Chapter 1

Produced by Louise Hope, David Starner and the Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net

[Transcriber's Note: Characters that could not be fully rendered in the Latin-1 character set have been "unpacked" and shown within brackets: [~e] [~i] [~u] (e, i, u with tilde: ã and õ should display normally) [vo] [vu] (hacek / "caron") [e,] ("e caudata" = æ) [oe] (oe ligature)]

* * * * *

ARS GRAMMATICAE IAPONICAE LINGVAE.

IN GRATIAM ET ADIVTORIVM eorum, qui prædicandi Euangelij causa ad Iaponiæ Regnum se voluerint conferre.

Composita, & Sacræ de Propaganda Fide Congregationi dicata à Fr. Didaco Collado Ordinis Prædicatorum per aliquot annos in prædicto Regno Fidei Catholicæ propagationis Ministro.

ROMÆ, Typis & impensis Sac. Congr. de Propag. Fide. MDCXXXII. SVPERIORVM PERMISSV.

Imprimatur si placet Reuerendiss. P. M. S. Pal. Apost. A. Episc. Vmbriaticen. Vicesg.

Imprimatur

Fr. Nicolaus Riccardius S. Pal. Apost. Magister, Ordinis Prædicatorum.

* * * * *

[Transcriber's Note: The book contains no Contents or Index. Instead, the full chapter titles are listed here.]

PROLOGVS AD LECTOREM. De nomine & eius declinatione, & genere. De pronomine. De pronomine secundæ personæ scilicet ego &c. De pronomine secundæ person[e,]: scilicet Tu, tui, tibi, &c. De pronomine tertiæ personæ, scilicet ille, illa, illud. De pronominibus relatiuis. De formatione verborum, & coniugationibus. De Pr[e,]terito imperfecto, perfecto, & plusquam perfecto. De futuro primæ coniugationis. Imperatiuum primæ coniugationis. Optatiuum primæ coniugationis. Subiunctiuum primæ coniugationis affirmatiuæ. Infinitiuum. Prima coniugatio negatiua. Secunda coniugatio affirmatiua. Secunda coniugatio negatiua. Tertia coniugatio affirmatiua. Tertia coniugatio negatiua. Coniugatio verbi substantiui negatiui. De Particulis conditionalibus. De verbo potentiali. Verba irregularia quo ad coniugationes. De verbo adhuc, & de eius formatione & differentijs. De aliquibus verbis quæ de se habent honorem determinatum. Aduertentiæ circa coniugationes verborum. De Adverbiis. Caput primum. De aduerbijs locorum. Aduerbia ad causam interrogandum & responendum. Aduerbia temporis. Aduerbia negandi. Aduerbia affirmandi. Adverbia comparatiua. Aduerbia superlatiua. Aduerbia intensionis & exaggerationis. Aduerbia congregandi. Aduerbia concludendi, & aduertendi. De Præpositionibus casuum. De coniunctionibus & diuisionibus. De interiectione. De sintaxi, & casibus, quos regunt verba. De Arithmetica Iaponiæ & materia numerorum, in quibus hoc opus hic labor. Aliquæ regulæ coniugationum in scriptura librorum. ERRATA SIC CORRIGE.

* * * * *

PROLOGVS AD LECTOREM.

Et aduertentiæ aliquæ pro Iaponicæ linguæ perfecta pronuntiatione.

