A Vilanza La Bilancia Cappiddazzu Paga Tuttu Teatro Dialettale
Chapter 2
ANNA
Si!... E non sapeva chi fari, iu, ppi sviallu!...
SARU
_(angosciato)_--E doppu!... Doppu lu peggiu!... Quannu vi nni jstuu lassannucci suli, e iddu turnò!...
ANNA
_(con terrore)_--Vi sorprisi?... _(ha il tremito alle labbra e alle membra)_.
SARU
No... ma... quasi... Si mangiau 'a fogghia--mi parsi!--Parrava masticatu... Pirchì ti nni jsti, Anna, pirchì ti nni jsti?!
ANNA
Sperava ca ti nni vinissi ccu mia!... Non sapeva chi fari, ppi staccariti!... Ti guardava ccu lu cori 'nta l'occhi, e tu non ti muvisti!...
SARU
Hai ragiuni, hai ragiuni, mugghiredda mia!... _(se la stringe appassionatamente al petto)_ Tesoru miu beddu e santu!... Tu si' la me' salvizza, tu!... M'ha' salvari, Anna, m'ha' salvari!... E... vidi?... Appena mi nni parrasti, ti cascai 'nta li vrazza, è veru?... Senza negari, senza diri minzogni... Ti giuru ppi dda criaturedda nostra ca si non mi nn'avissi parratu tu, turnannu di fora t'avissi cunfissatu tuttu iu, spontaneamente!... L'aveva cca, _(si mette la mano sotto il petto)_ comu un gruppu, 'nta la vucca di l'arma, ca non mi faceva ciatari!... _(stringendosi più forte a lei)_--Non mi lassari, Annuzza, non mi lassari!...
ANNA
No, no, ca comu ti lassu?... Pozzu lassari a tia, si mi dimanni aiutu accussì?... _(ripresa dal terrore e dal tremito)_ Ma si' certu--o Diu!--si' certu, ca si nni accorsi?...
SARU
_(notando lo sgomento di lei, per confortarla)_--No, no... non ti scantari!... 'U rimorsu mi fici vidiri chiù di chiddu ca era... No... pensu ca poi si misi a parrari tantu tranquillu... supra 'a relazioni d' 'a perizia ca ficimu 'nsemi... Mi desi 'i carti... _(battendosi una mano aperta sulla fronte)_--Oh, a propositu!... Mi l'aveva scurdatu!... Ma si non haiu chiù 'a testa!... Menu mali ca mi ci facisti pinsari!... L'haiu a firmari e t' 'a lassu cca, ca dici ca veni iddu, chiù tardu, a pigghiarasilla _(apre un cassetto, toglie il rotolo delle carte del primo atto, lo spiega, lo depone sul tavolo e firma l'ultimo foglio)_.
ANNA
Cca ha' a veniri?... Iddu?...
SARU
Si... accussì mi dissi...
ANNA
_(pensando)_--Si putissi appurari qualche cosa!...
SARU
Sta attenta, oh, ppi carità!.... Non nesciri discursu, si iddu non parra!... Avissi a fari peju?!... _(la riabbraccia con effusione, poi)_ Ni nni jemu, Anna!... Ni nni jemu, di cca!... Haiu 'a me' prufissioni... tutti sannu ca sugnu un galantomu... e unni è ed è, un pezzu di pani non mi po' mancari... E' veru, Anna?...
ANNA
_(tenera, commossa)_--Si, si... unni vo' tu!... Veru è!... Iu nun haiu a nuddu, cca... Non haiu autru ca a tia... e 'a zia Rachela, mischina!...
SARU
Si nni veni ccu nui!... Chiddu ca basta ppi dui bastirà ppi tri _(guarda l'orologio, riprende la valigetta e, consegnandole le carte)_--Vidi unni 'i metti, ca iu mi nn'e' jri.
ANNA
_(riassalita dal dubbio, lo guarda, con meraviglia e rimprovero)_--E comu?... Tantu tempu prima, ti nni stai jennu?... Non ci manca un pezzu, ancora, ppi partiri 'u trenu?...
