Part 2

--"Scio," respondet.--"Et nos omnes pariter scimus," succinunt stridulo tinnitu circumvolitantes Manes.--"Nec, per hanc barbam meam! me fallit." Dicens, barbam longam, hircinam Aretinus laeva mulcebat. "Egregiis famam compararas tibi studiis incredibilis honestatis. Lusitanorum Regi praestans de te erat opinio, adeoque Italiae toti, et terrarum capiti Romae. Audieram de tuis Colloquiis." Tacere jussit Mercurius:--"Noli," inquit, "laudare virginem, leno! Operam non dabas instituendis bonis moribus: opus difficile, nec tuum. Probrosas scurrilium facetiarum ineptias venditabas Osco sermone. Ingeniose desipiebas balatro amens. Meliores habet Aloisia laudatores. Nam tuis habent in Colloquiis, Aloisia, Italae et Gallicae Musae, quos non habent in suis cum Apolline, meros Nectaris succos. Te eruditi et ingeniosi trans et cis Alpes suam volunt, amant et colunt:

"Te legit omnis ibi juvenisque, senexque, puerque.

"Verum tibi sit unus pro omnibus. Procum habes, cujus sit amor vel praestantissimae virtuti pro praestantissima laude. Placet sibi in tuis scriptis ut in dulcissima voluptate. Excellit ingenio, excellit et dignitate. Sinceriorem certe non viderunt Celticae stellae. Splendidis cumulatiorem dotibus non habet Sequana fluviorum princeps.--Erat mihi patronus in aula Domitiani," reponit Sulpicia, "Plinius Secundus, vir in aetate corruptissima integerrimus, cum canerem:

"Dic mihi, Calliope, quidnam pater ille Deorum "Cogitat? An terras et patria saecula mutat? "Quasque dedit quondam morientibus eripit artes?

"Indignationem meam autoritate armavit sua vir sanctus. Illo ducente invenit delitescentem, cum Caleno meo, me gloria, sub injustitia et inclementia vecordis saeculi. Et obstetricatus est Valerius Martialis nascenti famae.--Solus nemo unquam aperuit sibi," infit Ovidius, "honoris difficilem aditum. Facilius multo est et proclivius laudem promereri, et laude dignum videri, quam laudari. Me Fabius Maximus,

"... Romanae gloria prima togae,

"Augusto familiaris, habuit familiarem. Maximo commendante, non ausus est perstrepere raucus livor. Sidera nosse et syrtes, et navigationis callere artem, id haudquaquam navigantibus satis est, ni adspiraverit velis favens aura. Ita nec pergentibus ad gloriam bonae sufficiant artes, non ingenium, non eruditio, ni etiam opportuno impulerit flatu cymbam favens aura.--Fateor," aio ego, "parum mihi meriti, at famae multum fuit. Gratiae multum fuit apud optimum quemque. Nascenti nimirum risit stella tua, Mercuri. Si placui et vigui, tuum est. Sed amabo, perge dicere, care Mercuri, de illo nominis mei patrono, et commentationum tutore."

--"Pergam," reponit, "et suave erit. Vis primum dicam de fortunae bonis? Natus est clara et nobili stirpe in magnis opibus, et Leucotetiae, quae mater urbium, ut loquitur Ammianus. Vis de animi bonis? Suae solus genti sit ipse satis ornamenti, vel deessent caetera ornamenta omnia quae abundant. Nam, ab ineunte aetate, liberalibus singularem dedit operam disciplinis, acie pollens ingenii et proba solertia. Buleutis Celticis adscitus adolescens, civium salute, honore et fortunis habuit nihil antiquius. Nullus gratiae in judiciis apud illum locus, nullus odio, nullus saevienti irae. Sunt qui alteri non gauderent bene fecisse, nisi se scirent alteri male fecisse. Scopus est illis male facere, et interdum ad scopum via bene facere. Qualem optaret sibi aeterni numinis mentem, talis illi mens erga reliquos homines. Sic aliis Deus erat hominibus homo, ut bene multi his constituti in dignitatibus, aut praedae aut sanguinis avidi, videntur lupi, prostituta ad infamiam fama. Ad sublimiores promotus honorum gradus, animum non mutavit. Nunc adsidet Buleuta Regi, Regum Celtico Jovi. Igitur, difficillimis admotus negotiis, visus est major. Gloriosum est quam plurimis honorum luce fulgentibus, non omnino negotiis esse impares: huic, invenisse nulla quae ingenio usu rerum confirmato et politicae dexteritati paria essent.

