Part 22

_102_ Ex his pronominibus sedecim tantum Varro aduerbia eius modi secundum sonorum rationem fieri demonstrauit: ille illic illinc illuc illo, iste istic istinc istuc, hic hic hinc huc, idem ibidem, qui quo, quique quoque, quicumque quocumque, quidam quondam, quispiam uspiam, aliquis aliquo 5 alicubi, qualis qualiter, meus meatim et significat more meo, tuus tuatim et significat more tuo, suus suatim et significat more suo, noster nostratim et significat more nostro, uester uestratim et significat more uestro. ex quibus pronominibus tantum quem ad modum aduerbia fiant, sic 10 uti Varro docuit, demonstrauimus.

_102._ Prob. inst. art. p. 152, 30: De pronomine. *ex his pronominibus ... docuit demonstrauimus.* _cf._ Prisc. XV 5 p. 63, 18.

3 istic istinc _rv_ istic stinc _R_ || hic hic _R_ hic hac _B_ || 4 quique _B_ quicque _R_

* * * * *

DE ANTIQVITATE LITTERARVM AD L. ATTIVM

II

_103_ Sunt indeclinabilia tam apud graecos elementorum nomina quam apud latinos, siue quod a barbaris inuenta dicuntur, quod esse ostendit Varro in secundo de antiquitate litterarum, docens lingua chaldaeorum singularum nomina litterarum ad earum formas esse facta et ex hoc certum 5 fieri eos esse primos auctores literarum, siue quod simplicia haec et stabilia esse debent quasi fundamentum omnis doctrinae immobile, siue quod nec aliter apud latinos poterant esse, cum a suis uocibus uocales nominentur, semiuocales uero in se desinant, mutae a se incipientes 10 uocali terminentur, quas si flectas, significatio quoque nominum una euanescit.

_103._ Prisc. I 7 p. 7, 27: *Sunt indeclinabilia ... una euanescit.*

1 elimentorum (ylementorum _G_) nomina tam apud graecos _LG_ || aput graecos _H_ || 2 quod {*above space: a} barbaris _Dd_ || 3 quod esse--6 auctores literarum] _om. RADH in mg. add. d, in schedula exhibet K_ || _ante_ esse _O. Iahn_ ita _add._ || _esse om. d_ || 4 docens--5 literarum] _om. d_ || caldeorum _GK_ || 6 eos] eorum _G_ || 7 simplitia hec _A_ || et _om. K_ || 8 inmobile _D_ ĩṇmobile _G_ || 10 disinant G dissinant _K_ || mutae {*above ut: t} _L_ || incipientes a se _L_ || 11 quas si _d_ quasi _AD_ || 12 euanescit una _K_

* * * * *

_104_ Litterae apud maiores nostros non fuerunt XXIII sed XVI. postea additae sunt aliae. ita etiam tractatoris est, ut doceat olim XVI fuisse, postea ex superfluo additas alias litteras et factas XXIII. habemus hoc in libris ad Attium apud Varronem, et cur tot sint et quare eo ordine 5 positae et quare isdem nominibus uocentur.

_104._ Pomp. comm. art. Don. I 7 p. 9 Lind.: Istae *litterae apud ... nominibus uocentur.* I 17 p. 27: legimus apud maiores nostros primas apud romanos XI litteras fuisse tantum modo, ut dicit Caesar libro analogiarum primo. [in libro analogiarum Caesar hoc dixit, XI fuisse]. *Varro* docet in aliis libris quos ad Attium scripsit, sedecim fuisse, postea tamen creuisse et factas esse XXIII. tamen primae quae inuentae sunt fuerunt undecim. postea quae inuentae sunt fuerunt sedecim, postea item XX et tres factae sunt. illic commemoratur, qui illam litteram fecit, qui illam. Prisc. I 12 p. 11, 1: apud antiquissimos graecorum non plus sedecim erant litterae, quibus ab illis acceptis latini antiquitatem seruauerunt perpetuam. Max. Vict. p. 276 Lind. p. 1944P. (cl. Endlicheri anal. gramm. p. 199): littera est figuratio quaedam, qua cum aliis adnexa nox emissa comprehenditur. Phoenices primi litterarum inuentores fuisse traduntur, quamuis alii Assyrios alii Mercurium apud Aegyptios asserunt. in Graeciam certe Cadmum Phoenicem sedecim attulisse constat α β γ δ ε ι κ λ μ ν ξ π ρ σ τ ω, eis Troiano bello Palamedem addidisse quattuor η ψ φ χ, post eum Simonidem melicum totidem υ ζ ο θ. haec auctore Eaundro, ut quidam uolunt, alii uero Hercule in Italiam a Pelasgis allatae sunt. _cf._ Max. Vict. I 4, 95 p. 2468P. I 4, 20 p. 2458. Plin. VII 172.