SARU
_(che comprende, offeso)_--Ah, Anna, chi pensi?... Ancora suspetti di mia?... Doppu chiddu c'ha' 'ntisu?...
ANNA
No... non dicu chissu...
SARU
Ca chi dici, allura?... _(riabbracciandola, tra i baci)_--M'haiu a fari 'i canniggiaturi, in piazza... haiu a passari di 'nt' 'o nutaru Firritu, a ritirari 'a pianta d' 'u funnu, e poi di nni don 'Nzulu, l'armeri, ppi pigghiarimi 'i cartucci...
ANNA
Hai 'a cartuccera china!...
SARU
Chisti pp' 'i cristiani, su'... a mitragghia!... Mi passu a pigghiu chiddi di caccia... a pallini... _(guardandola negli occhi, con occhi sereni)_. Mi dicinu ca unni jemu ci su' pirnici... e si mi nni capita quarcuna... sacciu ca a me' mugghiredda ci piaciunu!...
ANNA
_(rasserenata, giuliva, lo bacia)_--Grazii!... _(si ode il campanello d'ingresso e, sciogliendosi)_. Chista 'a zâ Rachela, è!
SARU
Ca bonu è, va, ca ti lassu ccu idda.
ANNA
Ah, chi dici, ca 'a facemu curcari cca?....
SARU
No.... chi bisognu c'è?.... Domani sugnu cca!... Vo' grapici. _(Anna esce)_.
SCENA II.
La zia Rachela e detti.
RACHELA
_(entra, preceduta da Anna, si leva lo scialle, che depone su una sedia e, deponendo sul tavolo una boccettina con una mistura bianca)_--Eccumi cca.... Dissi 'u farmacista ca prima di dariccilla, o' picciriddu, si divi agitari 'a buccittina _(a Saru)_--E tu chi fai, parti?
SARU
Si, zia.... Ci raccumannu di tinirimi allegra, cca, a Annuzza!.... Non manca a vossia....
RACHELA
Vattinni, vattinni tranquillu.... Arrivederci, e boni affari; ca nuautri, cca.... nni sapemu sentiri, ccu me' niputi....
SARU
_(stringendole la mano)_--Vossia benedica.... _(esce, tenendo il braccio attorno alla vita di Anna, che lo accompagna fino alla porta di uscita, di là)_.
SCENA III.
Anna e la zia Rachela
ANNA
_(torna, poco dopo, asciugandosi gli occhi)_.
RACHELA
_(che si è data, frattanto, a rassettare la stanza)_--Ah, ah!... Nuvità!.... Me' niputi ca chianci! Ammatula predicu, tu non canci mai, figghia!.... 'U sacciu pirchì chianci!.... Pirchì ti persuadi ca to' maritu nesci tantu tempu prima di partiri 'u trenu, pirchì ha' a jri a salutari a chidda!.... E tu, 'nveci di chianciri, pirchì non ci dicevi:--aspetta, maritu miu, ca t'accompagnu!--e ci rumpevi l'ova 'nt' 'o panaru!.... Chi pinseri avevi?... Pp' 'u picciriddu non c'era iu?.... M'arriordu 'a sant'armuzza di to' ziu, quannu aveva ppi testa quarche pinseri stortu....
ANNA
_(piangendo di tenerezza)_--Ca quali, zia, no!....
RACHELA
Si, mettimi 'nt' 'o saccu, ora, ca sugnu picciridda!...
ANNA
No, ci dicu, no, non pinsassi a cosi tinti!.... Nisciu prima pirchì divi jri in piazza, a farisi 'i canniggiaturi.... poi 'nt' 'o nutaru Firritu e poi nni don 'Nzulu l'armeri....
RACHELA
_(mettendo un dito nella bocca aperta)_--Ahum!.... Pezza di basalocca!.... E tu ci cridi?....
