubebat, cuius praestantiam in malo scorbutico disertis verbis extollit in hodoeporico & succedaneum potumcereuisiae e taleis Pini canadensis confecti, inque America septentrionali & inter nautas notissimi, vulgo _Spruce-beer_ esse voluit. Non tamen negandum est, hunc e Dacrydio cupressino paratum potum, jejunis nauseam et vertiginem nduxisse, parvo temporis spatio interjecto transeuntem.

* * * * *

Benevole lector, Pauca sphalmata, quae lectim difficilem redere possent sic corrigere velis.

Pag. 8 Lin. 8 pro labis lege labiis. p. 9. l. 21 p. crassciuscula l. crassiuscula. p 15. l. 26. p. dioscoreaa l. dioscoreae. p. 19. Not. 1. p. in l. id p 20. l. 13. p. granatum l. Granatum. p. 23 l. 10 p. efibrillis l. e fibrillis. p. 28. l. 21. p. ccrnuntur. l. cernuntur. P. 29. l. 3. p. onginquo l. longinquo. p 32. l. 1. p. geri l. gerit. p. 32. l. 24. p. reigae l. regiae. p 37. l. 19 p. Arbo l Arbor. p. 40. l. 12. p. cuneate l. cuneatae. p. 41. p. in habitantium l. inhabitantium p. 52. l. 20. p. eollocantur l. collocantur. p. 58. l. 35. p. singnlis. l. singulis. p. 60. l. 6. p. hexaphillum l. hexaphyllum p. 61 l. 1. p. possiit l. possit. p. 61. l. 13. p. radices l. radicis. p. 62. l. 14. p. emitit l. emittit. p. 63. l. 1. p. similimae l. simillimae. p. 63. l. 16. p. irrgulariter l. irregulariter.