Chartvlarivm Ecclesiae Sancti Petri de Bvrgo Valentiae Ordinis Sancti Avgvstini

Part 4

Chapter 4 3,152 words Public domain Markdown

[5] Le document le plus ancien, à notre connaissance, où il soit fait mention de la monnaie Valentinoise, est le _Cartulaire de Domène_, dans des actes du XI^{e} siècle (ch. 154, 165, etc.); les concessions impériales de Frédéric I^{er} (1157, 1178, etc.) ne furent donc que la confirmation d'un droit reconnu. Au XII^{e} siècle, les sous de l'église de Valence étaient reçus indifféremment pour ceux de Die (_Cartulaire_ de cette église, ch. XII de 1145, etc.) & de Vienne (_passim_): pour les époques postérieures, les chartes qui en font mention font très-nombreuses.--On peut consulter sur la numismatique des évêques de Valence: TOBIESEN DUBY, _Traité des monnaies des barons, prélats_, etc. _de France_, 1. I, p. 32;--_Revue de Numismatique_, année 1836, p, 269, art. de M. Proncis, & an. 1844, p. 429, art. du doct^{r} Long;--_Revue du Dauphiné_, t. III, p. 58, art. du marquis de Pina; _ibid_. p. 185. art. de J. Rousset; ibid., p. 246, art. de M. de Longpérier;--_Bulletin de la Société de statistique_, etc., _de la Drôme_, 1842, t. IV, p. 71, art. de J. Rousset;--_Dictionnaire de Numismatique & de Sigillographie religieuses_, éd. Migne, 1852, col. 1421;--Faustin POEY D'AVANT, _Monnaies féodales de France_, in 4^{o}, t. III.

[6] Add. _superius_.

[7] Le bienheureux Humbert de Miribel, d'après les divers catalogues des évêques de Valence, succéda en 1200 à Falques & mourut en 1220, le 29 avril, d'après l'_obituaire_ de Saint-Ruf. Les chartes où figure ce prélat sont assez nombreuses; elles ne contredisent en rien les données précédentes: son notaire Jacob ayant pris soin de nous indiquer les années de son pontificat, nous savons, par exemple, que 1209 était la dixième. D'autre part, son successeur Géraud nous apparaît pour la première fois dans une charte du mois de janvier 1220 (1221 n. st.).--Le sceau de l'évêque Humbert le représente vêtu en pontife; il est de forme ogivale, long de 5 cent., & porte en légende: [sigillum] SIGILLVM VMBERTI EPISCOPI VALENCIE.

[8] La lettre dominicale de l'année 1209 était D.

* * * * *

XVII. 13 février 1210.

_Carta de portu_[A].

NOVERINT uniuersi ... quod, inter ecclesiam Sancti Petri de Burgo & Willelmum de Cruszolio, super portu de Burgo amicabilis est habita compositio ... (I. 12) contradictione ipsius Willelmi & suorum.... Verum ecclesia Sancti Petri XXX. libras, quas habebat in portu pro gatgeria in parte ipsius Willelmi, eidem Willelmo remisit; insuper & vij. libras Valentine monete eidem Willelmo donavit. Et si.... Sciendum.... Acta fuerunt hec apud Burgum, in camera Willelmi Arnaldi, presentibus canonicis Sancti Petri, scilicet Willelmo Arnaldi & Vmberto tunc temporis procuratoribus, presentibus etiam Chatberto dicto de Burgo, Girberto & Willelmo de Clairiaco capellanis, & Willelmo Berengarii, Willelmo Cellarario, Bernardo de Bello Regardo, Boneto de Gilloscho. Consequenter, ut supradicta omnia maiori gaudeant firmitate & nulla possint in posteros occasione perturbari, dictus Willelmus, in presentia domini Vmberti Valentini episcopi, omnia prout ... recognovit & confirmavit, & promisit se & successores suos bona fide observaturos, Willelmo Arnaldi & Chatberto ex parte ecclesie ibidem assistentibus huic facto; &, ad preces ipsius prenominati Willelmi, dominus episcopus supradicta laudavit prefate ecclesie & in perpetuum confirmavit. Celebrata fuerunt hec apud Valentiam, in fornello inferioris camere domini episcopi, anno domini M^{o} CC^{o} IX^{o}, mense febroario, C littera dominicali, idus febroarii. Testes affuerunt magister Vgo Bellicensis, Lantelmus baiulus, Willelmus d'Erbes miles, Bernardus mariscalcus, Vmbertus de Druestallo, Bernardus de Bello Regardo. Insuper.... [sigillum] Ego Jacobus ... decimo anno ... scripsi & interfui huic facto.