ANNA
Si zittissi, si zittissi, ci dicu!.... Mi cunfissau tuttu, ora ora, chiancennu comu un picciriddu!.... E comu un picciriddu daveru è!.... Ca voli ajutu di mia, ca dici ca iu l'haju a sarvari.... Mi parrau cu lu cori 'n manu, jancu comu la nivi!..... E di chissu, 'ssa 'nfami, s'ha' apprufittatu, ch'è comu la cira!.... Criaturi, mi fici pena!.... Chi è iddu?.... Com'è ca m' 'a putissi pigghiari ccu iddu, si 'u sacciu, 'u sacciu ca non voli beni ad autru e non ha vulutu beni mai ad autru ca a mia?!.... Ah, zâ Rachela, si vossia mi cridi, fussi felici, 'nta 'stu mumentu, si non fussi pp' 'u scantu ca 'u cumpari si nn'avissi addunatu!
RACHELA
_(meravigliata)_--Chi dici?.... A 'stu puntu, avissi arrivatu, to' maritu?.... Di farinnillu addunari?....
ANNA No iddu, idda!.... L'haiu vistu ccu l'occhi mei, ajeri, a tavula!.... Mi nni addunai iu, fiuramuni si non si nn'addunau iddu!....
RACHELA
_(per confortarla)_--Tu ti nn'addunasti pirchì 'u sapevi.... chi c'entra?!....
ANNA
Ma macari Saru, mi pari ca avissi 'ssu scantu!....
RACHELA
Signuri mei, viditi, ppi 'na cajurdazza qualunchi, chi 'nfernu ca po' nasciri 'nta du' famigghi!.... E chissa d'accussì 'u pigghia, a so' maritu?.... E chi è, pazza?... N' 'o sapi ca si ci firria 'u ciricoppulu!.... _(notando che Anna ha il tremito alle labbra)_--Nenti, Anna, non stari ccu pinseri, pirchì iu 'u conusciu a Oraziu Pardu.... 'u conusciu megghiu di so' mugghieri.... Non sapi nenti, pirchì si si nn'avissi addunatu, Diu nni scanza e libiri, avissi fattu un macellu!.... Bah!.... Sta tranquilla, ca non sapi nenti! _(si ode il campanello e va ad aprire)_.
SCENA IV.
Ninfa e dette.
NINFA
_(entra, tutta affocata in volto, preceduta da zia Rachela. La gioia le schizza dagli occhi ed è quasi convulsa)_--Bongiornu, cummari!.... Unn'è, 'u cumpari?.... Oraziu mi mannau ppi 'ddi carti.... Dicitaccillu!....
ANNA
_(contenendosi, va a prendere le carte e, consegnandogliele, freddamente)_--Cca ci sunnu 'i carti.... Su firmati, pirchì Saru dissi ca 'u cumpari si l'aveva a veniri a ritirari iddu....
NINFA
_(forte, per farsi Udire di là, dove crede sia il compare, ridendo)_--Ah, ma iddu non potti veniri, pirchì si sta priparannu, ca ci arrivau l'ordini di partiri subitu ppi Biancavilla.... e mannò a mia!....
ANNA
_(c. s.)_--E siti accussì cuntenta, ca parti vostru maritu?
NINFA
Ca vui chi siti, appinata, ca parti 'u vostru?.... Non mi pari veru, ca ogne tantu haiu 'na jurnata di libirtà!... Chi vi pari, bellu, aviri 'u maritu sempri cusutu e' costi?.... Zâ Rachela, parrassi vossia!....
RACHELA
_(con intenzione)_--Ca.... secunnu mariti.... e secunnu mugghieri, figghia!.... C'era 'u miu, salaratu, ca si 'u Signuruzzu non si l'avissi chiamatu cu iddu, mi l'avirria tinutu, no cusutu e' costi, ma 'nta 'n'aricchia!....
ANNA
_(per vincere l'istinto irrefrenabile di gittarsi addosso alla impudente e farne uno straccio)_--Va, iu ci dugnu 'stu lattosiu 'o picciriddu. Con permissu, cummari.... _(prende la boccettina e va via)_.
NINFA
_(ad Anna prima che scompaia)_--Avvirtitulu, 'u cumpari!... _(a zia Rachela, non avendo ottenuta risposta)_--Chi è malatu, 'u figghiozzu?...
RACHELA
No, nenti.... 'u stumacheddu!... _(con intenzione)_--So' matri si potti pigghiari quarchi dispiaciri, ajeri..... ca ci nn'è sempri _(pigiando sulle parole)_--a causa di li mali genti, ca nun mancanu mai....--ci desi latti straviatu e ci addugghiau 'u corpu, criaturi!... Ma ora ci passa....
