Cappidazzu paga tuttu Teatro dialettale siciliano volume settimo
Part 4
DONNA PRAZZITA
(_passando, seguita da Rachelina_)--Basta ca vi spicciati, oh! c'haiu l'avvucatu ca m'aspetta!
D. NZULU
(_chiudendo l'uscio dietro le donne_)--E macari iu haiu chi fari, chi vi pari! V' 'u scurdastivu c'arriva Paulinu? (_a Brasi, sorridendo e fregandosi le mani_) Vo' grapi! (_Brasi via_).
SCENA VIII.
D. Nzulu, Brasi, Tidda, poi voce di D. Prazzita.
D. NZULU
(_appena Tidda appare sulla soglia della comune_)--Chi ti scurdasti quarchi cosa macari tu?
TIDDA
Macari iu? Chi veni a diri «macari iu?». Chi cci foru autri ca turnaru?
D. NZULU
No, dicu.... siccomu 'a cucina Prazzita si scurdau 'a curnici cca....
TIDDA
(_arruffandosi_)--E chi fa? Chi cc'è' paura, torna pi pigghiarisilla?
D. NZULU
Vah! torna! N' 'o vidisti comu si nni iu 'nfuriata? Comu a tia! E pi chissu, dicu, quarchi cosa t'avisti a scurdari....
TIDDA
No, nenti m'haiu scurdatu iu! E anzi pirchì non m'haiu scurdatu nenti è ca turnai.... Pi guardarivi, bonu, di sulu a sulu, nni 'sta bedda facci.... (_è come una gatta arruffata, che si muove, angosciosamente, dal desiderio di essere carezzata e non vorrebbe darlo a vedere_)--Eccu pirchì turnai.... (_quasi col pianto nella gola, ma suo malgrado_)--ecco pirchì turnai....
D. NZULU
(_che ha compreso perfettamente, ma pur non potendo cedere, per non guastare il suo giuoco_)--Bonu, sì.... pi chissu! T' 'u dicu iu, pirchì turnasti. Tu voi 'u ritrattu.....
TIDDA
(_sconcertata_)--Quali ritrattu? (_riprendendosi_)--Ah già! 'U ritrattu! Ca sicura ca 'u vogghiu! E pi chissu turnai, 'u 'nzirtastivu!
D. NZULU
Subitu! (_a Brasi_)--Brasi, vo' pigghiacillu.... (_Brasi va. Pausa tenuta_)--Assettati....
TIDDA
Grazii. Non m'assettu. Iu staiu abbruciannu!
D. NZULU
Tu sempri abbruci. Ma... focu di pagghia....
TIDDA
Focu di pagghia? O' solu m'haiu ittatu! Iu sempri di pirsuna haiu pagatu! E pi chistu sugnu cca, ancora a 'stu puntu, senza statu! Lu dannu, si l'haiu fattu all'autri, prima di tuttu e cchiù di tuttu l'haiu fattu a mia! Ora stissu: vui ittastivu la petra e v'arritirastivu la manu; e iu ittai a fogghi quintu 'u matrimoniu conchiusu cu D. Iacu e m'haiu vinnutu macari la stuppa di li matarazza pi mettiri 'ssa casa, e non dari saziu a ddà vecchia vilinusa!
BRASI
(_facendo segno delle mani vuote_)--Non cc'è' cchiù Vulau!
D. NZULU
Chi?
BRASI
'U ritrattu!
D. NZULU
E cu' è ca s' 'u pigghiau?
BRASI
(_col solito sorriso da scemo_)--N' 'ò sapi vossia?
TIDDA
(_che dapprima, tutta commossa e alterata da ciò che ha detto, è rimasta come estranea al discorso, udendo parlare del ritratto, torna in sè e scatta_)--Chi? 'U ritrattu? S' 'u pigghiaru? Comu? Quannu? Chi mi stai cuntannu? Cu' cc'è ddà dintra? (_corre frenetica verso la sinistra_).
D. NZULU
(_cercando d'impedirle il passo_)--Fermati! Non cc'è nuddu! Cu' ci avi a essiri? Statti cca! (_si riode il campanello d'ingresso. Brasi accorre_).
