Part 2

Poetae tenero, meo sodali, uelim Caecilio, papyre, dicas Veronam ueniat, Noui relinquens Comi moenia Lariumque litus. nam quasdam uolo cogitationes 5 amici accipiat sui meique. quare si sapiet uiam uorabit, quamuis candida milies puella euntem reuocet, manusque collo ambas iniciens roget morari. 10 quae nunc, si mihi uera nuntiantur, illum deperit impotente amore. nam quo tempore legit incohatam Dindymi dominam, ex eo misellae ignes interiorem edunt medullam. 15 ignosco tibi, Sapphica puella musa doctior; est enim uenuste magna Caecilio incohata mater.

XXXVI

Annales Volusi, cacata carta, uotum soluite pro mea puella. nam sanctae Veneri Cupidinique uouit, si sibi restitutus essem desissemque truces uibrare iambos, 5 electissima pessimi poetae scripta tardipedi deo daturam infelicibus ustulanda lignis. et haec pessima se puella uidit iocose lepide uouere diuis. 10 nunc o caeruleo creata ponto, quae sanctum Idalium Vriosque apertos, quaeque Ancona Cnidumque harundinosam colis quaeque Amathunta, quaeque Golgos, quaeque Durrachium Hadriae tabernam; 15 acceptum face redditumque uotum, si non illepidum neque inuenustum est. at uos interea uenite in ignem, pleni ruris et inficetiarum annales Volusi, cacata carta. 20

XXXVII

Salax taberna uosque contubernales, a pilleatis nona fratribus pila, solis putatis esse mentulas uobis, solis licere, quidquid est puellarum, confutuere et putare ceteros hircos? 5 an, continenter quod sedetis insulsi centum an ducenti, non putatis ausurum me una ducentos irrumare sessores? atqui putate: namque totius uobis frontem tabernae [+]sopionibus[+] scribam. 10 puella nam mei, quae meo sinu fugit, amata tantum quantum amabitur nulla, pro qua mihi sunt magna bella pugnata, consedit istic. hanc boni beatique omnes amatis, et quidem, quod indignum est, 15 omnes pusilli et semitarii moechi; tu praeter omnes une de capillatis, cuniculosae Celtiberiae fili, Egnati, opaca quem bonum facit barba et dens Hibera defricatus urina. 20

XXXVIII

Malest, Cornifici, tuo Catullo, malest, me hercule [+]et[+] laboriose, et magis magis in dies et horas. quem tu, quod minimum facillimumque est, qua solatus es allocutione? 5 irascor tibi. sic meos amores? paulum quid lubet allocutionis, maestius lacrimis Simonideis.

XXXIX

Egnatius, quod candidos habet dentes, renidet usque quaque: sei ad rei uentum est subsellium, cum orator excitat fletum, renidet ille: si ad pii rogum fili lugetur, orba cum flet unicum mater, 5 renidet ille: quidquid est, ubicumque est, quodcumque agit, renidet: hunc habet morbum, neque elegantem, ut arbitror, neque urbanum. quare monendum test mihi, bone Egnati. si urbanus esses aut Sabinus aut Tiburs, 10 aut parcus Vmber aut obesus Etruscus, aut Lanuinus ater atque dentatus, aut Transpadanus, ut meos quoque attingam, aut qui lubet, qui puriter lauit dentes, tamen renidere usque quaque te nollem: 15 nam risu inepto res ineptior nulla est. nunc Celtiber es: Celtiberia in terra, quod quisque minxit, hoc sibi solet mane dentem atque russam defricare gingiuam, ut quo iste uester expolitior dens est, 20 hoc te amplius bibisse praedicet loti.

XL

Quaenam te mala mens, miselle Rauide, agit praecipitem in meos iambos? quis deus tibi non bene aduocatus uecordem parat excitare rixam? an ut peruenias in ora uulgi? 5 quid uis? qua lubet esse notus optas? eris, quandoquidem meos amores cum longa uoluisti amare poena.

XLI

Ameana puella defututa tota milia me decem poposcit, ista turpiculo puella naso, decoctoris amica Formiani. propinqui, quibus est puella curae, 5 amicos medicosque conuocate: non est sana puella, nec rogare qualis sit solet aes imaginosum.