Etsi quondam à principio plantationis Orthodoxæ fidei nostræ in Regno Iaponico, composita fuerit quædam ars grãmaticæ linguæ prædictæ a P. Ioanne Rodriguez Societatis Iesu; quia tamen raro res in sua prima conditione perfectæ lumen aspiciunt, & aliàs, ob temporum diuturnitatem, vix aliquam copiam prædictæ artis est iam inuenire: Visum est mihi, aliquale Deo, & ministris fidei propagationis (quæ sine linguæ instrumento non potest esse) obsequium præstiturum, si extractis ab arte prædicta necessarijs (sunt enim multa) & relictis, quæ peritis in prædicta lingua talia non probantur; additis etiam ijs, quæ experientia, & vsu, lectioneque continua librorum, Deo largiente (qui dat verbum Euangelizantibus) sum adeptus, in compendium alarè, & sub breuitate redigerem præcepta omnia quæ ad eruditè vtendum lingua Iaponica, prædicatoribus (pro quibus labor est assumptus) sunt necessaria. Quia verò simul cum præceptis, & regulis, expedit exempla, in quibus prædicta regulæ verificantur ponere; libuit etiam ad maiorem discipulorum consolationem & iuuamen non solum hoc; sed etiam exemplorum omnium declarationem in lingua Latina (quæ inter Theologos est cõmunior) adiungere, quo nihil a magistro restet amplius desiderandum. Et si verò ea omnia, quæ tam in hac arte; quàm in Dictionario (quod, Deo dante, quanto citius in lucem edere gestio) continentur meo iuditio sint satis limata, & secura, quibus fiducialiter quiuis vti potest; Examini tamen, & iuditio melius sentientium subiecta esse volo, vt fidei prædicatio ab eruditiore lingua, fructuosior euadat.

Quando duæ vocales immediate coniunguntur in aliquo vocabulo linguæ Iaponicæ; non pronunciantur sicut in Latina valeo, aut in Hispanica _vaca_, sed vtraque integra per se profertur, _v,a_; _v,o_; _v,i_.

Litera, _s_, pronuntiatur sicut, _sç_, v.g. _susumùru_, _sçusçumùru_.

Litera, _j_, pronunciatur blande, sicut in lingua Lusitanica _joaõ_, &, _judeo_.

Litera _x_, pronunciatur etiam blande sicut in lingua Lusitanica _queixumes_.

Quando supra literam, _o_, fuerit hoc signum _^_ pronunciatur, _ô_, ac si esset, _ou_, labijs quasi iunctis, & ore penè clauso: v.g. _búppô_.

Quando verò supra _o_, fuerit hoc signum, _v_, vel, _ó_, pronunciatur ore aperto, & ac si essent duæ literae, _oo_, v.g. _tènxó_, vel _gacux[vo]_.

Si vero prædicta signa, fuerint supra _ú_, pronuntiatur _[vu]_, detentum, ac si essent duo, v.g. _Tàifú_, _Aia[vu]_.

Quando fuerit hoc signum _~_ super aliquã literam ex vocalibus debet proferri sicut, _n_; sed non in integrum, sed cursim & leniter v.g. _vãga_.

_Qe_, &, _qi_, scribuntur absque, _u_, quia quando, _u_, sequitur post, _q_, vel post, _c_, utraque integrè pronunciatur absque sinalepha v.g. _quõdai_, _quàinìn_:

Quando post, _g_, sequitur, _u_, & postea immediatè alia vocalis _e_, vel, _i_, pronunciatur sicut in lingua Hispanica, v.g. _guenin_; si vero litera, _i_, ponatur immediate post, _g_, absque, _v_, pronunciatur sicut Italicè, giorno, v.g. _Xitãgi_.

Litera, _z_, pronunciatur ea vi, qua in lingua Hispaniæ, Zumbar, v.g. _mizu_.

Si verò fuerint duo, _zz_, violentiùs feriuntur, v.g. _mizzu_.

Quando fuerint duo, _tt_, _xx_, _zz_, _qq_, _cq_, _ij_, _pp_; vtrumque opportet ferire vt fit perfecta pronunciatio, & vis significationis percipiatur: nam v.g. _mizu_, significat mel; & _mizzu_, significat aquam: vnde si eadem, vel violentia, aut lenitate vtrumque pronunties vel aquam tantum, vel mel solùm tibi proferent.

Quando, _ch_, anteponitur vocali, pronunciatur sicut Hispanice, chimenea: v.g. _fochó_.

Si vero, _nh_, anteponatur vocali, pronunciatur sicut Hispanicè, maña, v.g. _nhuva_.

Litera, _f_, in aliquibus Iaponiæ prouincijs pronunciatur sicut in lingua Latina; in alijs autem ac si esset, _h_, non perfectum: sed quodam medium inter, _f_, &, _h_, os & labia plicando, & claudendo, sed non integrum, quod vsu facilè compertum erit: v.g. _fito_.