TIDDA
(_scostando D. Nzulu, che si lascia facilmente mettere da parte, spingendo l'uscio di sinistra che resiste_)--Comu, statti cca? Chi mi diciti ca non cc'è nuddu? Vogghiu vidiri! Vogghiu vidiri, pirchì vui siti capaci di farimi 'st'autru tradimentu!
D. NZULU
(_fingendo di trattenerla_)--Ma si ti dicu ca non c'è nuddu? Tradimentu! Iu fazzu 'i tradimenti?
VOCE DI PRAZZITA
(_dietro l'uscio_)--Si, si, cca semu! facitila tràsiri! Non avemu di chi scantarinni, nuatri! (_apre l'uscio dall'interno_).
TIDDA
(_precipitandosi dentro_)--Ah si! Ora vi fazzu vidiri iu! si non lassati 'stu ritrattu! Vuautri ca faceuru finta di irivinni sdignati!
SCENA IX.
D. Liddu e Don Nzulu, poi D. Iacu.
D. NZULU
(_vedendo entrare D. Liddu, richiude l'uscio e, mentre dall'interno si ode il vociare confuso, a soggetto, delle due donne in aspra lite_)--Don Liddu, cc'è cosa?
D. LIDDU
(_serio, severo, concitato_)--Cc'è ca vogghiu parrari cu 'a signurina, perchè non posso credere assolutamente ca idda fussi consenziente a 'sta spiculazioni ca autri nni vulissiru fari! (_udendo il vociare delle donne_) Unn'è? Ddà dintra? Chi su' 'sti vuci? Cu idda l'hannu? 'Nsumma, chi succedi cca, don Nzulu? (_facendo queste domande s'è spinto fin presso l'uscio, come deciso ad aprirlo e a introdursi_).
D. NZULU
(_trattenendolo vigorosamente, piuttosto aspro e seccato_)--Nenti, don Liddu! non succedi nenti! Cc'è paura, 'ncasa mia, divu dari cuntu a tutti? Vi pregu, assittativi! Chi mi vulissivu trasiri dintra macari vui? (_Altra scampanellata all'interno. Brasi accorre_).
D. LIDDU
Scusati, D. Nzulu, la ragiuni di tuttu chistu...
D. NZULU
(_subito, interrompendolo_)--Quali ragiuni? Ancora s'avi a vidiri, 'a ragiuni! (_con intenzione_) E v' 'a fazzu vidiri iu... all'urtimu!
D. IACU
(_entrando e notando D. Liddu_)--Lo sapevo!
D. LIDDU
(_provocante_)--Chi è ca sapeuru?
D. IACU
Ca vi fiteva 'a lepri 'nta 'stu trippaturi! (_udendo anche lui gli strilli delle donne_) Turnastivu pi daricci spadda forti? Non basta ca su' dui contro una? Macari 'u masculu?
D. LIDDU
(_andandogli incontro con le mani in faccia_)--Ma vui chi pi daveru a mia vuliti scuncicari?
D. IACU
(_subito, con la voce bassa_)--No... me ne guarderei bene... (_voltandola_)--Pirchì 'ncasa d'autri haiu conosciutu sempri 'u me' duviri!
D. LIDDU
(_sghignando_)--Già! Un poco pirchì ci sunnu 'i fimmini, un pocu pirchì siti 'ncasa d'autri... vah, livativi!
D. IACU
Scusate, vi ho detto di attendere persone?
D. LIDDU
E quannu?
D. IACU
Per cui!
D. NZULU
(_che frattanto è andato presso le litiganti di là, tornando come se vedesse questi due alle prese_)--Signuri mei, pregu! signuri mei! Chi vulissivu fari 'u duellu cca? (_vociando verso l'interno alle donne_) Ma chi mi vuliti fari partiri, 'a testa? Malidittu 'stu cucinu e di quannu mi ittau 'nta 'stu focu! Finitila! finitila, e passati tutti cca banna!
SCENA X.