XLII

Adeste, hendecasyllabi, quot estis omnes undique, quotquot estis omnes. iocum me putat esse moecha turpis, et negat mihi uestra reddituram pugillaria, si pati potestis. 5 persequamur eam, et reflagitemus. quae sit, quaeritis. illa, quam uidetis turpe incedere, mimice ac moleste ridentem catuli ore Gallicani. circumsistite eam, et reflagitate, 10 'moecha putida, redde codicillos, redde, putida moecha, codicillos.' non assis facis? o lutum, lupanar, aut si perditius potes quid esse. sed non est tamen hoc satis putandum. 15 quod si non aliud potest, ruborem ferreo canis exprimamus ore. conclamate iterum altiore uoce 'moecha putida, redde codicillos, redde, putida moecha codicillos,' 20 sed nil proficimus, nihil mouetur. mutanda est ratio modusque uobis, siquid proficere amplius potestis, 'pudica et proba, redde codicillos.'

XLIII

Salue, nec minimo puella naso, nec bello pede nec nigris ocellis, nec longis digitis nec ore sicco, nec sane nimis elegante lingua, decoctoris amica Formiani. 5 ten prouincia narrat esse bellam? tecum Lesbia nostra comparatur? o saeclum insapiens et infacetum!

XLIV

O funde noster seu Sabine seu Tiburs, (nam te esse Tiburtem autumant, quibus non est cordi Catullum laedere: at quibus cordi est, quouis Sabinum pignore esse contendunt) sed seu Sabine siue uerius Tiburs, 5 fui libenter in tua suburbana uilla, malamque pectore exspui tussim, non inmerenti quam mihi meus uenter, dum sumptuosas appeto, dedit, cenas. nam, Sestianus dum uolo esse conuiua, 10 orationem in Antium petitorem plenam ueneni et pestilentiae legi. hic me grauedo frigida et frequens tussis quassauit usque dum in tuum sinum fugi, et me recuraui otioque et urtica. 15 quare refectus maximas tibi grates ago, meum quod non es ulta peccatum. nec deprecor iam, si nefaria scripta Sesti recepso, quin grauedinem et tussim non mihi, sed ipsi Sestio ferat frigus, 20 qui tunc uocat me, cum malum librum legi.

XLV

Acmen Septimios suos amore tenens in gremio 'mea' inquit 'Acme, ni te perdite amo atque amare porro omnes sum assidue paratus annos quantum qui pote plurimum perire, 5 solus in Libya Indiaque tosta caesio ueniam obuius leoni.' hoc ut dixit, Amor sinistra ut ante, dextram sternuit approbationem. at Acme leuiter caput reflectens, 10 et dulcis pueri ebrios ocellos illo purpureo ore suauiata, 'sic,' inquit 'mea uita Septimille, huic uni domino usque seruiamus, ut multo mihi maior acriorque 15 ignis mollibus ardet in medullis.' hoc ut dixit, Amor sinistra ut ante, dextram sternuit approbationem. nunc ab auspicio bono profecti mutuis animis amant amantur. 20 unam Septimios misellus Acmen mauult quam Syrias Britanniasque: uno in Septimio fidelis Acme facit delicias libidinisque. quis ullos homines beatiores 25 uidit, quis Venerem auspicatiorem?

XLVI

Iam uer egelidos refert tepores, iam caeli furor aequinoctialis iucundis Zephyri silescit aureis. linquantur Phrygii, Catulle, campi Nicaeaeque ager uber aestuosae: 5 ad claras Asiae uolemus urbes. iam mens praetrepidans auet uagari, iam laeti studio pedes uigescunt. o dulces comitum ualete coetus, longe quos simul a domo profectos 10 diuersae uariae uiae reportant.

XLVII

Porci et Socration, duae sinistrae Pisonis, scabies famesque mundi, uos Veraniolo meo et Fabullo uerpus praeposuit Priapus ille? uos conuiuia lauta sumptuose 5 de die facitis? mei sodales quaerunt in triuio uocationes?

XLVIII

Mellitos oculos tuos, Iuuenti, siquis me sinat usque basiare, usque ad milia basiem trecenta, nec _mi_ umquam uidear satur futurus, non si densior aridis aristis 5 sit nostrae seges osculationis.

XLIX

Disertissime Romuli nepotum, quot sunt quotque fuere, Marce Tulli, quotque post aliis erunt in annis, gratias tibi maximas Catullus agit pessimus omnium poeta, 5 tanto pessimus omnium poeta, quanto tu optimus omnium's patronum.