[A] Cette charte, sauf le nom de Guillaume de Crussol à la place de ceux de Gui & d'Adalbert, ses parents, quelques variantes & la finale que nous donnons, est identique à la précédente: nous avons cru inutile de la reproduire intégralement. L'original parch. a 30 lig., avec cette note au revers: _Compositio & concordia facta de portu Rodani, quod medietas dominii pertinet ecclesie tam in laudibus quam placitamentis, & medietas etiam ceparum, alliorum & specierum que percipiuntur ratione dominii dicti portus; item medietas x. denariorum qui dantur pro sotularibus bajuli; item ecclesia & dom. Cruceoli debent comuniter providere in refectione duobus pontoneriis_....

* * * * *

XVIII. 5 juillet 1210.

_Confirmatio privilegiorum portus facta per dom. Humbertum episcopum._[A]

GESTARUM memoriam rerum fideliter scripta servant. Idcirco ego Vmbertus, Dei gratia Valentinus episcopus, tam presentis etatis quam future posteritatis hominibus, notum facere dignum duximus quod, sicut Falco bone memorie predecessor noster Bernardo de Belregart portum de Burgo habere concessit[1] ut ea perhenniter gaudeat libertate qua[2] in carta sigillo suo munita continetur, nos eidem habere laudamus &, ut illibatum perhenniter maneat, presentem cartam sigilli nostri patrocinio confirmamus. Verum predictus Bernardus pontonarios debet habere fideles qui redditus portus fideliter percipiant & quod a transeuntibus aliquid extorquere non presumant, nisi tantum ea que de iusta consuetudine in eo percipere solent dicti portus possessores, & si in aliquo deliquerint pontonarii, ex quo dictus B. vel sui successores certificati fuerint & infra mensem congrua satisfactione delictum non emendaverint, dictus B. & sui successores de transgressione & delicto tenebuntur: aliter vero prefatus B. nec sui successores a nobis sive a successoribus nostris de delicto pontonariorum nullo modo poterunt conveniri. Hec autem laudacio & confirmatio facta fuit anno Incarnationis Dominice M^{o} CC^{o} X^{o}, iji^{o} nonas julii, indictione xiji, currente C littera dominicali, in camera inferiori de turre.

[sigillum] Ego Jacobus domini episcopi notarius, xi. anno pontificatus ipsius, presentem cartam mandato eius scripsi, sedente in Urbe Innocentio papa III^{o}, regnante Othone Romanorum imperatore[3].

[A] Transcription de l'original, parch. de 11 lig.; au bas pend un fragment de sceau attaché par des fils de soie rouge & jaune. Le dos ajoute au titre: _Et ultra continet infra quod punitio pontoneriorum spectat ad [ilios] quorum est portus, & quod infra mensem si invenerit deliquisse pontonarios instituat justiciam_.

[1] Voir la concession de l'évêque Falques à Bernard de Beauregard, ch. XIV.

[2] _Que ... continetur_, serait plus régulier.

[3] Les notes chronologiques sont toutes exactes. Othon IV, rival de Frédéric II, fut empereur du 27 sept. 1209 au 19 mai 1218.

* * * * *

XIX. septembre 1210.

_Confirmatio et autorisacio episcopalis et archiepiscopalis omnium donationum, concessionum, remissionum et permutationum ecclesie Burgi, habitarum seu collatarum ab episcopis Valentinis et prepositis Valencie ac abbatibus Burgi_[A].