D. Prazzita, Tidda, Rachilina e detti.
(_le donne tornano in iscena un po' malconce, arrossate; Donna Prazzita e Tidda tenendo dai due lati opposti un vecchio ritratto ad olio rappresentante un notaio con la barba a collana e i capelli a boccoli, il collo fasciato da una grande cravatta a rabat, uso Bellini, ampio panciotto alla marescialla, abbottonato all'estremità d'un lato, una penna d'oca sull'orecchio e un codice in mano. Una tira di qua e l'altra di là, mentre Rachelina, col cappello gualcito e a sghimbescio come per qualche ceffone di Tidda, geme e pare voglia cascare di nuovo in deliquio_).
DONNA PRAZZITA
Modda! modda cca! modda cca, ti dicu!
TIDDA
Pazza siti! Chistu tocca a mia! E non lu lassu mancu, si!...
DONNA PRAZZITA
No! Tocca a mia!
TIDDA
'U moddu? Lassatilu! Ca cchiuttostu un pugnu cci dugnu e 'u sfunnu!
D. IACU
Vah! Muddatilu!
D. LIDDU
Non muddati nenti!
D. NZULU
(_strappando di mano alle due donne il contrastatissimo ritratto e dominando, con la sua, tutte le voci_)--Datilu cca prima, santu e santissimu! 'U stati sfasciannu d'acussì? (_guardando l'immagine_) Guardati chi cc'è cca! Lu stati facennu assistiri a un bellu spittaculu 'stu povir'omu! (_cava il fazzoletto e con delicatezza fa come per asciugare il sudore della fronte del notaio effigiato_) Poviru Josè! Tu ca ti nn'ha statu tant'anni cuetu a la me' casa! Ma guardatilu, guardatilu chi facci chi avi!... mancu cuscenza cc'è! E si vidissi so' figghiu, che figura ci facissi, vah? (_altra scampanellata. Brasi accorre_) Basta ca cci aviti priparatu 'a casa... 'i mobili...
SCENA XI.
Detti e don Nittu, poi Don Gasparinu.
D. NITTU
(_rientrando tutto accaldato, senza notare la presenza di D. Iacu e di D. Liddu, rivolto a Don Nzulu_)--Ho fattu sforzi inauditi, sa? Ma nenti!.... Sunnu du' armali feroci!
D. NZULU
(_deponendo il ritratto in piedi su un mobile, bene in vista_)--Cui?
D. NITTU
(_sconcertato_)--Ah.... cca sunnu?
D. NZULU
Nu' 'i viditi?
TIDDA
Accussì va beni! Nè tu leta nè iu cunsulata! (_a D. Nzulu_) V' 'u tiniti vui, 'u ritrattu!
D. IACU
Quann'è chistu, sta beni!
D. LIDDU
Già! Ca cc'era bisognu d' 'u vostru consensu!
D. NZULU
(_parlando al ritratto_)--Eh, poviru mortu, cu' ti l'avia a diri, ca ti stavanu manciannu li càmuli e li fulinii, senza riscidiriti nuddu! nuddu ca t'addumava un sordu d'ogghiu! nuddu ca ti purtava un ciuri! (_a Brasi che gli presenta un telegramma_)--Chi è? Telegramma? E di cui? (_apre il foglio, legge ed esclama_)--Eh menu mali, vah! Menu mali! Ogni male non viene per nuocere!
BRASI
E unni manca, Diu pruvidi!
LE DONNE
(_che si sono sedute stanche ed agitate_)--Chi è? Chi fu? Di chi si tratta?
D. NZULU
Bella accuglienza cci stauru priparannu!.... A 'na bella scena l'avissivu fattu assistiri!....
GLI UOMINI
Ma cui?
D. NZULU
Ma cui.... cu' po' essiri? Paulinu!
TIDDA
Non arriva cchiù?
DONNA PRAZZITA
Comu?! Avia a arrivari oggi!
D. NZULU
Già! quantu junci, e arrivava! T--a--ta, ficu fatta! Mi telegrafa di Genuva, ca si firmirà ddà 'na pocu di jorna....
RACHILINA
'U dissi vossia stissu, ca s'aspittava pi stasira.
D. LIDDU
E lei, signurina, tantu pi 'na curiusità: cci avia tuttu 'ssu 'nteressi c'arrivassi stasira?