"Patrono huic tuo, Aloisia, in proclivi expedita et aperta sunt, quae aliis plerisque in arduo, obscura et impedita, pecudibus superbis. Descenditur illi ad res difficiliores genii praestantia, ut aliis, nitenti gressu, adscendendum opacitate ingenii. Nec supercilio terrorem incutit adeuntibus, nec inani insultat fastu trepidis. Vere homo, hominibus se praestat humanum. Nam qui, praeter se, nihil amant, nihil aestimant, belluas dixeris, non homines. Oblitus humanitatem jam bellua est, quandoquidem hominem exuit. Non vultus, sed mores faciunt hominem. Credulos et fidentes non ludit verborum praestigiis, non conjicit adulans in errorem. Pereant, pereant fraudum improbi artifices! Osculis petunt, quos et insidiis petunt. Amplectuntur, laudant, quibus perniciem moliuntur. Mens huic viro, ut frons, aperta. Suis de rebus nihil vult latere securus et constans, praeter benefacta. Ostendit se factis, non verbis ostentat, inanique simulatione. At enim optantem et allaborantem suis finxere manibus Virtutes et Musae. Instillarunt affectus, quos non puderet Virtutes et Musas suos fateri et agnoscere. Subcisivas non corrupit horas turpi otio. Sane quae libidinibus et nugis pars vitae datur, de vita expungitur; vitae perit. Accersit ad se amicas Musas. Conveniunt: laeta et beata cum iis ducit commercia. Hoc coelos et terras auspicio peragrat, philosophico pernix volatu. Omnia aetatum et temporum indefessus pervolat animo intervalla, historiae fido ductu. Sic hac in nostra natus, per omnes unus vivit aetates: sic quos oculis non vidit, celebres laude heroas habet in familiarium numero. Miscet et cantus cum Pegasidibus puellis. Lepida erudito ore fundit carmina, respondent alternis Musae. Nugae etiam illi, nec nugae sunt. Boni igitur omnes amant, cui nihil nisi boni et honesti cordi est. Colunt et praedicant uno consensu, uno concentu Leucotetii, Unelli, Ergosiavi, et Alpini Ariobriges. Humaniorem hactenus non viderant, nec commodis suis opportuniorem. Hunc ad se missum esse virum, quem a vera honoris via nulla averterit unquam lucri fames, nulla pravi affectus insania, gaudent, sed puro, sed sincero gaudio.

"Gratuleris et tibi, Aule Persi: obvolvisti ipse te caeca nocte: videri nolebas. Altam versibus et versuum sensibus superfudisti caliginem. Nolebas intelligi, forte et tu non intelligebas. Non fecerunt venientem at te nox et caligo, ut exerraret. Venit: discussit noctem et caliginem. Te proxime videt. Perspectum id omne habet, ut tute loqueris,

"Quod latet arcana non enarrabile fibra.