NINFA
'U cumpari chi è, fora?...
RACHELA
N' 'o sapiti?...
NINFA
E quannu torna?...
RACHELA
Dumani, dici....
NINFA
No, dicu, quannu torna ora, prima di partiri!...
RACHELA
Partiu....
NINFA
_(sconsolata)_--Comu!... E ccu quali trenu?... 'U trenu non parti e' setti e deci?...
RACHELA
Si, ma siccomu duveva sbrigari certi affari, prima....
NINFA
Ah, si?... E unni, unni, ca me' maritu.... già.... mi pari ca me' maritu dissi ca partunu 'nsemula e 'u vulissi avvisari.... 'U sapi, vossia, unn'è?...
RACHELA
Chi sacciu, mi pari d'aviri 'ntisu cu duveva jri 'nt' 'o nutaru Firritu....
NINFA
Ah, 'nt' 'o nutaru, 'nt' 'o nutaru.... e poi?...
RACHELA
E nni don 'Nzulu l'armeri, mi pari ca dissi.... Ma forsi a 'st'ura è in chiazza, ca si sta facennu 'i canniggiaturi....
NINFA
Ca bonu, bonu.... allura mi nni vaju, iu.... Mi salutassi 'a cummari.... _(si avvia)_.
RACHELA
E chi è, ccu tutta 'sta furia?... Mancu aspittati ca torna, 'a cummari, ppi salutalla?... V' 'a chiamu?...
NINFA
_(che s'è fermata, sulle spine)_--No, no, non la disturbati.... Haiu primura.... 'U sapiti com'è, Oraziu!... Mi dissi di fari prestu.... _(scappando)_--Arrivederci!... _(scompare)_.
RACHELA
Arrivederci!...
SCENA V.
La zâ Rachela e Anna
RACHELA
_(forte)_--Anna!... Vidi ca si nni ju.... 'a cummari!...
ANNA
_(rientrando)_--Si mi cridi, vossia, comu 'a vidu, mi sentu acchianari 'na cosa di cca _(accenna al petto)_ ca si non fussi ppi tutti 'i conseguenzi, mi vinissi un impitu di pistarimmilla sutta 'i peri--'ssa sbriugnata ca m' 'u veni a scuncicari 'nsina dintra!...
RACHELA
Dici ca 'u circava so' maritu, pirchì hannu a partiri 'nsemi, iddu e Saru....
ANNA
'Nsemi, partunu?... _(si preoccupa)_.
RACHELA
N' 'a sintisti, ca ci arrivan l'ordini di partiri subitu?... E siccomu iddu va a Biancavilla, Saru a Troina, 'a linia è tutt'una....
ANNA
_(c. s.)_--Ah, perciò 'nsemula, partunu!... _(silenzio)_--Zâ Rachela, ni nni jemu di cca!... Saru m' 'u dissi antura e iu non ci fazzu cangiari pinseri, certamenti....
RACHELA
E a mia mi lassati sula, povira vecchia?...
ANNA
Si nni veni ccu nui!... Iddu stissu, 'u dissi: chiddu ca basta ppi dui, bastirà ppi tri... Vossia chi attaccagghi avi, cca?... Quannu ni nni jemu nuautri....
RACHELA
Ca iu.... all'infora di 'ddi quattru strusciuli c'haiu 'n casa.... Tuttu ddocu è, 'u me' capitali!... Quann'è ura m' 'i vinnu.... Cioè, no.... Ora c'è Ciccia.... Ciccinedda, mischina!...
ANNA
Quali Ciccia?...
RACHELA
'A crapa martisa!... Cosi da ridiri, ccu 'ssa crapa!... 'U sai ca si curca ccu mia?... Certi discursi ca facemu, a' notti!... Mi rispunni: beeeh.... comu 'na cristiana!
ANNA
E chi s' 'a curca, 'nt' 'o lettu?...