RACHILINA
Iu? No.... Pirchì?.... Siccomu 'u ziu avia dittu accussì....
D. NZULU
(_a don Liddu_)--Amici mei, tutti 'sti cunti.... pi carità, all'urtimu! (_a Rachelina_)--Eh sì, figghia.... Ma si m'aviti fattu partiri 'a testa! Vuautri chi siti cristiani? Siti ranocchi, cicali, marranzani!.... Madonna di lu Carminu! Non haiu cchiù cirivedda!.... Cci criditi ca mi disidirassi mortu e stampatu ddà 'nta ddù quatru?.... Ca già! Mi faceva 'u cuntu, c'arrivatu a Genuva, doppu un jornu era cca.
DONNA PRAZZITA
Ah no?!
D. NZULU
Senza pinsari a tuttu chiddu ca divi fari ddu galantomu appena sbarcatu in Italia!
D. NITTU
(_dandosi tono_)--Eh già! I passaporti.... Cce lo volevo dire io!
D. NZULU
Chissu sulu? E 'i pezzi? sulamenti pi canciari tutti ddi pezzi ca porta?
TIDDA
Pezzi cancia?
DONNA PRAZZITA
Chi è, niguzianti di pannaria?
D. NZULU
Già! Martisi! Vuautri ppi pezzi chi sapiti sentiri? Dinari, su'! Pesetas, pesetas--si chiamanu accussì ddà sutta! Faciti 'u cuntu, pi canciari tutti chiddi ca porta! (_come ripigliandosi_)--Ma 'u sapiti ca fu 'na furtuna 'ssu ritardu? (_affettuosamente severo e patriarcale_)--Prima di tuttu pirchì, amici mei e parintuzzi cari, nuautri 'nta l'intimità nni putemu macari manciari pi lupi, ma di frunti a iddu, 'a cosa è diversa: di frunti a iddu, nn'avemu a fari vidiri uniti, affezionati unu cu l'autru tanti armi 'nta un cori! tanti lapi di meli!.... Ca comu! iddu ca va circannu la famigghia.... lu nidu anticu.... (_come fissandosi nel suo lontano rammarico_)--lu nidu anticu.... chi nni sapiti quantu si disidira!.... e cci faciti truvari 'stu 'nfernu? Si nni scappa l'indumani!!... E cu tuttu 'stu catuniu c'aviti fattu, m'aveva scurdatu la megghiu... (_guardandoli tutti_)--Signuri mei, spagnolu è!
TIDDA
Comu! finiu ca è americanu?
D. NITTU
Di l'America spagnola, signurina...
D. NZULU
E quindi, cchiù spagnolu di li spagnoli! Cu certi arii ca v' 'u pozzu diri iu ca cci haiu statu! Vui chi sapiti comu marcianu ddà? Ogni pirsuna ricca ddà, faciti cuntu ca è un re! Redengotti e cilindro, macari pi iri 'ntra certi posti... ca nuautri cci jemu... cu li tappini a la susuta di lu lettu (_le donne non possono fare a meno di sorridere, ma fanno un certo verso di vergogna_) Vi pari scherzu? Fumusi!... Ah! pi fumu, lassati fari a iddi... E non è ca su' fanatichi sulamenti supra d'iddi stissi; ma supra tuttu e supra tutti chiddi ca cci stannu attornu! Vòlunu gran cumparsa! Esagerata! Non nni ponnu fari a menu!... E iu pensu... ca comu!... guarda chi patacca ca stàvamu facennu a causa di li vostri curtigghiarisimi!... Avia di tantu ca v' 'u vulia diri... Signuri mei, vuautri siti vistuti...
D. LIDDU
(_guardandosi addosso_)--Comu semu vistuti?