"Eripuit tibi te neganti conspectum. Latebas intra te, ne te curiosa et erudita inveniret sagacitas. Eras ipse involucrum tibi. Quis vero fuit furor ille tuus?--Nulla," exclamo ego, "deleat unquam Maecenatis mei memoriam oblivio! Supremus sit illi dies qui soli erit et coelis!--Vivat tanti viri nomen," subjicit Persius, "in ea luce quam fugi! Effundat id in caput suos omnes gloria immortalis radios! Obsolescat nunquam celsae virtutis honos! Favet virtuti: faveant et illi virtutes! referant laudantes et plaudentes gratias quas habent!" Subridet Mercurius et caduceum movet.--"Audite, pii Manes," inquit. "Diuturnior est vita quae suis cuique venit a benefactis: nam et verior est. Non ita diuturna quae venit a parentibus. Jupiter rerum arbiter, cujus

"Pondus adest verbis, et vocem fata sequuntur,

"duris hanc statuit Parcarum legibus legem: corpora quidem dedant neci; gloriam et laudem letho eximant. Instabili non subest rerum mutationi virtus, nec virtutis merces."

Cum diceret, perculit aures dissipatus longe rumor, et confusae convenientium voces. "Ecce, ecce," pergit dicere Mercurius, "venit ad vos humanitate clarus in Musas, ortu clarissimus, Furbinus Oppedius. Eruditionem, florens dum manebat vita, maximum duxit esse mortalium bonum Oppedius. Principem debet inter vos locum tenere. Ingenuis favit disciplinis, ex animo favit, apud leves et turbidos Salyes togae princeps. Sed enim et acceptissima fuisti Oppedio, Aloisia." Audiit ille:--"Libros bono numero collegi," reponit. "Et in tuis, Aloisia, scriptis magna cum voluptate conquiescebam. Eruditos, quotquot voluere, in clientelam et fidem meam suscepi: suscipite et vos, pii Manes, in fidem vestram me. Sed te, Aloisia, commendarat mihi tum adprobantis testimonium famae, quum hominum ingeniosorum et doctorum de te judicium. Eras mihi amoenum et florens diverticulum a politicis curis.--Raros esse," respondeo, "altero sub coelo, Barclajus et Boccalinus conqueruntur, qui sui putent esse pensi in lucentibus dignitatum positi gradibus, litteris et litteratis fera subigere invidiae odia. Laetor igitur vehementer, nove hospes, meum tibi quicquam dulce et gratum tanto viro fuisse."

--"Et jure conquerimur," refert Barclajus. "Enimvero mihi multa intercedebat cum Peyreskio amoris necessitudo. Meis delectabatur commentationibus et moribus. At plurimum Argenidis oblectabatur historia. Commendavi regiam virginem longe commendatissimo in litterarum Republica viro. Edit ille in lucem, vult vivere nobilem ingenii mei partum. Vide temporum iniquitatem, summe Furbine; hominum malignam vide stoliditatem. Non placuit varicosis Magnatum ingeniis liberalis Argenidis forma: non placebat stola Romana. Non amarunt in Latio natam pulchritudinem. Bibliopola magno, quod sumptus quos fecerat in ornanda et comenda, nullus inveniretur emptor qui refunderet, succensebat pudore offusae. Piper et thus minabatur. Erat Argenis toga cordyllis et paenula olivis futura, ni Marcassi opem obtestaretur, non magni viri, non ingenio sublimis, non doctrina locupletis. Commendavit litteratorum plebi plebeius, nec nobilis scriptor. Rem ridiculam! Principibus viris placuit Argenis, postquam ineptis et fatuis placuisset. Quos graves putant et summos esse viros, interdum noxae sunt viles et stulti. Si nudos, detracta opinionis larva, contempleris, homines non credes; aut nihili homines credes."