L

Hesterno, Licini, die otiosi multum lusimus in meis tabellis, ut conuenerat esse delicatos. scribens uersiculos uterque nostrum ludebat numero modo hoc modo illoc, 5 reddens mutua per iocum atque uinum. atque illinc abii tuo lepore incensus, Licini, facetieisque, ut nec me miserum cibus iuuaret, nec somnus tegeret quiete ocellos, 10 sed toto indomitus furore lecto uersarer, cupiens uidere lucem, ut tecum loquerer, simulque ut essem. at defessa labore membra postquam semimortua lectulo iacebant, 15 hoc, iucunde, tibi poema feci, ex quo perspiceres meum dolorem. nunc audax caue sis, precesque nostras, oramus, caue despuas, ocelle, ne poenas Nemesis reposcat a te. 20 est uehemens dea: laedere hanc caueto.

LI

Ille mi par esse deo uidetur, ille, si fas est, superare diuos, qui sedens aduersus identidem te spectat et audit dulce ridentem, misero quod omnis 5 eripit sensus mihi: nam simul te, Lesbia, aspexi, nihil est super mi . . . . . . . lingua sed torpet, tenuis sub artus flamma demanat, sonitu suopte 10 tintinant aures, gemina teguntur lumina nocte. * otium, Catulle, tibi molestum est: otio exsultas nimiumque gestis: otium et reges prius et beatas 15 perdidit urbes.

LII

Quid est, Catulle? quid moraris emori? sella in curulei Struma Nonius sedet, per consulatum perierat Vatinius: quid est, Catulle? quid moraris emori?

LIII

Risi nescio quem modo e corona, qui, cum mirifice Vatiniana meus crimina Caluos explicasset, admirans ait haec manusque tollens, 'di magni, salaputium disertum!' 5

LIV

Othonis caput oppido est pusillum, [+]et Heri[+] rustice, semilauta crura, subtile et leue peditum Libonis. * * * * * * * * * * at non effugies meos iambos * * * * * * * * * * si non omnia displicere uellem tibi et Fufficio seni recocto 5 * * * * * irascere iterum meis iambis inmerentibus, unice imperator.

LV

Oramus, si forte non molestum est, demonstres ubi sint tuae tenebrae. te campo quaesiuimus minore, te in Circo, te in omnibus libellis, te in templo summi Iouis sacrato. 5 in Magni simul ambulatione femellas omnes, amice, prendi, quas uultu uidi tamen serenas. [+]a uelte[+], sic ipse flagitabam, Camerium mihi pessimae puellae. 10 quaedam inquit, nudum reduc . . . 'en hic in roseis latet papillis.' sed te iam ferre Herculei labos est; tanto te in fastu negas, amice. non custos si fingar ille Cretum, (1a) non si Pegaseo ferar uolatu, non Ladas ego pinnipesue Perseus, non Rhesi niueae citaeque bigae; adde huc plumipedas uolatilesque, (5a) uentorumque simul require cursum, quos iunctos, Cameri, mihi dicares; defessus tamen omnibus medullis, et multis languoribus peresus, essem te mihi, amice, quaeritando. (10a) dic nobis ubi sis futurus, ede 15 audacter, committe, crede lucei. nunc te lacteolae tenent puellae? si linguam clauso tenes in ore, fructus proicies amoris omnes. uerbosa gaudet Venus loquella. 20 uel, si uis, licet obseres palatum, dum nostri sis particeps amoris.

LVI

O rem ridiculam, Cato, et iocosam, dignamque auribus et tuo cachinno. ride, quidquid amas, Cato, Catullum: res est ridicula et nimis iocosa. deprendi modo pupulum puellae 5 trusantem: hunc ego, si placet Dionae, protelo rigida mea cecidi.