D. NZULU
Perfetti, chi cc'entra! Lassati fari a vui, Don Liddu, pi chistu! e macari a vui, D. Nittu. Tutti già, non si discuti!... Ma non è questo, signori! lassatimi spiegare! Iu avia pinsatu di faricci un ricivimentu... un'accuglienza all'usu d'iddi... pumpusa, vah! sgargianti! pirchì tantu chiù pumpusa è, tantu chiù bella imprissioni cci fa... E non dicu sulamenti pi nui, di comu nn'avemu a vestiri e di chiddu c'avemu a fari... ma macari p' 'a casa... addubballa tutta... ma a chistu cci pensu iu! Anzi, mi vuliti lassari fari a mia pi tuttu, ora ca vi viu cca beddi cueti, ca tutti li quistioni sunnu risuluti amichevolmenti?
TUTTI
(_ridestandosi come da un fascino, vivacemente_)--Chi? Comu? Chi dicistivu? Risoluti? Comu risoluti?
D. NZULU
(_dominandoli_)--Chi fu? chi è? N'autru ribeddu vuliti fari? V'assicuru e vi promettu che tutto sarà accomodato con sodisfazioni generali!
DONNA PRAZZITA
Ma scusati, cc'è 'a cosa d' 'i du' casi... com'è ca si po' risorviri cu suddisfazioni generali?
TIDDA
Già? Com'è ca s'ha a spartiri 'ssu cristianu? Mezzu cca banna e mezzu dda banna?
D. NZULU
Non vi preoccupati! Truverà du' casi, e nni scigghirà una! senza ittari a mari l'autra... Chi nni sapiti si non è abituato ad aviri quarteri d'estati e quarteri di 'nvernu?
D. IACU
Ah! ma scusassi: cc'è 'na quistioni però ca resta pinnenti!
D. LIDDU
Già! comu 'u piru all'arvulu!
D. NZULU
E chista macari cci la faremu decidiri a Paulinu! A tutti cuntintirà! a tutti! lassatilu arrivari! Nuautri cca nn'avemu a preoccupari d'una cosa sula: di farinni truvari digni d'iddu. Vuliti lassari fari a mia? Senza pipitari chiù nuddu! Apprufittamu di 'ssu tempu ca nni resta. Brasi, affacciati d' 'u barcuni e chiama a Don Sciaveriu Notu, dicci c'acchianassi cu so' mugghieri cu 'u campiunariu e 'u metru, prestu prestu! (_mentre Brasi va, rivolto a Rachilina_) Ti lassi serviri di mia, tu?
RACHILINA
Comu voli vossia, ziu! Ma l'abitu pi daveru m'haiu a fari?
DONNA PRAZZITA
Chi n'o' sta' sintennu? Giustu ca tu ti l'aviatu a fari....
D. NZULU
Ma.... divi essiri 'na cosa d'alzari l'idei, badamu!.... Comu ti piaciria, Rachilina? sintemu....
RACHILINA
Eh.... chi sacciu? di.... di sita cilesti.... mi piacissi...
D. NZULU
Bravu! Apprupriatu!
RACHILINA
Guarnitu di.... di....
TIDDA
(_interrompendola_)--E iu comu, cucinu, di sita granata?
D. NZULU
A gustu to'! Basta ca sia 'na cosa chic!
DONNA PRAZZITA
E iu.... macari mi l'avissi a fari?
D. NZULU
Ca chi vol diri! Tutti, tutti! Vui, 'a prima!
BRASI
(_rientrando_)--Don Sciaveriu dici ca veni subitu con la consorti.... E.... si cci permetti, cci vulissi diri 'na cosa....
D. NZULU
Chi cosa?
BRASI
Cca sutta cc'è' 'na pirsuna ca fa avanti e arreri comu 'na tarantula annacalora, e sta sfardannu 'a strata.
TIDDA
Uh!.... Ca chissu don Gasparinu è! mischinu!
D. NZULU
Ah, già! chiamalu! ca iddu sulu manca! Pregalu a nomu mia d'acchianari (_Brasi esce_).
DONNA PRAZZITA
Allura iu dicissi ca 'ssu vistitu miu duvissi essiri d'un culuri.... d'un culuri....
TIDDA
Di cani ca fui! (_la vecchia la guarda biecamente_)
D. NZULU
(_subito, accomodante_)--Lo sceglieremo nel campionario! Non circati, cucina Prazzita! (_a D. Gasparino che appare più arruffato che mai sulla comune_)--Avanti! avanti! Don Gasparinu, ca v'aviti fattu disidirari!