RACHELA
A tu 'n'autra, 'nt' 'o lettu!... Chi era, cristiana ppi daveru?... E' peri 'u lettu... Idda si metti addinucchiata supra ddi quattru zampitti, e s'appoia 'a testa, ccu 'dda varvitta, supira 'u lettu!....
ANNA
Armaluzza!... Ma pirchì n' 'a lassa 'nta l'astricu, macari 'a notti?....
RACHELA
Ca pirchì s' 'a 'rrobanu!... L'astricu e vasciu, scavarcanu 'a cancillata, e s' 'a portanu 'nta 'n vidiri e svidiri!... Comu si purtaru a Nina e a Carulina!....
ANNA
Cu' eranu, 'ss'autri?...
RACHELA
'I addineddi paduvani!... T' 'i scurdasti?... Mi facevunu deci ova 'a simana, in media, ca si vuscavunu 'a spisa megghiu di du' mammani!... 'Na bella matina nesciu 'nta l'astricu, ppi purtarici 'u scagghiu... e non c'eranu chiù!... Cu' fu, di notti a notti, si l'aveva cagniatu!...
ANNA
Genti sapituri, àppuru a essiri.....
RACHELA
D' 'u vicinanza, non po' falliri!...
ANNA
Vossia appi suspettu supra quarcunu?...
RACHELA
Cirtizza, no suspettu!... E' ca non aveva provi e mi puteva vuscari 'na querela sparti, si no 'u dinunziava!... Sugnu tantu sicura ca fu mastru Littiriu Lapuni, 'u tamburineri!...
ANNA
Chiddu ccu 'dda varvazza di stuppa?...
RACHELA
Chiddu, chiddu!... E a propositu, ti fazzu ridiri!... L'autru ajeri notti mi sunnava di vidillu arreri 'u barcuni di l'astricu, ca guardava arreri 'a pirsiana, ppi vidiri si durmeva... Iu vuleva fari vuci, chiamari ajutu, ma non puteva!... Maria, chi sonnu 'nfami!... Iddu ammuttau 'u barcuni, ca si rapiu a vanidduzza, trasiu a quattru peri, e strascinannusi cammira cammira, si 'nficcò sutta 'u me' lettu!...
ANNA
Chi dici, vossia?...
RACHELA
Maria Santissima!... Benchì sonnu mi pari ancora di vidillu!... Di tantu in tantu s'affacciava, ccu 'dda varvazza, arreri 'a cuttunata, ppi vidiri si iu durmeva... E iu sempri ca non puteva nè gridari, nè parrari!... L'urtima vota mi parsi ca aveva 'nt' 'a manu un cutiddazzu...
ANNA
Gesù e Maria!...
RACHELA
Fu tantu 'u scantu, 'nt' 'o sonnu stissu, ca m'arrusbigghiai!...
ANNA
Menu mali!...
RACHELA
Ca quali, senti!... Comu m'arrisbigghiai, sempri ccu ddu diavulu davanti l'occhi, vaiu ppi stenniri 'na manu e toccu varva!... Sugnu morta--dissi--non è sonnu!... Iddu ppi daveru c'è 'ncasa, mastru Lapuni!... Senza vuliri jettu 'na sticcata e stava cascannu d' 'u lettu!... Di cu' era, 'dda varva ca tuccai?...
ANNA
_(sorridendo)_--D' 'a capra martisa!...
RACHELA
Di Ciccina, gnursì!... Ca finarmenti si desi a conusciri: beeeh!... E si cascava d' 'u lettu?... Iddu ca è 'na muntagna!...
ANNA
E vossia non fa autru ca cardari 'dda lana, ppi fari crisciri 'i matarazza!... Mi mi dici 'na cosa: ci nni fa latti, 'ssa crapa?...
RACHELA
Si!... E dumani t' 'u portu... Bellu, cauru cauru, ccu tutta 'a scuma....
ANNA
E chi ci duna a mangiari?...
RACHELA
Chiddu ca veni veni... Virdura, canigghia, scorci di muluni, di ficudinnia, d'aranci... muddica di pani... tuttu cosi, mangia!... 'I vicini 'u sannu, e m' 'i sarvunu, ppi Ciccina!...