_Ad haec uerba B (cf. adn. ad fr. 97, 99) non conlatus est_ 1 sed sedecim _A_ || 2 tractaturus _A_ || 6 quare hisdem _A_

_105_ Auctoritas tam Varronis quam Macri teste Censorino nec K nec Q nec H in numero adhibet literarum.

_105._ Prisc. I 16 p. 13: *Auctoritas* quoque *tam ... adhibet litterarum.* _cf._ Quint. I 4, 9. Vel. Long. p. 2218P. Ter. Scaur. p. 2252. 2258. 2261. Mar. Vict. I 3, 9 p. 2452P.: (mutae) sunt numero nomen _BCDGHKPQT_. ex his superuacuae quibusdam uidentur K et Q, quia C littera harum locum possit implere. H quoque adspirationis notam non litteram aestimamus. _cf._ I 6, 13 p. 2455. Max. Vict. p. 277 Lind. p. 1495P. cl. Endl. anal. gramm. p. 200: (mutae) sunt nouem _BCDGHKPQT_. duae ex his superuacuae uidentur K et Q, quia C littera eorum locum possit explere. uerum has quoque necessarias orthographiae ratio efficit, ut quotiens A sequitur per K scribendum sit, ut kanna kalendae Karthago, quotiens V per Q ut quoniam Quirites, quotiens reliquae uocales per C ut certus ciuis Commodus. H uero existimatur adspirationis nota, uerum tamen littera est. _cf._ Diom. p. 423, 10. Donat. I 2, 3. 4 p. 1736P.

1 autoritas _D_ || tam _in mg. add. h_ || macri et censorini _GL_ teste _in mg. l_ || 2 K] f _K ante_ K _unius litterae, post_ Q _duarum litt._ (ue _ut uidetur_) _litura in R_ || nomero _A_

* * * * *

DE ORIGINE LINGVAE LATINAE AD CN. POMPEIVM MAGNVM LIBRI III

_106_ Οὐδὲ γὰρ ἀγνοήσας ὁ Ῥωμύλος ἢ οἱ κατ᾽ αὐτὸν δείκνυται κατ᾽ ἐκεῖνο καιροῦ τὴν Ἑλλάδα φωνήν, τὴν Αἰολίδα λέγω, ὥς φασιν ὅ τε Κάτων ἐν τῷ περὶ Ῥωμαικῆς ἀρχαιότητος, Βάρρων τε ὁ πολυμαθέστατος ἐν προοιμίοις τῶν πρὸς Πομπήιον αὐτῷ γεγραμμένων, Εὐάνδρου καὶ τῶν ἄλλων Ἀρκάδων 5 εἰς Ἰταλίαν ἐλθόντων ποτὲ καὶ τὴν Αἰολίδα τοῖς βαρβάροις ἐνσπειράντον φωνήν.

_106._ Ioan. Lyd. de magist. I 5 p. 125 Bekk.: ὥστε τύραννος ἠν ὁ Ῥωμύλος, πρῶτον μὲν τὸν ἀδελφὸν ἀνελὼν καὶ τὸν μείζονα καὶ πράττων ἀλόγως τὰ προςπίπτοντα. ταύτῃ καὶ Κυρῖνος προςηγορεύθη οἱονεὶ κύριος, κἂν εἰ Διογενιανῷ τῷ λεξικογράφῳ ἄλλως δοκεῖ (δοκῇ C)‧ *οὐδὲ γὰρ ... ἐνσπειράντων φωνήν*. ἡ γὰρ γραμματικοῖς παρὰ ταύτην εἰσαγομένη ἐτυμολογία μετὰ συγγνώμης βεβίασται‧ ἀπὸ Κύρεως γὰρ πολίχνης Σαβίνων οὕτος αὐτὸν παρονομασθῆναι βούλονται, καίπερ οὐχ ὁρμώμενον ἐκεῖθεν, ἐπὶ δὲ τοῦ Παλατίνου βουνοῦ τεχθέντα τε παρὰ ταῖς ὄχθαις τοῦ Τιβέριδος καὶ τραφέντα ἐκεῖ. κυρίους γὰρ ἑαυτοὺς καὶ δεσπότας, ἀλλ᾽ οὐ βασιλέας τύραννοι φιλοῦσι καλεῖσθαι. _cf._ Plut. quaest. gr. 59. Max. Vict. p. 276 Lind. p. 1944P.