Quando, _tç_, in aliquo vocabulo fuerit (quod est valde frequens) orare debet discipulus Deum, vt ei venas pronuntiationis aperiat quia est difficilis, & in nulla lingua alia, est talem pronuntiationem inuenire: non enim pronunciatur vt _tç_, aut ut _t_, uel, _c_, solùm, sed uiolenter percutiendo lingua dentes, ita ut utraque litera, &, _t_, &, _ç_, & plus, _ç_, quàm, _t_, feriri uideantur: u.g. _tçùtçùmu_.

Litera, _r_, pronunciatur blandè & leniter ubicumque inueniatur, siue sit in principio, siue in medio uocabuli; u.g., _ranguió_, _cutabirùru_.

_Ya_, _ye_, _yo_, _yu_, pronunciantur sicut in lingua Hispanica.

Quando à Iaponijs pronunciantur uocabula finita in, _i_, uel _v_, uix percipitur litera finalis a tyronibus: u.g. qui audit, _gozàru_, putat se audiuisse, _gozàr_, & qui audiuit _fitòtçu_, credit se solum audiuisse, _fitòtç_, & cum audit, _àxi no fàra_, percipit solum, _àx no fàra_.

Quando uocabulo finito in uocali subsequitur incipiens in consonanti, præcipuè si sit, _b_, uel, _s_, inter ipsam uocalem, & consonantem, pronunciatur litera _n_, sed non perfecta; sed lenis: u.g. _sònõ gotòqu_.

Circa uocabulorum accentus magnam adhibui curam, ut illos signis suis proprijs locis supra literas in quibus accentus fieri debent, adaptatis, sensus & sententia loquentis percipiatur: u.g. _qèi xèi_, habet accentum in utroque, _èè_. _fibicàxi_, habet in prima, _i_, & in, _a_, & idem in dictionario seruabitur ordo, notando accentus ea perfectione, qua summa cum diligentia potui percipere, si in aliquo sum deceptus, paratus sum corrigi; ea uerò quæ diminute fuerint dicta, uel desuerint, tam in arte; quàm in dictionario; cum facile sit addere; à doctiore supplebuntur, qui tertiam artem, & secundum dictionarium aggredietur: ego enim ne à patre familias & Domino Deo nostro reprehenderer, talentum nolui habere repositum in sudario, sed duobus, alia saltim duo superlucrari, & cooperari saluti Iaponiorum; non solùm prædicando, sed præhendo prædicatoribus, si possem instrumenta linguæ, & præcipuè modo ut possint illam extra Iaponiam addiscere: cum propter instantem persequutionem in Iaponia uix sit hoc possibile. Vale & uiue felix lector. Matriti die 30 Aug. Ann. 1631.

* * * * *

In hac arte Grammaticæ seruauimus ordinem, quem peritus Antonius Nebrissensis, & alij seruarunt in suis linguæ Latinæ, per partes, videlicet Orationis, nempe Nomen, Pronomen, &c.