--"Melius tecum, Aloisia," inquit Oppedius, "fatui actum benevolentia fati. Nam inepti et ignavi illaudatam reliquerunt: magnae et excellentes mentes laudarunt, foverunt. Sunt immo qui ex animo amant, et tamen obloquuntur. Secum ipse laudat Tubero: vafer, vappa, in perniciem famae suae et bonorum ingeniosus, qui et fruitur Dis iratis, Tubero. Coram et palam illaudatam temnit. Bene sensit et male dicit, simulator improbus. Sed non tulit impune.--Feriit indignans aether sacro fulgure vanum et perfidiosum caput," inquit Mercurius. "Ignominia merserunt nequam nebulonem ulciscentes Musae. Adfui nascenti Tuberoni," adjicit, "cum Laverna et Cotytto; et cum poenas dedit, adfui exsultabundus: colaphos ipse impegi.--Magni sane viri, sublimes animae," refert Oppedius, "ut viderunt, laudibus cumularunt: deperiere.--Jure fit," reponit Mercurius, "ut qui auro, non meritis, emerunt dignitates, id solum plurimi faciant quod auro venit, non quod ingenio. Ne quidem, paucos si exceperis magno e numero, primora labra Pegaseio latici admoverunt. Igitur probro sibi verti putant, quae laudes conferuntur in litteratos. Velles amarent Parnassum, e cujus vident arce cudi tela, quibus petantur ut ferae bestiae?"

--"Erant in Neapolitano Praetorio, meo tempore," reponit Boccacius, "tres excetrae: Romulus, Elpinus, Valens, vaferrimi conflandis fraudibus et calumniis triumviri. Romulus cohortem duxerat, lepusculo timidior, cerva fugacior. Elpinus sacerdotem induerat: pessimum nebulonem non exuerat. At Valens, aetate provectior, in re augenda per fas et nefas totus erat. Astutam vapido sub pectore servabat vulpeculam; dulce de labris loquebatur, corde vivebat noxio. Accidit, volentibus Diis, calumniatorem insurgere in me nescio quem de lutulenta plebecula, egenum, mente captum, effrontem, Satyrum. Me insimulat criminis, me rerum repetundarum, Mercuri! me peculatus, o Musae! me! Indignabantur boni, gratulabantur sibi tres hi laverniones. Exsultabant prurienti amentia. Celebritatem nominis sperabant sibi, qualem qui Ephesinum Dianae templum subjectis flammis corrupit, qualem qui Vestalem vivam defodit insontem. Boni concupiscunt sibi gloriam, mali famam. Dire minitabantur. Dicebant sancti et probi cognitores e re sua esse me male haberi, et ignominia Boccacium mergi vel immerentem. Urgebant calumniatorem adhiberet accusationi acta, ut loquuntur, produceret testimonia, subornaret testes, acta confingeret. Volebant non veritati opem adesse, sed innocentiae deesse, veritatem opprimi, obrui innocentem.--Abeat hic in malam crucem nugator! dicebat Romulus. Ausus est, quem voluit nostrum, pediculosis illis fabulis, quas misit in lucem, contaminare. Mihi quidem librorum hi scriptores odio sunt. Nam pilum mittere, ferro pugnare, hostem ferire didici, non legere; fortiter facere, non sapienter loqui. Omnia non emerim Musarum dona teruncio.--Nam qui doctrina vigent, grunniebat Elpinus, nos flocci non faciunt: nimirum pretium in nobis nostrum inveniri debere contendunt. Auro nos perduxerunt Regis diplomata, qui plumbei eramus, aut ahenei. Aureos ideo stulti e plebe credunt: eruditi, malum! aheneos vident esse aut plumbeos; et irrident. Simulata pietate, affecto ire ad gloriam. Fallaci vultum larva improbum tegi. Stupet et veneratur jejuna plebecula, ac si jam viverem cum Jove. Pestes hominum, eruditi perspectam habent in intimis fibris mentem; contaminatam sceleratis cupiditatibus vident et oderunt. Pereant hi lynces sua cum perspicacitate! Malo noctuam Minervae mihi, quam Minervam.--Erumpebat Valens in cachinnos.--Non ita odi litteras ac tu, dicebat. Nam fuit mihi non ineruditus pater. Qua valebat gratia, derivavit in domum meam quicquid habet ornamenti et decoris. Sed supina superbiunt interdum contumacia viri docti. Quod velis nolunt; quod nolis volunt. Cui non doleat? Haud libenter ego tulerim. Audivi qui, orando causas, captiosis dictorum praestigiis me in curuli sedentem impeteret; qui sordes ultro objiceret insultans. Sed ea malignitatem arte effutiebat, ut ne quidem hiscere auderem. Impune oblatrabat furi, quia ingeniose. Pereant ingenio suo liberius evagante, et nostro severius ulciscente! Et Rempublicam persuasum habeo, plurimum a litteris capere detrimenti. Nec sunt utiles sibi litterati, nec rei apti faciendae. Legunt, commentantur, scribunt: quid id est prae nummis? Non emerim tribus assibus trecentos Aristoteles, nec teruncio mille Petrarchas. Malim mihi auro plenam esse crumenam, quam doctrina cerebri sinus. Philosophis et Oratoribus, mea sententia, antestant longe sartores, cerdones, pistores. Deturbaverim libens e civitate mea id genus otiosorum, si legislator fiam, et in tres classes distinxerim cives. Primas tenebunt sedes Magistratus, ut nos sumus; secundas Sacerdotes, ut tu es, Elpine; inferiorem locum agricolae et opifices.--Ineptum istud, respondebat Elpinus. Ineptum te legislatorem! Nam primo sunt in loco Sacerdotes. Quis dubitet, nisi amens et impius?--Accepi, reponebat Valens, jureconsultum, nescio quem, magni nominis, nam nimis curiosus nunquam fui, dicere Magistratus omnes Themidis esse Sacerdotes. Ergo qui sunt et Magistratus et Sacerdotes, ut tu es, Elpine, praestant Sacerdotibus. Sed oriatur nulla inter nos rixa, nulla contentio, nulla animi laesio. De Boccacio fieri quicquid jusseris, et id ego fieri jubeo. Innocens scilicet erit quem oderimus? Meo damnare calculo, vel frugi, vel innocentem, vel sanctum certum est. Et blandiens nummi refulget spes?