UMBERTUS, Dei gratia Valentinus episcopus, dilectis filiis priori & canonicis ecclesie Sancti Petri de Burgo, in perpetuum. Et ius habet & iuris equitas, exaudiantur ut preces petentium, quas commendat & pietas & honestas. Eapropter, dilecti filii, vestris iustis petitionibus annuentes, visis & diligenter inspectis ecclesie vestre auctenticis instrumentis, donationes, remissiones, permutationes, concessiones habitas seu collatas vobis a predecessoribus nostris Valentinis episcopis & ecclesie vestre Burgensis abbatibus, & specialiter ab Heustachio nunc temporis preposito Valentino & abbate Burgensi, vobis dignum duximus plenarie concedendas. De quibus in presentis scripture serie quasdam censuimus exprimendas, videlicet: remissionem candelarum quas in usu abbatis ecclesia vestra solebat expendere, & concessionem avene censualis quam abbas vester in quibusdam mansis & cabannariis percipiebat quam diu sub annuo censu a cultoribus colebantur, in quibus ex quo ad plantandum vineas dantur abbas percipere nichil debet; preterea donationem trium solidorum & iii. asinatarum vini, cum iure & dominio vinee que fuit Sazie apud territorium de Montaa; item concessionem iuris sive dominii in hiis omnibus que Donnos & filii eius vestre ecclesie donaverunt; consequenter & concessionem dominii in quadam domo & quodam casali & duobus ortis iuxta portam publicam inter careriam & fossata, cum congregatione aquarum in eisdem fossatis; similiter & dominium tenementi Fratrum Templi apud Rodanum, iuxta tenementum Iohannis Glanduz; preterea, permutationem, quam abbas vester Heustachius cum Guigone priore & ecclesie vestre canonico visus est habuisse, ratam & firmam inperpetuum volumus observari; quam ne alicui pateat malignandi occasio in futurum presenti scripto dignum duximus adnotandam: «Cum decime in loco qui dicitur Mariscus ad ius abbatis spectarent, necnon homicide, adulteri, traditores, periuri & qui de crimine perduellionis convincebantur ad iurisdictionem ipsius abbatis pertinerent, iam dictas decimas & idem ius sive potestatem quam in talibus exercere solitus fuerat, eidem ecclesie in suis hominibus perpetuis temporibus habenda concessit, ita scilicet quod ius suum in ecclesiam transferens in talibus de cetero super homines ecclesie nullum ius habeat requirendi»; item omnes tam clericorum quam laicorum personas, tam in vita quam in morte, cum omnibus rebus suis mobilibus & immobilibus infra Burgum & extra que ad dominium sive ius ecclesie spectant, & domum nominetenus pauperum que Helemosinaria dicitur, iuxta factam permutationem, ab omnimoda exactione, vexatione, requisitione nomine suo vel successorum vel aliquorum pro ipsis facta, immunia, libera & absoluta perpetuis temporibus omnimodo fieri voluit, ita scilicet quod vel prior Burgensis & eiusdem loci canonici eidem abbati & successoribus suis dederunt & concesserunt x. tenementa que sunt a domo Confraternitatis usque ad careriam, ubi viiii. solidos & v. denarios censuales percipiebant, necnon gatgeriam quam habebant a Bosone vicario infra Burgum & extra, videlicet domum, terciam partem molendini ad Arcus, & unum mansum apud Avojanum, & v. solidos censuales infra Valentiam & quicquid idem Boso comune cum feudotariis habebat: que omnia pro xxx marchis argenti & x. libris eadem ecclesia obligata habebat. Hoc autem de antiqua consuetudine habetur, quod liceat tam hominibus abbatis quam hominibus ecclesie ad terram cuiuscumque voluerint se transferre, & in quacumque domo sive propria sive conducticia mansionem habuerit, ad dominium eius spectet sine querela cuius terram inhabitare videtur; preterea donationem totius tenementi Bosonis de Burgo, quod dictus Heustachius ab heredibus ipsius Bosonis feudotariis suis de suo emendo adquisierat, & quicquid iuris sive dominii abbatis vice videbatur habere in dicto tenemento Bosonis & in aliis domibus adiacentibus quas nunc temporis possident Pe. Cellararius & W. frater eius, & W. Arnaldi & Girbertus canonici, & concessionem ecclesie sancti Apollinaris que sita est prope ripam Rodani, quam Iohannes Galatei feudotarius dicti abbatis, minus iuste possidens, ecclesie Burgensi de iuditio anime sue restituit, & ut bannum duobus mensibus, scilicet iulio & augusto, vobis ibidem vendere liceat: hec omnia ab abbate vestro Heustachio vobis concessa, firma & inconcussa vobis & successoribus vestris, perpetuis temporibus volumus observari; item quicquid a feudotariis dicti abbatis de consensu ipsius, donatione, emptione vel aliomodo in presenti habetis, vobis inperpetuum habere & quiete concedimus possidere; set & si quid ab ipsis feudotariis abbatis in posterum adquisieritis, cum consensu ipsius abbatis vobis liceat retinere, vel si consensus ipsius abbatis non affuerit, saltem post appellationem ipsius infra duorum annorum spatium vobis distrahere liceat vel aliomodo alienare. Hec autem omnia, pro ut superius in singulis capitulis sunt expressa, ut a me & a successoribus meis inviolabiliter observentur & inconcussa permaneant, Ego Vmbertus Valentinus episcopus, assistentibus nobis Bertrando de Stella, Villelmo de Liberone, Villelmo de Bellomonte, canonicis, magistro Vgone clerico, laudo & per impressionem sigilli mei inperpetuum confirmo. Hoc actum fuit apud Valentiam, in domo episcopali, anno Domini M^{o} CC^{o} X^{o}, mense septembri, C littera dominicali. Affuerunt autem huic facto, ex parte ecclesie Sancti Petri W. Arnaldi, Vmbertus, Guigo Barnardi, Chatbertus, Girbertus, W. de Clariaco, Johannes de Tholosa. Ad ultimum, ut supradicta statuta maiori gaudeant firmitate & ut in posterum nullorum valeant malitia perturbari, Ego Vmbertus Valentinus episcopus rogavi dominum Vmbertum Viennensem archiepiscopum[1], ut predicta omnia plenarie comprobaret & sigilli sui munimine confirmaret. Eapropter Ego Vmbertus Viennensis archiepiscopus, ad preces prefati episcopi & Burgensium canonicorum, consilio A. prioris Silve Benedicte[2], Petri sacriste Viennensis & Romanensis[3] & Ysmidonis cantoris[4], supra scripta omnia, pro ut in superioris scripture serie sunt expressa, approbo, laudo & confirmo, & per impressionem sigilli mei presentem cartam plenissime auctorizo.