2 ἐκείνου _corr. ab alt. m. in_ ἐκεῖνο C = cod. Caseolinus || 5 ἀλκάδων C

_107_ Vt Ion scribit quinta uicesima est litera, quam uocant ἄγγμα, cuius forma nulla est et uox communis est graecis et latinis, ut his uerbis: aggulus aggens agguilla iggerunt. in eiusmodi graeci et Attius noster bina G scribunt; alii N et G. quod in hoc ueritatem uidere facile 5 _est, in illo_ non est. similiter agceps agcora.

_107._ Prisc. I 39 p. 30, 12: Sequente G uel C pro ea (_scit._ N) G scribunt graeci et quidam tamen uetustissimi auctores romanorum euphoniae causa bene hoc facientes, ut Agchises agceps aggulus aggens, quod ostendit Varro in primo de origine linguae latinae his uerbis: *ut Ion ... agceps agcora.* Gell. XVIIII 14, 7: (Nigidi Figuli e commentariis grammaticis) uerba haec sunt: inter litteram N et G est alia uis, ut in nomine anguis et angari et ancorae et increpat et incurrit et ingenuus. in omnibus his non uerum N, sed adulterinum ponitur. nam N non esse lingua indicio est, nam si ea littera esset, lingua palatum tangeret. Mar. Vict. I 4, 70 p. 2465P.: anceps ancilla angitia angustum anquirit iam dixi Attium non (_sic Ritschl mon. ep. tria p. 25_ non iudicat _cod. P_) per AN, sed more graecorum per AG solitum scribere. nunc adicio, sicut inter M et N litteram uox media tam graecis desit quam nobis, ita inter N quoque et G deesse. neque enim ut illi ἄγγελον et ἀγκύλην et similia sine per Ν siue per Γ scripserint alterutram in pronuntiando litteram exprimunt, nec nos supradictas uoces siue per N siue per G scribamus, proprie aut N exprimimus in dicendo aut G. quae uox, quoniam ordini litterarum nostrarum deest et familiarior est auribus nostris N potius quam G, et anceps et ancilla et angitia et angustum et anquirit et ancora et similia per N potius quam per G scribite, sicut per duo G, quotiens duorum G sonum aures exigent ut aggerem suggillat suggerendum suggestum et similia. _cf._ I 4, 4 p. 2456. 4, 54 _sq._ p. 2461.

1 latinae linguae L || ut Ion--his uerbis] _om. RBH add. r_ || scripsit _r_ || uicesima quinta _r_ uigesima _ex_ uicessima _corr. g_ uicissima K || littera est _r_ || 2 agma _codd. Hertzi_ ἄγγμα _ten Brinkius cf. supra p. 127_ || 3 ut _om. r_ || his in uerbis _r_ || aggula G uel aggilla _g_ aggilla _L_ agguila _L_ || 4 huiuscemodi GL huiusmodi K || accius _codd. Hertzi praeter H in quo_ actius || binam _GLK_ || G] _b gg Bg_ || 5 ·n·g· _G_ || ueritatem facile uidere est, in illo non est _Ritschelius mon. epigr. tria p. 24_ || facile--6 non est] non facile{*above space: non} _L_ non facile est _ceteri_ || 6 agceps agcora] _uetus commentator in cod. Darmstad. 204 adnotat ad has uoces:_ adhuc sunt uerba uarronis continuata. non enim priscianus ex sua parte diceret similiter agceps agcora. _cf. Ritschelius l.s._

_108_ Τὴν ὅλην κατασκευὴν τοῦ περιζώματος οἱ Γάλλοι καρταμέραν, ἣν τὸ πλῆθος καρτάλαμον ἔξ ἰδιωτείας ὀνομάζει. ὅτι δὲ οὐ Ῥωμαικὸν τουτὶ τὸ ῥημάτιον, μάρτυς ὁ Ῥωμαῖος Βάρρων ἐν βιβλίῳ πέμπτῳ περὶ Ῥωμαικῆς διαλέκτου, ἐν ᾧ διαρθροῦται ποία μὲν τις λέξις ἐστὶν Αἰολικὴ ποία δὲ Γαλλική, 5 καὶ ὅτι ἑτέρα μὲν ἡ Θούσκων ἄλλη δὲ Ἐτρούσκων, ὧν συγχυθεισῶν ἡ νῦν κρατοῦσα τῶν Ῥωμαίων ἀπετελέσθη φωνή.