_De nomine & eius declinatione, & genere._

In lingua Iaponica non sunt declinationes per casus sicut in Latina, sed sunt quædam particulæ, quæ postpositæ nominibus, casuum; differentias constituunt in omnibus nominibus, tam appellatiuis, quàm proprijs. Quæ constituunt nominatiu[~u], sunt quinque, _va_, _ga_, _càra_, _no_, _iòri_. Particula, _va_, postponitur quando quasi reduplicatiue, seu specificatiue volumus explicare rem vel personam significatam per tale nomen; siue sit primæ, siue secundaæ, vel tertiæ personæ: v.g. _Vàtacùxi và mairànu_, ego, vel, quod ad me attinet, non ibo. Particula, _no_, postponitur secundis & tertijs personis, & præcipuè si sint inferioris ordinis; & quando in oratione est aliquod relatiuum, quod non denotat actionem transitiuam: v.g. _Sònàta no m[vo]xita còto_, id quod tu dixisti. Postponitur etiam particula, _no_: quando aliquid indefinitum dicitur: v.g. _iiè no àrucà mìió_, vide si sint domus. Particula, _ga_, postponitur regulariter primis & tertijs personis inferioribus, & etiam secundis quando sunt etiam infimæ vel humiliantur: v.g. _Pedrõga qita_, Petrus venit. Solent etiã hanc particulam postponere quando aliquid indefinitè volunt dicere, sicut dictum est de particula, _no_: v.g. _còco nì và ii[~e]gà naicà?_ non sunt hic domus? & si in oratione sit relatiuum non dicens actionem transitiuam, si referat rem inferioris & humilis ordinis, postponitur etiam particula, _ga_: v.g. _sor[~e]gàx[~i] ga càita fumi_, Epistola, quam ego scripsi, _sòch[~i] ga iúta còto_, quod tu dixisti. Particulæ, _càra_, & _iòri_, postponuntur & faciunt nominatiuum quando oratio dicit actionem transitiuam, & præcipuè si est oratio relatiui. v.g. _Deus iòri cùdasàrèta gracia_, gratia, quam Deus dedit. _Tòno càra còre vo vôxe tçuqerarèta_, Dominus hoc præcepit. Aliquando etiam nomina sunt in casu Nominatiuo absque aliqua particula: v.g. _Pedro Ioaõ vo iòbarèta_, Petrus uocauit Ioannem. Genitiuo sunt duæ particulæ, videlicet _no_, & _ga_. Particula, _no_, seruit omnibus personis superioris ordinis: v.g. _Padre no võ qirumòno_, Patris vestis seu habitus: _ga_, postponitur omnibus personis inferioris ordinis: v.g. _Pedrõ ga fùmi_, Epistola Petri. _so ch[~i]ga mòno_, res tua, _àr[~e] ga càne_, argentum illius, _Tòno vàio c[~u] ga fucài fito già_, Dominus est magnæ cupiditatis, idest valde cupidus. Aliquando etiam prædictis particulis genitiuum constituentibus postponitur particula, _to_, v.g. _Pedro no to degozàru_, est Petri. Sed non est modus loquendi perfectus, unde melius est illo non uti; ponitur tamen ut auditus intelligatur. Quando uerò coniunguntur duo nomina substantiua ad faci[~e]dum unum quasi connotatiuum, non est necessaria particula genitiui, u.g. _còcuxu_, dominus regni. Secundum regulam tamen ordinariam deberemus dicere _còcu no xù_, & hic modus faciendi connotatiua absque particula genitiui, est regularis in lingua Iaponica: u.g. _Maria còto_, res Mariæ.

Datiuum constituunt duæ particulæ scilicet, _ni_ & _ie_, u.g. _Pedro ni móxita_, dixi Petro. _Padre ie ãgue maraxita_, Patri dedi, uel obtuli.

Accusatiuum constituunt quinque particulæ, _vo_, _võba_, _va_, _ie_, _ga_, Prima uidelicet, _vo_, est usitatior: u.g. _Pedro voiòbe_, uoca Petrum, _va_, utuntur quando uolunt in particulari explicare rem significatam per nomen in accusatiuo, u.g. _niffon guchi và Xiranu_, linguam Iaponicam nescio. Particula, _võba_, est idem quod, _vo va_, conuertendo secundam literam, _u_, in, _b_, ea uero utuntur sicut, _va_, u.g. _fune võba nòri sutète_; _cane bacàri tòri maràxità_, relinquens nauigium: argentum seu pecunias tantùm accepi; _ie_, utuntur ad significandum locum ad quem: u.g._ Roma ie mair[vo]_, ibo Romam, _ga_, postponitur nominibus significantibus res inanimatas, seu humiles: u.g., _àre i[~e] gozàre, mònõ ga móxita[~i]_, accedas illuc, habeo enim tibi aliquid dicere, fit etiam accusatiuum absque aliqua particula ut in exemplo antepenultimo in quo secundum accusatiuum est sine particula.

Vocatiuum constituit particula, _icàni_, sed non postposita nominibus sicut & reliquæ, sed anteposita: u.g. _icàni qimi còre vò gorònjerarei_, uideas hoc domine. Regularius uerò fit uocatiuum absque aliqua particula: u.g. _Padre sàma qicàxerarèio_, audias reuerende pater.