[sigillum] Ego Jacobus domini Vmberti episcopi notarius, cum proprii corporis infirmitate prepeditus per me scribere non valerem, magistro Petro scriptori presentem cartam scribendam mandavi, & mandato ipsius domini V. episcopi subscripsi & sigilli sui impressione signavi.

[A] Reproduction de l'original, magnifique parch. de 37 lignes, coté 2; sur le dos est une analyse que nous omettons. Plusieurs copies en ont été prises: celle qui y est jointe commence ainsi: _Ambrosius (!)... L'Invent. rais_. f^{o} 6 (_Cartul_. fol. CCIII) en donne le résumé, & montre que cette charte confirme, en les transcrivant en partie, les donations du prévôt Eustache de 1183 & 1188 (ch. VI & IX).

[1] Humbert II, d'abord religieux de la chartreuse de Seillon, était archevêque de Vienne en 1206; il mourut le 19 novembre 1215.

[2] Sylve-Bénite, monastère de Chartreux, fondé près du lac de Paladru en 1116. Le prieur se nommait alors Ainard (_Cartul. de St-Barnard_, ch. 387).

[3] Pierre d'Arènes (_de Arenis_) était chanoine de Vienne en 1187 (_Cartulaire de l'égl. de Die_, ch. 19) & sacristain de Saint-Barnard en 1209 (_Cartul. de Romans_, ch. 394 & 401).

[4] Ismidon figure comme chantre de Vienne en 1209, dans la ch. 401 du _Cartul. de Saint-Barnard_.

* * * * *

XX. (6-27) juin 1214.

_De aquirimento portus Rodani_ [_a Bernardo de Belregart_][A].