_108._ Ioan. Lud. de magistr. II 13 p. 179 Bekk.: Τοιαύτη μὲν ἡ χλαμύς, παραγώδης δὲ χιτὼν καταπόρφυρος καὶ ζωστὴρ ἐκ φοινικοῦ δέρματος, ἐφ᾽ ἑαυτὸν μὲν ἀνακεκολλημένος, ἐξ ἄκρων δὲ τῶν πλευρῶν εἰς λεπτὴν καταρραφὴν ἐσπουδασμένος καὶ σεληνίσκον μὲν ἔχων τινὰ ἐξ εὐωνύμων χρυσῷ πεποιημένον, ἐκ δὲ τῆς ἑτέρας γλωσσίδα τινὰ ἤγουν διάβλημα, χρυσοτελὲς καὶ αὐτὸ, εἰς βότρυος σχῆμα πεποιημένον ... ὅπερ διάβλημα ἀπὸ δεξίας φερόμενον καὶ ἐπὶ τὸν σεληνίσκον βαλλόμενον διαζώννυσι τὸν περιτιθέμενον ἀσφαλῶς, περόνης καὶ αὐτῆς χρυσῆς ἐνδακνούσης τὸν ἱμάντα καὶ συναπτούσης τὸν βότρυν τῷ σεληνίσκω. φίβουλαν αὐτὴν πατρίως οἱ Ῥωμαῖοι καὶ βάλτεον τὸν ζωστῆρα λέγουσι. *τὴν δὲ ὅλην ... ἀπετελέσθη φωνή.*

1 ῥιζώματος _Caseolinus corr. Fussius_ || 6 ἡ deleri iubet _Otto Iahn_ ||

* * * * *

DE SIMILITVDINE VERBORVM

II

_109_ ‘Pix’ singulariter dicitur, ut ait Varro de similitudine uerborum II.

_109._ Char. 91, 26: *Pix singulariter ... uerborum II*, quamuis Vergilius dixerit (_georg. III 450_): ‘idaeasque pices et pingues unguine ceras’. gramm. inc. de generib. nom. 265 p. 93 Haupt. p. 49 Otto: pix, gen. fem., ut Varro: idaeasque pices’.

* * * * *

DE VTILITATE SERMONIS

IIII

_110_ Aenigmatis Varro de utilitate sermonis IIII. ait enim Plinius: quamquam ab hoc poemate his poematibus facere debeat, tamen consuetudini et suauitati aurium censet summam esse tribuendam et quia graeca nomina non debent latinis regulis alligari. 5

_110._ Char. p. 123, 3: *Aenigmatis Varro ... esse tribuendam*, ut in Aceste et Anchise Maroni diximus placitum (_cf._ p. 67, 15), *et quia ... regulis alligari*. Consent, p. 2040P.: secundus modus quo etsi cadunt in regulam regulae tamen ueluti addictae non seruiunt. ea sunt quae semper singularia sunt, ut lux. item quae septimi casus tantum singularia sunt ut sponte tabo. nihil enim prodest esse litteram in his nominibus ablatiuo singulari debitam, cum alia plurali numero non attingant, alia eodem modo non mutent. item graeca quae E littera correpta terminantur, ut ab hoc schemate. hoc enim liberum est nobis et ad nostram regulam declinare ut horum schematum his et ab his schematibus, at in contrarium ducere quae nostra non sunt ut schematum schematis declinemus, sicut plerumque et in Cicerone et in *Varrone* legimus.

5 regulis _iam legi non potest in N add. Fabricius_

* * * * *

INCERTAE SEDIS

_111_ Ablatiuum Varro sextum, interdum latinum appellat, quia latinae linguae proprius est.

_111._ Diom. p. 302, 4: *Ablatiuum* graeci non habent, hunc tamen *Varro sextum ... proprius est*, cuius uis apud graecos per genetiuum explicabitur. Consent. p. 2033P.: ablatiuum casum graeci non habent. denique hunc *Varro* interdum sextum, interdum latinum appellat, quem rectissime nostri sermonis usus inuenit, qui plurimum a datiuo differt. cf. Prisc. V 75 p. 187, 7.