D. GASPARINU
Si, ma.... si non mi mannauru a chiamari.... mancu d' 'a strata cci passava iu cchiù cca....
TIDDA
Si, difatti, 'ncasa vi vinniru a chiamari?
D. GASPARINU
Mi chiamaru mentri ca era pi l'affari mei, ca non cci dava cunfidenza a nuddu.... E ora mi nni vaiu!
D. NZULU
(_trattenendolo_)--Bonu, vah! D. Gasparinu: viditi ca Tidda scherza!
D. GASPARINU
Idda a mia, s'avi a livari 'stu viziu di pigghiarimi di puntu.
D. NZULU
S' 'u leva, s' 'u leva! stativi cuetu! Ora ca vinistivu, comu sia sia, assitàtivi cca e faciti chiddu ca fannu l'autri, ca semu tutti 'mpaci.
SCENA XII.
D. Sciaveriu, D. Rusulina e detti.
D. NZULU
(_ai due sarti che entrano_)--Oh, bravu, D. Sciaveriu! favuriti! Avanti, Donna Rusulina!
D. SCIAVERIU
(_inchinandosi_)--Ai suoi comandi, signor D. Nzulu!.... Tanti rispetti alla compagnia!
DONNA RUSULINA
(_c. s._)--Serva di 'sti me' signuri!
D. NZULU
(_con un cenno d'intelligenza_)--Dunca.... Donna Rusulina, non cc'è bisognu ca vi dicu ca 'sta vota vi duviti disimpegnari... Pigghiaticci 'a misura a 'sti parenti mei e intantu daticci 'u campiunariu ca si scegghiunu 'a stoffa. (_D. Rusulina porge il campionario alle signore che si mettono a crocchio a sfogliarlo e a conversare con lei_)--E vui, D. Sciaveriu, pinsati pi 'sti me' signuri... e macari pi mia....
BRASI
(_col solito sorriso da scemo_)--Si cci voli dari, cci duna.... e si non ci voli dari, non cc'è obbrigu....
D. NZULU
E pi Brasi, si sottindende!
D. NITTU
(_costernatissimo_)--Senta.... Don Nzulu.... io, veramenti.... non saprei se....
D. NZULU
Ma mancu si dicinu 'sti cosi! Tuttu pensatu. Don Nittu!
D. NITTU
Si, ma... a qual titolo?
D. NZULU
E non l'avemu dittu? A titolo d'un regalo a me e d'un onuri a me' niputi! Non bisogna guardare a spese!
D. NITTU
(_più che mai costernato_)--Spese... mie?
D. NZULU
Ooh!... Appena arriva me' niputi!
D. LIDDU
(_rinzelato_)--Vah, non iucamu, D. Nzulu! Mancu pi scherzu l'aviti a diri 'sti cosi! Mi vestu pirchì mi fa piaciri macari a mia; ma a spisi mei! E non cc'è' bisognu ca don Sciaveriu mi pigghiassi 'a misura. È 'u me' sartu...
D. NZULU
Sfidu! Pi chissu è 'u megghiu sartu d' 'u paisi!
D. GASPARINU
Ah! pi chissu? Pirchì iu non passu ca sugnu macari clienti so'? Pirchì non parrati vui, misseri e minchiuni! A 'mprisa ca mi nni vaiu 'n'autra vota?
D. NZULU
D. Gasparinu, chi dissimu? (_a D. Sciaveriu_) Allura non cc'è bisognu di misura mancu pi iddu. Vah, signuri mei, spicciamunni! Donna Rusulina, siti pronta?
DONNA RUSULINA
A li cumanni! Accuminciu d' 'a signura donna Prazzita ca è a cchiù granni! (_misura la lunghezza della sottana_) Sciaveriu, scrivi.
D. SCIAVERIU
(_a D. Nzulu_)--Mi permetti? (_segnando in uno scartabello._)--Signora donna Pràzzita Cannalonga.
DONNA RUSULINA
Lunghizza, di la vita a la putia: Cento unnici (_misura la rotondità dei fianchi_) Oh... comu cci dicemu? circunfirenza--cu bon prudi e saluti! centuquarantasetti...