NOVERINT universi ad quorum noticiam presens carta devenerit, quod Bernardus de Belregart dedit ecclesie Sancti Petri de Burgo, pro remedio anime sue, medietatem tocius vilanagii[1] quam habebat in portu de Burgo, & in omnibus obventionibus eiusdem portus, pro anniversario suo & ut ab octabis Pasche usque ad festum Omnium Sanctorum, in illis diebus in quibus misse non celebrantur ad terciam[2], ex redditu portus consueta beneficia darentur presbitero, diacono & subdiacono qui assisterent ad officium misse ad terciam. Et pari modo uxor eius Sazia[3] dedit aliam medietatem ecclesie Sancti Petri de Burgo pro tribus anniversariis, ut ex redditibus eiusdem portus, in anniversario suo & patris sui & matris sue, consueta beneficia tam clericis quam pauperibus darentur.--Post mortem vero Barnardi, Aldebertus de Cruceolo questionem movit contra ecclesiam in prefato portu, proponens quod predictus Barnardus & Sazia tenebant ab eo quartam partem in portu, & pro eadem parte sibi censum prestabant quia erat de suo dominio: & ideo hoc donum non poterant facere ecclesie preter eius assensum. Hec vero discordia ita sopita fuit, quod ecclesia Sancti Petri dedit prefato Aldeberto xiji, libras Viennensis seu Valentine monete quas ei solvit in integrum, & prelibatus Aldebertus laudavit & concessit ecclesie habere & in perpetuum possidere quartam partem portus de Burgo que spectabat ad eius dominium, sicut prius tam predictus Barnardus quam Sazia ab eo possidebant: salvo iure placitamenti in mutacione prioris quando priorem de novo venire contigerit, scilicet duodecim solidorum & dimidii qui eidem Aldeberto prestabuntur vel cuicumque voluerit, & annuo censu qui pro eadem parte sibi prestabitur singulis annis in festo sancti Johannis, scilicet xiji solidos minus tribus denariis, & tribus sextariis salis; & tunc prestabit ecclesie ipse Aldebertus medietatem refectionis unius hominis. In Natali vero Domini, solventur ipsi Aldeberto censualiter tres restes alliorum & tres restes unionum, & quarta pars trium quartaronum piperis, & quarta pars trium unciarum cinnamomi & v. denarii qui prestabantur antiquitus baiulo pro sotularibus. Et hec concessio facta fuit ab Aldeberto Jarentoni priori & canonicis eiusdem ecclesie, tam presentibus quam futuris; & promisit eisdem predictus Aldebertus, obligando omnia bona sua tam presencia quam futura, quod predictam laudacionem ratam & firmam habeant tam ipse quam successores sui, & ipsam ecclesiam semper manuteneant & defendant in predicto portu, si aliquis ecclesie ibidem aliquam contradictionem faceret vel moveret. Et sciendum quod prefatus Aldebertus promisit ecclesie, quod ius suum quod habet in portu nullo modo concederet Hospitali pontis[4], nec alicui persone qui (_sic_) adquireret ad opus pontis, vel burgensi alicui preter ecclesie assensum. Set si alteri persone vellet vendere vel alio modo alienare, prius debet requirere ecclesie voluntatem, & si ei ecclesia tantum dare voluerit quantum alius daret sibi habere poterit, ita ut verum rei precium non augeatur ab ipso Aldeberto vel suis ut ecclesia inde gravetur; similiter & ecclesia non debet ius suum alienare, nisi prius requisita Aldeberti & suorum voluntate: & hoc totum prefatus Aldebertus, sacramento corporaliter a se prestito, promisit se & successores suos observaturos bona fide, prout melius & sanius potest intelligi ab aliquo. Hec autem omnia comprobata fuerunt ab ipso Aldeberto coram domno V. Valentino episcopo, qui ad preces ipsius Aldeberti fideiussor & tutor extitit ecclesie Sancti Petri de Burgo ut supradicta fideliter observentur, & ad rei memoriam habendam in antea huic presenti scripture sigillum suum apponi precepit, mandato prefati Aldeberti, salvo iure sui dominii. Durat autem portus & obvenciones ipsius portus a portu Mure usque al Meias. Acta sunt hec in aula domini V. Valentini pontificis, presentibus canonicis Ber. de Stella, Vmberto de Bel Regart, Girberto, Willelmo de Clairiaco, Johanne de Tholosa, anno Domini M^{o} CC^{o} XIJIJ, mense junio, feria VI^{a}; testes vocati sunt: Po. de Cleu sacerdos, Johannes de Cornaz, Pe. Girbernz, Vgo Richardi, W. de Alexiano, W. Cellararius, magister Vgo, Po. de Alexiano, magister Petrus, Johannes de Fonte Malo, Pe. de Crest, Stephanus Richardi, Pe. Cellararius, W. Chamarlencs, Guigo Ruffus, filius Ademari de Castro Bucco.

[sigillum] Ego Jacobus domini episcopi notarius, XV. anno pontificatus ipsius, presentem cartam mandato eius scripsi & sigilli sui patrocinio communivi.