Ablatiuo sunt tres particulæ, _iori_, _càra_, _ni_, tertia scilicet _ni_, facit locum in quo: v.g. _iglesia n[~i]gozaru_, est in ecclesia: aliquando vtuntur, _ni_, anteposito, _no_, v.g. _sònàtà nò nì Xiàru cà?_ facis hoc tuum? vel accipis tibi? sed hic magis videtur datiuum, quam ablatiuum. Particulæ _càra_, &, _iòri_, sunt communiores ad ablatiuum constituendum: v.g. _Madrid càra màitta_, ex Matrito veni, _Pedro iòri coròsarèta_, occisus fuit à Petro.

Ad constituenda pluralia sunt etiam quatuor particulæ, quæ postpositæ immediatè nominibus, illa pluralia constituunt, postea verò, sequuntur particulæ positæ casus constituentes. Prædictæ autem quatuor particulæ sunt, _tàchi_, _xu_, _dòmo_, _ra_. Prima particula scilicet, _tachi_, facit pluralia nomina significantia res nobilis ordinis, & quas volumus honore afficere; v.g. _Tòno tàchi_, domini. Particula, _xu_, constituit pluralia nomina significantia res nobiles quidem; sed non ita supremi ordinis: v.g. _samurài xu_, nobiles; qui non sunt domini. Particula, _dòmo_, postponitur nominibus significantibus res humiles, siue rationales siue viuentes sensibiles, siue inanimatas: v.g. _fiàcuxõ dòmo_, agricolæ, _ix[~i] dòmo_, petræ, _mmã dòmo_, equi. Particula, _ra_, facit pluralia nomina significantia res vilissimas, vel quæ despectui habentur: v.g. _Iudeora_, Iudæi. Pluralibus sic iam per istas particulas constitutis, postponuntur particulæ casus constituentes secundum orationum exigentiam: v.g. _tòno tàchi no còtõ dòmo vo varú iúnà_, ne maledicas res dominorum.

Aliqua etiam sunt vocabula, quæ de se pluralitatem important: v.g. _tòmõ gàra_, significat homines, _Nàn bàn mòno_, res Europeas, _Nàn bàn mòno vo fomùru nà_, ne laudes res Europæ.

Particula verò _icàni_, quæ, vt supra dictum est, facit uocatiu[~u] non postponitur pronominibus pluralibus iam factis; sed semper anteponitur, particulæ autem facientes plurale postponuntur: u.g. _icàni Padre tàchi vo qiqì nasarèio_, audite reuerendi patres.

Duæ uerò particulæ ex quatuor suprapositis, quæ faciunt plurale, scilicet _domo_, & _rà_ aliquoties sunt singulari[~u] uerbi gratia. _vare rà_, uel, _midòmo_, ego: aliquando etiam utraque simul inuenitur in singulari: u.g. _midomo ra_, ego, _midomo rã ga_ meum vel mei: postponuntur etiam prædictæ particulæ, _domo_, vel, _ra_, singularibus, vel quando volumus humiliare res significatas aut de successu significati per orationem non sumus ita certi; sed quasi dubitamus: v.g. _sarã dòmõ ga itài_, dolet mihi venter, _às[~u] dòmó và àru mài_, crastina die non erit, _àsu rà và narõ mòde_, crastina die forsitan ita erit.

Particula, _va_, postponitur nominibus tam singularibus; quàm pluralibus iam per particulas articulatis: v.g. _còcoie va mairànu_, huc non veniat, _còco càra va dènu_, hinc non exiuit, _còco ni và iru mài_, huc non intrabit: aliquando etiam particula, _va_, supplet particulas articulares: v.g. _funè de sàie ió[~i]ó tçùita ni, cachi va nàcanaca nàru mài_, si nauigio vix perueni; pedibus, vel pedes, absque dubio non peruenissem. Hic particula, _va_, supplet particulam, _càra_.