ANNA
_(alzandosi)_--Scurau _(va a prendere un lume a petrolio sul cassettone e lo accende, poi si segna e recita una breve orazione a fior di labbra)_.
RACHELA
_(quasi contemporaneamente fa altrettanto, poi, dopo d'essersi risegnata)_--'U picciriddu chi fici si cuitau?
ANNA
Si, tantu beddu!... Si pigghiò 'u lattosiu, chetu chetu, ci desi na sucatedda 'a minnuzza e chiusi l'occhi a pampinedda, ccu dda vuccuzza aperta, umita umita!... Tantu biddicchiu... comu un angileddu!...
RACHELA
È so' patri, scurciatu!.... L'ha' guardatu, cca sutta?... _(fa cenno al collo dal lato sinistro)_.
ANNA
Scurciatu!.... La stissa vucca, l'occhi stissi, e macari 'u stissu disiu di cafè!....
RACHELA
Ranni Diu!....
ANNA
E comu conusci a so' patri!.... Accussì nicu, quannu 'u vidi arrivari di luntanu, ci ridunu l'occhi, e m'abballa 'nt' 'e vrazza!....
RACHELA
_(alzandosi)_--Va, Annuzza.... vo' rizzettiti, ca iu mi nni vaiu.... Dumani nni videmu.... Tu chi fai, ti fermi dintra?....
ANNA
Pirchì?
RACHELA
Ca pirchì si non ti fermi, mi portu 'u chiavinu d' 'u licchettu e dumani matina, senza ca tu ti susi ppi grapirimi, ti vegnu a fari 'u cafè e ti vugghiu 'u latti.... Ma già, pensu ca 'u chiavinu s' 'u purtò Saru, è veru?
ANNA
No, Saru avi 'u so', cca ci nn'è 'n'autru.... Allura, comu voli, zia.... ma non tantu prestu, ca iu, prima di l'ottu, l'ottu e menza, non mi vulissi susiri, dumani.... 'Na vota ca Saru non c'è.... nn'apprufittu ppi dormiri tanticchia di chiù....
RACHELA
No, all'ottu, all'ottu e menza vegnu iu.... tu, poi, ti susi quannu voi... quannu t'arrusbigghi da te stissa...
ANNA
_(sorride)_--Va beni.... e tanti grazii, zâ Rachela _(dandole una chiave che prende da sul cassettone)_--Chistu è 'u chiavinu.... vossia s' 'u sarva.
RACHELA
_(mettendo il chiavino in tasca)_--Arrivederci, Annuzza _(coprendosi le spalle dello scialle)_--Bona notti, dormi tranquilla.... E non pinsari a nenti, 'u senti?....
ANNA
Vossia benedica _(la accompagna per l'uscita--Breve scena vuota)_.
SCENA VI.
Anna sola, poi Oraziu.
ANNA
_(Rientra e dà un'ultima rassettata alla stanza, mette in ordine le carte del tavolo, passando presso l'immagine della Madonna si risegna, e le manda un bacio con la mano, poi prende il lume acceso e si avvia, un po' stanca, verso l'uscio di fondo; ma prima di raggiungerlo si ode il campanello dell'ingresso e si ferma. Attenta un po' quasi parendole impossibile che abbiano suonato alla porta di casa sua. Il campanello risuona, pian pianino, e allora, senza muoversi, parlando a sè stessa)_--E cu' po' essiri.... a 'st'ura?.... 'A zâ Rachela no, pirchì si purtò 'u chiavinu.... _(forte)_--Cu' è?
ORAZIU
_(dall'interno)_--Amici.
ANNA
Amici, cui?....
ORAZIU
_(c. s.)_--Grapiti, cummari, iu sugnu!....
ANNA
_(trasalisce e va ad aprire, in preda quasi allo sgomento--Dall'interno)_--Vui, cumpari?.... _(riapparendo, seguita da Oraziu)_--Successi cosa a Saru?.... Ppi carità, cumpari, parrati.... Chi siti scuru 'nfacci!.... Saru?.... Parrati: Saru?!....
ORAZIU
_(ironico)_--Tantu beddu, non stati ccu pinseri....
ANNA
Ma comu!.... Non aveuru a partiri 'nsemi?...