LVII

Pulcre conuenit improbis cinaedis, Mamurrae pathicoque Caesarique. nec mirum: maculae paris utrisque, urbana altera et illa Formiana, impressae resident nec eluentur: 5 morbosi pariter, gemelli utrique, uno in lectulo, erudituli ambo, non hic quam ille magis uorax adulter, riuales sociei puellularum. pulcre conuenit improbis cinaedis. 10

LVIII

Caeli, Lesbia nostra, Lesbia illa, illa Lesbia, quam Catullus unam plus quam se atque suos amauit omnes, nunc in quadruuiis et angiportis glubit magnanimis Remi nepotes. 5

LIX

Bononiensis Rufa Rufulum fellat, uxor Meneni, saepe quam in sepulcretis uidistis ipso rapere de rogo cenam, cum deuolutum ex igne prosequens panem ab semiraso tunderetur ustore. 5

LX

Num te leaena montibus Libystinis aut Scylla latrans infima inguinum parte tam mente dura procreauit ac taetra, ut supplicis uocem in nouissimo casu contemptam haberes, a nimis fero corde? 5

LXI

Collis o Heliconiei cultor, Vraniae genus, qui rapis teneram ad uirum Virginem, o Hymenaee Hymen, Hymen o Hymenaee; 5

Cinge tempora floribus suaue olentis amaraci, flammeum cape laetus, huc Huc ueni, niueo gerens luteum pede soccum. 10

Excitusque hilari die, nuptialia concinens uoce carmina tinnula, Pelle humum pedibus, manu pineam quate taedam. 15

Namque Iunia Mallio, qualis Idalium colens uenit ad Phrygium Venus Iudicem, bona cum bona nubet alite uirgo, 20

Floridis uelut enitens myrtus Asia ramulis quos Amadryades deae Ludicrum sibi rosido nutriunt umore. 25

Quare age, huc aditum ferens, perge linquere Thespiae rupis Aonios specus, Nympha quos super irrigat frigerans Aganippe. 30

Ac domum dominam uoca coniugis cupidam noui, mentem amore reuinciens Vt tenax hedera huc et huc arborem implicat errans. 35

Vosque item simul integrae uirgines, quibus aduenit par dies, agite in modum Dicite, O Hymenaee Hymen, Hymen O Hymenaee. 40

Vt lubentius, audiens se citarier ad suum munus, huc aditum ferat Dux bonae Veneris, boni coniugator amoris. 45

Quis deus magis ancsiis est petendus amantibus? quem colent homines magis Caelitum, O Hymenaee Hymen, Hymen O Hymenaee? 50

Te suis tremulus parens inuocat, tibi uirgines zonula soluunt sinus. Te timens cupida nouos captat aure maritus. 55

Tu fero iuueni in manus floridam ipse puellulam dedis a gremio suae Matris, O Hymenaee Hymen, Hymen O Hymenaee. 60

Nil potest sine te Venus, fama quod bona comprobet, commodi capere, at potest Te uolente. quis huic deo compararier ausit? 65

Nulla quit sine te domus liberos dare, nec parens stirpe nitier; at potest Te uolente. quis huic deo compararier ausit? 70

Quae tuis careat sacris, non queat dare praesides terra finibus: at queat Te uolente. quis huic deo compararier ausit? 75

Claustra pandite ianuae. uirgo adest. uiden ut faces splendidas quatiunt comas? . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . tardet ingenuus pudor. Quem tamen magis audiens, 80 flet quod ire necesse est.

Flere desine. non tibi Au- runculeia periculum est, ne qua femina pulcrior Clarum ab Oceano diem 85 uiderit uenientem.

Talis in uario solet diuitis domini hortulo stare flos hyacinthinus. Sed moraris, abit dies. 90 prodeas noua nupta.

Prodeas noua nupta, si iam uidetur, et audias nostra uerba. uiden? faces Aureas quatiunt comas: 95 prodeas noua nupta.

Non tuus leuis in mala deditus uir adultera, probra turpia persequens, A tuis teneris uolet 100 secubare papillis.

Lenta qui uelut adsitas uitis implicat arbores, implicabitur in tuum Complexum. sed abit dies. 105 prodeas noua nupta.

O cubile, quod omnibus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . candido pede lecti,

Quae tuo ueniunt hero, quanta gaudia, quae uaga 110 nocte, quae medio die Gaudeat. sed abit dies. prodeas noua nupta.

Tollite, O pueri, faces. flammeum uideo uenire. 115 ite concinite in modum 'Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee.'

Ne diu taceat procax Fescennina iocatio. 120 nec nuces pueris neget Desertum domini audiens concubinus amorem.

Da nuces pueris, iners concubine: satis diu 125 lusisti nucibus. lubet Iam seruire Talasio. concubine, nuces da.