"Tros Rutulusve fuat, nullo discrimine habebo,

"ut quidam inquit poeta magnus, puto, Donatus. Nam alium non memini me legere. Dein id erit quod judicaverimus, non quod vere est. Res judicata facit de albo nigrum, de nigro album. O coeleste, per Ditem et Plutum, numina mea, prudentiae juris effatum! Nam quid commodius et opportunius? O utile nobis, non ita sapientibus, ex arcana sapientia oraculum!--

"Quid plura, sancti Manes? Regi Roberto (cui non dictus Robertus Rex?) re intellecta, non potuit continere se placidissimus Princeps, quin sacro conciperet iram pectore dignam se optimo, maximo, dignam Deo optimo maximo. Nec mora: verbis castigat amaris excitos ad se. Dein sublimi e sede, quam dehonestabant, agit fulminatrici manu praecipites: abdicat magistratu, quem incestabant. Romulum Thrasonem, ne fabulae quid deesset ridiculi, et tamen duri, lixis exercitus, quem coegerat in Insubres, praefecit moderatorem, et calonibus. Nosocomio incurabilium abdit Elpinum; Valentem vero avarum et praedae inhiantem Judaeo Manassi, Portorii apud Calabros redemptori, sufficit.--O infelicitatem temporum meorum! ingemebat coelo dignus Princeps. Boni et honesti vocabantur ad Judices: in lupos incidebant et leones. Discant hoc reliqui exemplo justitiam! Suos discant mores in sacraria Justitiae non inducere. Dignum quidem fortitudine, qua se jactat amens Romulus, munus cepit. Lixis et calonibus ducem praefeci. In impedimentis exercitus, impedimentum ipse, Martem aget; insultabit Alexandro. Elpinum detrusi in Nosocomium incurabilium: nam quis aegrum ira, avaritia, superbia curarit unquam belluae animum vel homo vel Deus? Nulla mansuescunt arte his in verbis animarum morbi. Sed mortuo suffeci Judaeo Valentem. Conquerentur, scio, Calabri Judaeum decessisse Judaeo, forte et Arabem e Mahometis secta missum conquerentur: videbimus.--Sic acta est fabula, quibus ferocire, nocere, pessumdare ludus erat."