ORAZIU
_(grave)_--Iu partivi.... iddu ristau!....
ANNA
Comu?!.... Partistuu, e siti cca?
ORAZIU
Mi jttai d' 'u trenu!....
ANNA
_(con un sussulto)_--Vi jttastuu d' 'u trenu?.... Comu?!.... E pirchì?!....
ORAZIU
Appena fu fora 'a stazioni, apprufittai ca rallintau 'a cursa, 'nt' 'a vutata di 'u Canalicchiu, e mi jttai.... ppi veniri cca!....
ANNA
Cca?.... E Saru?
ORAZIU
Ah, Saru?.... Saru m'accumpagnau finu 'a stazioni.... poi.... fincìu ca si scurdau di passari d' 'u nutaru, ppi pigghiarisi 'a pianta.... dici ca senza 'a pianta non puteva partiri.... e parti dumani matina.
ANNA
_(c. s.)_--E unn'è, ora?.... 'U vinistuu a circari, è veru?
ORAZIU
No.... a me' casa è!....
ANNA
_(c. s.)_--Ah.... v'aspetta ddà?....
ORAZIU
_(con un sorriso tra l'amaro e il sarcastico)_--Ca quali... non m'aspetta!.... Sapi ca sugnu partutu!.... _Mi vitti_ partiri!.... A 'st'ura è beddu, letu e tranquillu, abbrazzatu ccu me' mugghieri!...
ANNA
_(impallidendo)_--Cumpari, chi diciti?....
ORAZIU
_(guardandola, come meravigliato)_--Chi n' 'o sapiti, vui?
ANNA
Iu?!....
ORAZIU
Mi pareva ca vi nn'aveuru addunatu!.... A d'ora, ca 'u sacciu, iu!....
ANNA
_(ha un nuovo sussulto e si passa una mano sulla fronte e tra i capelli, come in atto di disperazione)_.
ORAZIU
Nenti, non vi tramutati, cummaruzza!.... Non mi viditi?.... Sugnu tantu bellu, calmu, iu!....
ANNA
_(punto rassicurata)_--Ma.... chi vuliti fari?.... Chi vinistuu a fari, cca?.... _(istintivamente va a far scudo della sua persona davanti l'uscio della camera, quasi temendo si voglia offendere la sua creatura)_.
ORAZIU
_(che tutto comprende, con il solito sorriso)_.--Chi vi scantati, pp' 'u picciriddu, cummari?.... Chi c'entra, iu figghi chi nn'haiu?.... Di 'ssu latu, iddu non m'ha offisu..... Si m'avissi offisu supra un figghiu miu... allura si, avissivu 'u mutivu di scantarivi pp' 'u picciriddu.... Ma iddu ccu me' mugghieri sula, m'ha offisu....
ANNA
E allura?!... Chi v' 'a vulussivu pigghiari, ccu mia?...
ORAZIU
Cummari... 'u sapiti comu si dici?... Occhiu ppi occhiu e denti ppi denti.
ANNA
_(c. s.)_--Chi sintiti diri?
ORAZIU
_(freddo come una lama e risoluto)_--Iddu si ju a curcari ccu me' mugghieri e iu mi vegnu a curcari ccu so' mugghieri!...
ANNA
_(indietreggiando, con ribrezzo, offesa, fiera, sdegnata)_.--Ah!... Chissu vulissivu fari?...
ORAZIU
No iu, cummari.... iddu, voli ca fazzu chistu!...
ANNA
_(con disprezzo)_.--E a mia, vui, non ci aviti pinsatu?...
ORAZIU
E iddu, a mia, chi ci pinsò?...
ANNA
Ma ppi cu' m'aviti pigghiatu, a mia?...
ORAZIU
Pirchì, cummari, chi vulissivu diri, di no?...
ANNA
E m' 'u dimannati?... A mia?...
ORAZIU
_(come stupito)_.--No?...
ANNA
_(con un grido)_.--No!...
ORAZIU
'U ripititi?... _(la fissa negli occhi)_.
ANNA
_(come sputandoglielo in faccia)_.--No!