_Tela._
ATTO TERZO
SCENA I.
D. Nzulu, Donna Prazzita, Rachilina, Tidda, D. Liddu, D. Nittu, D. Iacu, D. Gasparinu e Brasi.
(_scena di movimento tra tutti, intanto a fare gli ultimi apprestamenti per la solenne festa dell'arrivo dell'Americano, D. Nzulu, aiutato da D. Liddu, D. Iacu e D. Nittu, finisce d'addobbare una specie di palcoscenico, che è un'alta predella, in fondo alla scena, nell'arcata di centro; dietro una tenda, in fondo, si aprirà un uscio; un altro dietro una tenda, a destra, e una finestra si scoprirà dietro la tenda di sinistra. Donna Tidda traversa la scena recando un gran vaso di fiori. Donna Prazzita e Rachelina vengono subito dopo con trionfi di frutta_).
BRASI
(_segue portando un festone di fronde d'edera intrecciato con fiori_)--E chi è, scursuni? Unni va, chistu?
D. LIDDU
Non ci pinsari, babbu... Portalu ddà banna, ca poi cci pensu iu...
TIDDA
Ma chi è 'sta stola? Unn'è ca l'aviti a cumminari?
DONNA PRAZZITA
E chisti, unni l'avemu a mettiri, D. Liddu?
D. LIDDU
Pusatili unni vi veni prima... Lassatinni finiri cca! È bonu accussì, don Nzulu? (_le donne escono per rientrare poco dopo_).
D. NZULU
(_che s'è tolto la giacca e sta aggiustando le tende del piccolo palcoscenico_)--Bonu, bonu, sì... Eccu, tiràti n'autru pocu di ddocu... Cu' m' 'a duna una spingula?
D. NITTU
Iu... alla cca!
D. IACU
Si capisci, si non siti attaccata vui cu 'i spinguli!
D. GASPARINU
E allura... iu ca portu spinguli macari?!
D. NZULU
Lassatilu iri 'ssu discursu d' 'i spinguli! Calati, calati, don Iacu... unni stati guardannu?
D. IACU
Ca guardava a D. Nittu, ca cu ddi pusa avi un traficu!... E non m'haiu pututu pirsuadiri si avi 'i pusa e non avi cammisa!
D. NITTU
Spiritoso! Spiritoso, D. Iacu!
D. GASPARINU
Si... bella liscimoria!
D. NZULU
(_vedendo che D. Iacu s'inalbera_)--Signuri mei, oh! non facemu quistioni, comu finiu?... Mi staiu facennu 'u cori tantu, a vidirivi accussì tutti belli d'accordu! Lassatimi finiri cca!
TIDDA
Ma chi è ca cumminastivu ddocu? 'U sapiti ca mi pari un palcuscenicu?
D. NZULU
Ha fattu 'sta scuperta! Biniditta Santa Lucia ca ti desi 'sta bella vista!
DONNA PRAZZITA
Ah, pi daveru palcuscenicu è?
RACHILINA
Vih! Che bellu! E cu' cci ha a rapprisintari?
D. NZULU
Ca tutti nuautri! (_sorpresa generale e movimento di curiosità_).
TUTTI
Chi? Comu? Avemu a rapprisintari? E chi avemu a rapprisintari?
D. GASPARINU
Iu... non rapprisentu nenti... e non vogghiu sapiri 'sti storii!
D. NZULU
Tutti! tutti! Avemu a fari 'na festa all'ingranni! Ricivimenti... pranzu... e macari teatru... O' pranzu cci aviti pinsatu vuautri, e iu mi vosi riurdari di li tempi antichi...
D. NITTU
E nuautri chi sapemu rapprisintari, signur D. Nzulu?
D. NZULU
E non cci sugnu iu? Vi 'nsignu 'i parti a tutti! Accussì, a suggettu!... Haiu pinsatu macari a commedia c'avemu a fari davanti a Paulinu... E ora, lestu lestu, vi fazzu a prova generali... 'I robbi su' cca!