_112_ Curculio. Varro ait hoc nomen per antistoichon dictum quasi gurgulio, quoniam paene nihil est nisi guttur.

_112._ Seru. ad Verg. georg. I 186: *Curculio Varro ... nisi guttur.* Schol. Bern. ad h. u. p. 28 Muell.: Curculio. *Varro* ait hoc nomen per antistoichum dictum, quasi gurgulio, genus bestiae, quae semper quaerit alienum auxilium (alimentum [auxilium] _coni. Vsener_).

* * * * *

CORRIGENDA ET ADDENDA

{Transcriber’s note: The changes listed here have been made in the text. The original form is given in braces, as are some additional corrections not on the printed list.}

p. 3 u. 2 _inf._ _lege_ Aristophanem {Aristophanon} » 8 » 11 _inf._ » τἀληθῆ {τἀλαθῆ} » 19 » 10 _inf._ » posuisse {posuise} » 21 » 3 _inf._ » in libro XXIIII {in libro XIIII} » 23 » 18 » saeculum {seculam} » 26 » 5 _inf._ » indicari {iudicari} » 27 » 17 _inf._ » populus {populis} » 30 » 6 _inf._ » huc referendis {hic referendis} » 36 » 6 » oxycomino {oxycomina} » 38 » 12 _inf._ » quam {qnam} » 50 » 3 » duabus {duabis} » 52 » 1 _inf._ » quoque {quoquo} » 53 » 3 » eorum quos {earum quas} » 57 » 9 » p. 126 Schaef. {p. 1126 Schaef.} {_sic_: should be 9 _inf._} » 60 » 7 » de Isaeo {de Isaco} » 61 » 16 » τέχνης {τεχνῆς} » 66 » 4 » fuit {fuerit} » 67 » 12 _inf._ » enchiridiis {encheiridiis} » 68 » 9 _inf._ » quaestionum {quaestionem} » 78 » 6 _inf._ » Varro *in* V ad Marcellum {Varro ad Marcellum} » 81 » 4 _inf._ _lege_ nulla potest {ulla potest} » 85 » 5 » facinoris {facineris} » 85 » 16 sordidi sermonis *usum* receperit _ci. Vsener_ {s. s. uires (uirus _P._} ceperit) » 88 » 1 _lege_ cognoscendam {cognoscendum} » 97 » 16 » quaesitum sit {quaesitum est} { 101 γραμματικῇ {γραμμμτικῇ} } » 107 » 12 » restet {restat} » 112 » 13 » quo ipso Putschius {quo ipso uel simillimo Putschius} » 118 » 17 » clarissimum {clarissinum} { 127 ΓΚΧ {Γ Κ Κ} } { 174 syllabas {syllbas} } { 176 animaduertere {animaduuertere} } { 179 frg. 52, 53 {53, 54} } { 188 accentibus {accentibns} } { 198 uersibus {uersibns} } { 200 integram {intetegram} } { 217app. uestibulum. scena _uel_ scaena? {u. sccena} }

* * * * *

INDEX RELLIQVIARVM IN DISPVTATIONE TRACTATARVM

{Transcriber’s note: Not all fragments listed on this page are identified by number in the text.}

fr. p. fr. p.

1 36 62 64n.2 2 23 64 66 3 23 65 67 8 32 66 67 9 32 67 67 10 32 68 65. 67 11 32 69 65. 68 12 32 70 65. 68 14 32 71 69 15 32 72 69 16 32 73 69 17 33 74 70 18 33 75 70 19 34 76 70 20 34 77 70 21 34 78 73 22 34 79 77 23 34 80 76 24 35 81 73 26 35 82 78n.3 27 35 83 78 28 35 84 78 29 35 85 78 30 35 86 78. 86 31 36 87 78 32 19 88 78 36 20 89 78. 86 38 36n. 90 78 41 79 91 99. 101 42 82 92 100 43 90 93 101 44 90 94 108 45 92 95 108 46 92 96 115 47 93 97 109 49 83 98 110 50 93 99 110 51 93 100 110 52 93 101 113 53 83 102 112 54 83 103 125 55 52 104 119 56 94 105 122 57 94 106 129 58 94 107 126 59 52 108 131 60 53 109 135 60A 62 110 34. 136 60B 63 111 137 61 63 112 137

* * * * *

BEROLINI APVD WEIDMANNOS (I. REIMER)

FORMIS CAROLI GEORGI BONNENSIS

End of Project Gutenberg's Libris Grammaticis, by M. Terentius Varro