ORAZIU
_(torvo)_.--Sta beni, cummari! _(avviandosi, con il cipiglio dell'uomo assetato di vendetta e risoluto)_.--Vi salutu!...
ANNA
_(intuendo una tragedia)_.--Unni jti?!... Chi faciti?!...
ORAZIU
_(si volta e, accompagnandosi col gesto, esclama)_.--'U 'mmazzu!...
ANNA
_(caccia un urlo disperato, gli corre incontro e, afferrandolo, convulsa, per un braccio)_.--No, no, ppi carità!.... Vi cunsumati!... Cunsumati du' famigghi!... Pinsati a 'dda criaturedda 'nnuccenti, ca sta durmennu!.... Ppi carità, ppi carità!... Mi jettu a li vostri pedi, cumpari!... _(si china)_.
ORAZIU
_(sollevandola)_.--No, non aviti a fari chissu, cummari!... E 'o vostro picciriddu ci aviti a pinsari vui, non ci haiu a pinsari iu!...
ANNA
_(disperata)_--Ma chi vuliti, di mia?...
ORAZIU
Non v' 'u dissi?...
ANNA
E criditi ca 'na fimmina comu mia po' cediri a 'na cosa accussì mustruusa?!...
ORAZIU
E criditi ca un omu comu mia po' suppurtari chiddu ca ci fa vostru maritu?.... V' 'a pigghiati ccu mia?... Ccu iddu vi l'aviti a pigghiari!...
ANNA
Signuruzzu miraculusu, datimi lumi, ca mi stannu partennu li sensi!... Ma iu.... povira disgraziata 'nnuccenti, chi soddisfazioni vi pozzu dari?...
ORAZIU
Tutta!... La soddisfazioni giusta!... Chidda ca mi spetta!... Facemu pari e patta e cu' chiù ci misi, chiù ci persi!...
ANNA
_(come una forsennata)_--Vui pazzu siti, pazzu... e mi vuliti fari nesciri pazza a mia!... Ammazzatimi, chiù tostu!... Megghiu morta, ca fari chissu!...
ORAZIU
Cummari, 'i denti aviti a stringiri, e l'aviti a fari!...
ANNA
_(c. s.)_--No!
ORAZIU
Sì!...
ANNA
No!!...
ORAZIU
Ca chi tantu ribrezzu, vi fazzu?
ANNA
No, no vui, l'azioni ca mi vuliti fari fari, mi fa ribrezzu!...
ORAZIU
Ah, si non sugnu iu, allura, è nenti!... L'azioni non la faciti vui.... iddu v' 'a fa fari!...
ANNA
_(supplichevole)_--Ppi carità, ppi carità, turnati in sensi!...
ORAZIU
Iu in sensi perfetti, sugnu.... E v' 'u dimustru, cummari: _(accostandosele, persuasivo)_--Vui chi vuliti?...... Ca mi nni vaiu, è veru? _(a un cenno di si di Anna)_--E unni?... Unni mi nni vaiu?... 'A lucanna?... Pp'aspittari c'agghiorna.... nesci iddu, d' 'a me' casa, e trasu iu?... 'U me' postu è occupatu, 'u sapiti sentiri?... E niscennu di cca.... e jennu jntra.....--ca va, mittitivi 'nt' 'e me' panni!... Ccu tuttu ca siti 'n'apa di meli, 'na pampina di paradisu, arrivannu dintra, e truvannuli 'nsemi, vui, chi facissivu?... Macari ca non fussivu 'ntinziunata, niscissivu 'u revolviri e tirassivu o' toccu, a cu' casca casca!...--_(accalorandosi)_--Ppi forza!... Ppi forza, cara cummari!.... È ddà.... 'nt' 'o me' lettu, a 'st'ura!.... Abbrazzatu ccu me' mugghieri!.... _(col sangue agli occhi)_--Ca si la vasa!... Ca si pigghia li so' vasuni!.... Ed iu lu sacciu comu si vasanu!.... _(l'afferra, convulso e mentre lei si divincola, come ossessionato se la stringe al petto, la palpa tutta, se la bacia, furente)_.--D'accussì, vui m'aviti a abbrazzari a mia!.... D'accussì m'aviti a vasari!....
ANNA