--"Belle, belle!" exclamat Oppedius. "Nam is non fui de quo quicquam litterati queri possint agitasse unquam animo consilii, quod Musis injuriosum videretur.--Nomen igitur tuum et decus," infit Mercurius, "commendabunt litteratae immortalitati. Sempiternum per aevum volitabis vivus, ut gloriabatur de se moriens Ennius, per ora virum. Sed me vocant jussa Jovis. Valete, cari Manes. Fruimini laeti et securo in otio, Elysii campi deliciis, et vobis fruimini alter altero. Vetant quae habeo in mandatis esse vobiscum diutius." Tunc celeri raptus alarum remigio evolavit.

Superest vero mihi, _VIR SUMME_, ut paucis de me dicam, quo sim notior tibi, quam esse possum, si non dixerim. Vivebam ante annos centum in Hispania, Toleti nata. Ingenio, eruditione, forma praestiti, et omnibus excellui virtutum dotibus, quae ingenuas decent. Non in abjecta animi demissione, non in sordida rei familiaris cura, non in vili nugarum studio virtutem mihi positam habebam: liberalibus navare operam disciplinis, scriptis pulchram mihi et aeternam parere famam, ad summam sapientiam niti, non ad summas contendere opes, id demum optimum putabam, laudabile praedicabam: quod tamen foeminae pleraeque omnes per ignaviam negligunt; homines multi, per socordiam stultam et furentem, contemnunt. Quamobrem veri amans libere malos insectabar; quae sentirem de flagitiosis et impuratis ultro intonabam. Velut quadam in curuli sedens sella, morum Censuram exercebam, plaudente e coelo Pudicitia. Me suspiciebant omnes, et ob os ora obvertebant sua. Nobilium imprimis foeminarum spurcis infensa libidinibus infremebam: quo injecto saltem pudore ad meliorem revocarem frugem, nihil non agebam: pati non poteram specie praelucentes, nobilitate commendabiles, brevis gaudii aut spe aut gustu, velut emotas mente, ipsas in ludibria se vertere. Dicebam, ut Virtuti honestum et gloriosum est nudam sisti ob oculos mortalium, sic Vitiis esse ignominiosum. Quae meretricie viverent, ideo volui e fornicibus suis, in quibus latebant, in scenam humanae vitae nudas educere, quae essent documento impune non peccari, mulieres quasdam superbi nominis et oris, et alto cretas sanguine. Nam, quas Tulliam, Octaviam, Semproniam, Eleonoram, Isabellam voco, eae fuerunt Ducum, Marchionum, Comitum aut uxores aut sorores. De his enarro nihil quod vere non factum sit, et ut eram a mendacio et ab omni dissimulationis et simulationis specie alienissima, liberiori omnia sermone exsecuta sum, qui solus conveniebat.