Sordebant tibi uillicae, concubine, hodie atque heri. 130 nunc tuum cinerarius Tondet os. miser a miser concubine, nuces da.

Diceris male te a tuis unguentate glabris marite 135 abstinere, sed abstine. Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee.

Scimus haec tibi quae licent sola cognita, sed marito 140 ista non eadem licent. Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee.

Nupta, tu quoque quae tuus uir petet caue ne neges, 145 ni petitum aliunde eat. Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee.

En tibi domus ut potens et beata uiri tui. 150 quae tibi sine seruiat (Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee)

Vsque dum tremulum mouens cana tempus anilitas 155 omnia omnibus annuit. Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee.

Transfer omine cum bono limen aureolos pedes, 160 rasilemque subi forem. Io, Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee.

Aspice unus ut accubans uir tuus Tyrio in toro, 165 totus immineat tibi. Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee.

Illi non minus ac tibi pectore uritur intimo 170 flamma, sed penite magis. Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Mitte brachiolum teres, praetextate, puellulae. 175 iam cubile adeat uiri. Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee.

Vos bonae senibus uiris cognitae bene feminae, 180 collocate puellulam. Io Hymen Hymenaee io, io Hymen Hymenaee.

Iam licet uenias, marite. uxor in thalamo tibi est, 185 ore floridulo nitens Alba parthenice uelut luteumue papauer.

At, marite, ita me iuuent caelites, nihilo minus 190 pulcer es, neque te Venus Neglegit. sed abit dies. perge ne remorare.

Non diu remoratus es. iam uenis. bona te Venus 195 iuuerit, quoniam palam Quae cupis capis et bonum non abscondis amorem.

Ille pulueris Africei siderumque micantium 200 subducat numerum prius, Qui uostri numerare uolt multa milia ludei.

Ludite ut lubet et breui liberos date. non decet 205 tam uetus sine liberis Nomen esse, sed indidem semper ingenerari.

Torquatus uolo paruulus matris e gremio suae 210 porrigens teneras manus, Dulce rideat ad patrem semihiante labello.

Sit suo similis patri Mallio et facile inscieis 215 noscitetur ab omnibus, Et pudicitiam suo matris indicet ore.

Talis illius a bona matre laus genus approbet, 220 qualis unica ab optima Matre Telemacho manet fama Penelopeo.

Claudite ostia uirgines. lusimus satis. at bonei 225 coniuges, bene uiuite et Munere assidue ualentem exercete iuuentam.

LXII

IVVENES

Vesper adest, iuuenes, consurgite: Vesper Olympo exspectata diu uix tandem lumina tollit. surgere iam tempus, iam pinguis linquere mensas, iam ueniet uirgo, iam dicetur hymenaeus. Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee! 5

VIRGINES

Cernitis, innuptae, iuuenes? consurgite contra; nimirum Oetaeos ostendit noctifer ignes. sic certest; uiden ut perniciter exsiluere? non temere exsiluere, canent quod uisere par est. Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee! 10

IVVENES

Non facilis nobis, aequalis, palma parata est, aspicite, innuptae secuta ut meditata requirunt. non frustra meditantur, habent memorabile quod sit, nec mirum, penitus quae tota mente laborant. nos alio mentes, alio diuisimus aures, 15 iure igitur uincemur, amat uictoria curam. quare nunc animos saltem committite uestros, dicere iam incipient, iam respondere decebit. Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee.

VIRGINES

Hespere, qui caelo fertur crudelior ignis? 20 qui natam possis complexu auellere matris, complexu matris retinentem auellere natam, et iuueni ardenti castam donare puellam. quid faciunt hostes capta crudelius urbe? Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee! 25

IVVENES

Hespere, qui caelo lucet iucundior ignis? qui desponsa tua firmes conubia flamma, quae pepigere uiri, pepigerunt ante parentes, nec iunxere prius quam se tuus extulit ardor. quid datur a diuis felici optatius hora? 30 Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee!

VIRGINES

Hesperus e nobis, aequalis, abstulit unam. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . [Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee!

IVVENES

. . . . . . . . . . . . . . . . Namque tuo aduentu uigilat custodia semper, nocte latent fures, quos idem saepe reuertens, Hespere, mutato comprendis nomine eosdem. 35 at libet innuptis ficto te carpere questu. quid tum, si carpunt, tacita quem mente requirunt? Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee!

VIRGINES