In ista lingua Iaponica non sunt etiam genera, masculinum videlicet, femininum, & neutrum, sicut sunt in Latina; sunt tamen aliqua nomina, quæ ex se sunt, vel masculina, vel feminina, quia ex sua significatione dicunt vel masculum, vel feminam determinatè; sunt etiã aliqua nomina ex se cõmunia duobus. Particula, _vo_, ante posita nominibus significat masculum. Particula verò, _me_, ante posita significat feminam in rebus, quæ non habent genera propria: v.g. _vo ì vo_, significat piscem masculum, _mè i vo_ significat piscem feminam: _vojica_, significat caprum siluestrem, _mè lìca_, significat capream, _còma_, significat equum; _zoiacu_, equam; _xô_, significat accipitrem masculum; _dài_, feminam, _cotòi_, significat taurum, _meùxi_, vaccam. _votòco_, significat virum, _vonãgo_, vel _nhóbó_, vel, _vònna_, significat mulierem. In dictionario omnia expressè ponentur, quæ ad memoriam venerint.

In nominibus etiam adiectiuis, non sunt genera, aut declinationes; sed eædem particulæ illa constituunt, quae substantiua. Sunt autem adiectiua multa, & diuersa. Aliqua enim finiuntur in, _ai_, alia in, _oi_, alia in, _ei_, alia in, _vi_, alia in, _ij_, alia verò, & quæ propriùs sunt adiectiua, fiunt postposita particula, _no_, substantiuis. Quando quinque prima genera adiectiuorum ante ponuntur substantiuis, tunc videntur propriè adiectiua, & nihil mutant ad orationem componendam; quando verò postponuntur substantiuis, potiùs sunt verba, & verborum coniungationes sequuntur: v.g. _tacài iàma_, mons altus, _x[~i] guei [~i]deiri_, frequens introitus & exitus, _caxicòi fito_, homo prudens, _càvaij mòno_, res miserabilis, _Aiaùi còto_, res periculosa, _Vmàre tçùqi nocùchi_, lingua naturalis seu materna. Sunt etiam alia adiectiua finita in _na_, quæ etiam ante posita substantiuis, nihil mutant: v.g. _q[~i]rèi na còto_, res munda. Omnia verò adiectiua præter finita in, _no_, quando verbis præponuntur, mutant aliquid: finita in, _ai_, illud mutant in, _ó_, v.g. _còno iàma và tacõ gozaru_, hic mons altus est, & excelsus: finita in, _ei_, illud mutant in, _eô_, v.g. _còno iama va x[~i]gueô gozàru_, hic mons est densus: finita in, _oi_, illud mutant in, _ô_, v.g. _caxicô gozàru_, est prudens: finita in, _vi_, illud mutant in, _ú_, v.g. _xei no ficú gozàru_, statura pusillus: finita in, _ii_, illud mutant in, _iú_, v.g. _cai[~u] gozaru_, est pruriens, uel prurit, inter ista uerò adiectiua finita in, _ij_, sunt multa quæ ex uerbis procedunt: u.g. _nozòmi_, _u_, significat desiderare: ex illo uerò exit, _nozòmaxij_, quod significat idem quod desiderabilis, e; alia etiam procedunt ex nominibus: u.g. _varàmbe_, significat puerum seu infantem: ex quo procedit _varàmberaxij_, quod significat id quod puerilis, e: alia reperiuntur in dictionario.

Adiectiua uerò finita in, _na_, quando anteponuntur uerbis, mutant, _na_, in, _ni_, u.g. _fuxìn ni zònzuru_, dubium reputo uel pro dubio habeo. Adiectiua uero finita in, _no_, conuertunt aliquando, _no_, in, _na_, u.g. _bèchi no fito_, conuertitur in, _bechina fito_, differens homo: & tunc si uerbum subsequatur, mutat, _na_, in, _ni_, u.g. _bechin[~i] gozàru_, est differens. Sensus uero est idem siue finiatur in, _no_, siue in _na_, u.g. _bechi no fito no cùhi càra qijta_, est idem quod _bechina fito nocùchi càra qijta_, ex ore, uel ab ore distincti uel differentis hominis audiui. Et tantùm est differentia; quod finitum in, _no_, nihil mutat, quid quid illi subsequatur; finitum uerò in, _na_, mutat, _na_, in, _ni_, ut dictum est, si uerbum subsequitur. Si ad alia uero adiectiua sequatur uerbum substantiuum, oratio est elegans: u.g. _còno iàma và tacõ gozàru_, hic mons est altus; si uerò uerbum huiusmodi non sequatur, eundem facit sensum, quia adiectiuum includit in se uerbum substantiuum; sed illo non utemur coram superioribus, non enim illis audientibus, dicemus, _còno iàmà và tacài_, sed dicemus, _còno iamà và tacõ gozàru_. & sic in alijs adiectiuis.