Satyram Sotadicam inscripsi opus, quod Colloquiis sex complexa sum, et infra mensem absolvi. De Sotade nihil est quod dicam. Rerum amatoriarum scriptorem fuisse liberrimum, neminem fugit. Sed puellam ad scribendum his de rebus animum appulisse, post Elephantidem et Philaenim, nihil mirum videri debet. Fuerunt et aliae hoc scriptionis genere celebres. Et sane aptiores sunt foeminae his rebus depingendis, si quae sint cordatae, si quae non fatuae procacitatis. Libidinum ipsae sunt campus in quo nascuntur omnes, in quo efflorescunt, in quo vigent, oriuntur et occidunt. Hispanice scripsi: vir doctus Joannes Meursius, Lugdunensis apud Batavos Academiae clarissimum lumen, Latinitate donavit adolescens; etiam adjecit, quae mihi sane non venerant in mentem. Sed liber periit meus Hispanice scriptus, Meursii superest commentatio, non infelicis ingenii, non proletariae eruditionis partus, quae nec fastidium legenti creet, nec stomachum moveat Sapienti. Attico sale condita omnia. Invideri tam salsa, tam lepida, tam etiam utilia bene vivendi praecepta huic aetati tuae bonis litteris amicae turpe esset, et studiosis arduae sapientiae ingeniis durum. Quis aegre molesteque non ferret? Bonos utique mores laudet Tullius; Philosophus doceat Plato: melius sane suadebunt Publius Syrus, Laberiusque Mimi. Ferit mentem et movet qui miscet utile dulci; a qua plerumque aberrat laude verbosus Orator, strigosus Philosophus. Medicamentis vires addit, dum horrorem et odium adimit, qui in bellaria format solers Medicus. Haec mea fuit cogitatio. Omne mihi visa sum punctum tulisse, quae ingeniose, quae facete utile dulci miscuissem. Dura tamen amori silex fui: pectus nullo fixi telo. Inaccessa libidini malae, sanctam constanter duxi vitam. Severiori virtuti assidua haesi comes. Mores laudarunt boni, reveriti sunt mali. Et his et illis eram acceptissima. Ut Regibus, et principibus in Republica viris, sic et plebi placui miranti. Me et litterati coluerunt, litterarum, ut dicebant, bono natam. Cave de pura et proba, _VIR BONE ET SANCTE_, hac judices ex libertate loquendi quae sentirem. Foedas depinxi rerum species, non amavi. Depinxi, quia odio habebam. Inique feceris, si velis has, adversus Aloisiam tuam, pictas tabulas testimonia esse, et Tulliam, Octaviam, testes. Humanius age. Famam consule; gloriam consule nominis mei, quae nulla obsolevit annorum injuria. Uni judicium accommoda. Vale.

ALOISIAE SIGEAE

TOLETANAE

SATYRA SOTADICA

_De arcanis Amoris et Veneris_

COLLOQUIUM PRIMUM

VELITATIO

_Tullia, Octavia._

T_ullia._ Dulce est, cognata mihi luce dulcior, tuas tandem cum Caviceo pactas esse nuptias: ejus enim in amplexibus, crede mihi, quae te nox mulierem faciet, omnium longe maximam voluptatem tibi allatura est; te modo, ut digna est haec forma tua coelestis, fortunet Venus.

_Octavia._ Dixit hodie mane mihi mater, postridie hujus diei nupturam me Caviceo. Et domi video, quae ad ejus rei pompam pertinent, magna apparari cura: lectum, cubilum, et cetera alia. Haec vero plane in mentem meam gaudii minus quam timoris injiciunt; nam, quae tandem illa, de qua loqueris, possit esse voluptas, cognata omni mihi voluptate gratior, nec scio, nec etiam opinione concipio.

_Tullia._ Te ejus aetatis, et tam teneram (nam annum vix decimum quintum attigisti), mirum minime videri debet id nescire, quod ego aetate provectior cum nupsi, penitus ignorabam quid esset, quod pollicebatur Pomponia delicii, jam per tres annos experta, ac tantopere praedicabat.

_Octavia._ Sed, te de ea re prorsus scivisse nihil (patere me liberius loqui in hoc plenae libertatis confinio, in quo nunc sum), id profecto vehementer miror. Nam si non usus, quem certe nullum habebas, tamen multa tua eruditio adyta haec tibi aperuisse debuit. Te saepe audio summis laudibus tolli in coelum, quod litteris Latinis Graecisque, ac liberalibus fere omnibus disciplinis ingenium ita imbueris, ut superesse nihil videatur quod nescias.

_Tullia._ Multus in hoc fuit pater meus, ut, quo studio formosarum et venustarum aliae pleraeque omnes famam ambiunt, ego eruditae virginis laudem persuasum haberem esse mihi comparandam. Et aiunt qui adulari quam vera dicere satius habent, non omnino operam lusisse.