[A] Transcription de l'original, parch. de 33 lig., qui porte au dos une analyse que nous abrégeons: _Ecclesie Sancti Petri de Burgo Valentie_: _donatio ei facta per Bern. de Belregart & Saziam ejus uxorem, qui dederunt dicte ecclesie quilibet ipsorum medietatem vilanagii quam habebant in portu Rodani, pro certis anniversariis ibidem faciendis; & postmodum Aldebertus de Cruceolo laudavit & concessit dict. ecclesiam possidere quartam partem dicti portus spectantem ad ejus dominium...: salvo d. Aldeberto in mutacione novi prioris...; sed debet prestare_...--La donation que cette charte confirme ne saurait être antérieure à la concession du 5 juil. 1210 (ch. XVIII).

[1] _Villenagium_, héritage tenu à cens ou à rentes serviles.

[2] Sous la discipline monastique, le jeûne cessait ou devenait moins sévère de Pâques à la Toussaint. les jours de fête, on ne célébrait l'office divin qu'après tierce (vers 9 h.).

[3] Sazie, dont le nom a déjà figuré (ch. XI), vivait encore vers 1224 (ch. XXXIII); son mari Bernard de Beauregard était mort. Les chanoines du Bourg furent fidèles à s'acquitter des anniversaires qu'elle avait fondés en faveur de son père Pierre Martin & de sa mère Garcine; nous avons relevé, au dos d'une ancienne copie de la charte XXII, le mémorial qui en fut inséré dans le _Nécrologe_ de Saint-Pierre:

Eodem die (_10 mars_), memoria Pe. Martini, cujus filia Sazia dedit huic ecclesie medietatem vilanagii quam habebat in portu, ut in hac die & in die anniversarii sui, & in memoria Garcine matris sue que fit XV. kal. septembris, beneficia clericis & pauperibus inpendantur; & ut idem beneficium, quod fit canonicis his tribus diebus, omnibus sacerdotibus hujus ecclesie tribuatur. Item, memoria Garcine, cujus filia Sazia dedit huic ecclesie medietatem vilanagii quam habebat in portu, ut in hac die & in die anniversarii, & in memoria patris sui Petri Martini que fit vi. idus mardi, beneficia clericis & pauperibus inpendantur; _etc._, _ut supra_.

[4] Romans, Grenoble, Lyon, etc. avaient des hôpitaux établis sur la pile principale de leurs ponts; celui de Valence, construit dans ces conditions, n'est mentionné dans aucune charte antérieure à celle-ci. On peut conjecturer qu'il ne dépendait pas de Saint-Pierre du Bourg, & que le pont n'était point alors complètement terminé.

* * * * *

XXI. 22 Sept.-26 octobre 1214.

_De aquirimento portus Rodani_[A].

NOVERINT universi..., quod Bernardus de Bel Regart dedit Deo & ecclesie Sancti Petri ... (l.2) Willelmus de Cruçol ... (l.20) Guillelmo censualiter... (l. 27) bona sua universa ... (l.12) d. Vmberto Valentino episcopo ... al Meias. Hoc autem laudavit Rainaudus filius Willelmi & sacramento confirmavit. Hec autem acta sunt in curia episcopali, in camera superiori de turre, anno Incarnationis Dominice M^{o} CC^{o} XIJIJ^{o}, X^{o}. kalendas octobris, indictione ij, presentibus Bertrando de Stella, Willelmo Arnaudo, V. de Belregart, Girberto canonico, Vgone Richardi, Johanne Raillartz, magistro Vgone, Johanne Bruifeira, Petro Cellarario, A. filio eius, Guigone Ausel, W^{o} Cellarario, W^{o} de Grana, Vmberto de Druestal, Arnaudo Ferlai, W^{o} fratre domus helemosinarie Sancti Petri de Burgo. Procedente tempore in eodem anno, vij^{o} kalendas novembris, in grangia ipsius Willelmi a Guillaran, domina Vassalda uxor sua &. filia eorum hoc totum laudaverunt bona fide & absque dolo, presentibus domno Girberto canonico Sancti Petri de Burgo, Willelmo de Sancto Johanne, Po. de Alexiano, Guigone Freideira.

[sigillum] Ego Jacobus ... xv. anno ... communivi.

[A] Cette charte est la reproduction textuelle de la précédente: le nom seul d'Adalbert de Crussol est remplacé par celui de son frère Guillaume; nous indiquons, cependant, les variantes & les additions. L'original parch. a 31 lig.; on y a ajouté une longue analyse que nous supprimons.

* * * * *

XXII. mars 1217.

[_Compositio de portu ab Humberto episcopo facta_][A].