Adiectiua uerò finita in, _i_, aliquando; & si rarò, illud conuertunt in, _xi_, uel _qu_, u.g. _ioi_, quod significat, bonus, a, um: finitur in, _iòqu_, vel, _ioxi_, v.g. _iòqu_, _dancó xitè_, faciendo bonam consultationem. Aliqua, & non pauca, sunt nomina substantiua, quibus, si postponatur, _na_, fiunt adiectiua: v.g. _afó_, significat inscitiam, ex quo deducitur, _afóna_, quod significat id quod fatuus, a, um. _Iiiú_, significat libertatem: &, _Iiiuna_, significat id quod liber, a, um: quæ occurrerint alia in dictionario reperiuntur.

Aliqua sunt nomina abstracta substantiua quæ anteposita vocabulis quæ ex se significant homines, fiunt adiectiua: v.g. _I[~i]fi_, significat misericordiam: si uerò illi _Iin_ postponatur, resultat, _Ii fi jin_, quod significat idem, quod misericors, dis, _fin_, significat paupertatem, & postposito _nin_, fit, _fin nin_, quod significat pauperem: idem est si postponatur, _ja_, fit enim, _finja_, quod etiam pauperem significat, _bàn_, significat vigiliam; & si postponatur, _xu_, fit, _banxu_, quod significat idem quod uigilans, tis: multa inuenientur in dictionario.

Aliquando duo nomina substantiua, ex ijs, quæ remanserunt in lingua Iaponica ex Chinensi (& hæc, _cobita_, vel, _coie_, vocant) simul posita, faciunt adiectiuum, quod ex duobus substantiuis conflatur, seu resultat: v.g. _ten_, significat cælum: &, _xu_, significat dominum: _tèn xu_ verò, significat dominum cælestem, seu cælorum dominum.

Præterita etiam verborum (de quibus suo loco) adiuncta substantiuis, vim & sensum videntur habere adiectiuorum: v.g. _iõgorèta tè_, manus sordida, _iõgorèta_, est præteritum verbi _iõgore vru_, quod significat idem quod sordesco, is, _càita qió_, liber scriptus, _càita_, est præteritum verbi _càqi_, _u_, quod significat idem quod scribo, is. Abstracta, seu radices ex quibus verba componuntur, sunt nomina quasi verbalia significantia actionem in abstracto: v.g. _facàri_, significat mensuram: ex quo resultat verbum, _facàri_, _u_, pro eo quo est metior, ris, _fajime_, significat principium, _fajime_, _uru_, est verbum, & significat id quod incipio, is: & sic in alijs de quibus in dictionario. Anteposita particula, _mòno_, prædictis abstractis seu nominibus verbalibus fiunt nomina significantia eum qui actionem verbi facit: v.g. ex, _càqi_, præposito, _monoi_, fit _mòno càqi_, quod significat idem quod scribens, tis: postposita vero eadem particula, _mòno_, eisdem radicibus, fiunt nomina significantia effectum actionis: v.g. _càqimono_, significat scripturam.

Postposita verò particula, _gòto_, eisdem radicibus verbalibus fiunt nomina significantia res dignas actionibus quæ per verba, quorum sunt radices, significantur: v.g. _mi_, est radix, ex qua prodit verbum, _mi_, _iru_, pro eo quod video, es &, _m[~i]goto_, est res visibilis, seu digna visu, _qìqi_, est radix verbi, _qiq[~i]_, _u_, pro eo quod video, es: & _q[~i]qì gòto_, significat rem audibilem, seu dignam auditu.

Postpositis aliquibus nominibus substantiuis nominibus verbalibus prædictis fit nomen iam inconcreto significans talem actionem: v.g. _foxi_, est radix verbi, _fòxi_, _u_, pro eo quod sole vel ad solem siccare: postposito verò, _ivo_, v.g. quod significat piscem: fiet, _foxiì vo_, quo significabit, pisces ad solem vel vi solis siccos &c.