TUTTI
Quali robi?
D. NZULU
'I vostri!
TUTTI
Ah, 'i purtaru? Cca su'? Quannu 'i purtaru?
D. NZULU
'I purtaru! 'i purtaru! Avi tantu!
TIDDA
Ah... chisti eranu 'i robbi, ca nni facistivu pigghiari 'a misura?
D. NZULU
Ca chissi! chissi!
RACHILINA
E comu, accussì senza pruvarli, si nni stannu boni o si non nni stannu boni....
D. NZULU
Si.... teni a cura! senza mai ti stannu tanticchiedda cchiù larghi o cchiù longhi! Robbi di commedia su'!
D. GASPARINU
A mia non m'ha pigghiatu 'a misura nuddu, e ddocu supra mascaratu non ci acchianu!
D. LIDDU
(_sorridendo con compiacenza_)--A sapillu prima, Don Nzulu.... si puteva cumminari d'accordu 'na cosa graziusa..... Filodrammiticu sugnu.
D. NZULU
Non dubitati ca graziusa.... graziusa sarà.... Ora 'u viditi! A unu a unu vi fazzu 'a parti di tutti! Vi mettu comu un specchiu davanti!
RACHILINA
Macari chidda d' 'i fimmini?
D. NZULU
Si capisci! E cu 'i robbi d'ognunu!
TIDDA
Vih! Ca bellu aviti a pariri vistutu fimmina! Non cci iucamu, signuri mei, ca chistu l'opiranti fici all'America!
DONNA PRAZZITA
'U sapiti, ca è cosa d'arridiri?
D. NZULU
E comu d'arridiri! Ora vedrete! Assittativi a giru e permettiti ca cuminciu! (_stando sempre sul piccolo palcoscenico, chiude all'interno il velario, nascondendosi a tutti_).
RACHILINA
Oh ch'è bella! Non mi pari l'ura di vidillu cu 'i robbi d' 'a me' parti! Ma... sa chi parti haiu a fari?
TIDDA
E iu, cu chiddi d' 'a mia! a me' parti, parti di sconzu avi ad essiri!
D. IACU
E figuramunni c'avi a pariri bellu vistutu di Donna Prazzita!
DONNA PRAZZITA
Iu dicu c'hâ a pàriri cchiù bellu vistutu di vui! Quannu mai, puteuru parrari d' 'a parti d' 'a signura Donna Prazzita!
D. GASPARINU
Vogghiu vidiri si finisci bona.... ca non mi pari!....
D. NZULU
(_di dietro la tenda_)--Signuri mei, circati di starivi muti, pirchì, si no, non isa 'u sipariu!
BRASI
Silenziu! (_e batte le mani allegrissimo_).
TIDDA
Vih! ch'è cuntentu chistu!
D. NZULU
(_c. s._)--Pirchì non sapi ca cc'è 'a parti priparata macari pi iddu!
BRASI
(_contento_)--Macari pi mia?!
D. NZULU
(_c. s._)--Pi tutti! Pi tutti!
D. GASPARINU
E torna, parrinu e sciuscia!... L'irritazioni pi forza mi volunu fari pigghiari!....
D. IACU
(_guardando D. Gasparino con un largo sorriso, non perfettamente convinto_)--Mi dici 'a testa ca finisci a opira 'e pupi!....
BRASI
A cugghiuta ti vogghiu!
D. NZULU
Attenti, che comincia!
TUTTI
Silenziu!.... (_accomodano le sedie e attendono con gli occhi al palco_).
D. NZULU
Unu.... dui..... e tri! (_Tira la tenda-sipario e scopre la scena_).
TUTTI
Vih! Bellu! Chic! E d'unni spuntaru 'sti porti? Uh, cc'è 'a finestra macari!... Un teatrinu perfettu! Lassati fari a iddu! Silenziu!.... Signuri mei, silenziu, annunca non nesci!
LA COMMEDIA
(_la piccola scena rappresenta una stanzetta di passaggio, con finestra sul lato destro, comune in fondo con tenda e uscio sulla sinistra che dà nell'appartamento_).
SCENA I.
_appare_: La vecchia di l'acitu.