A Wonder Book and Tanglewood Tales, for Girls and Boys

Chapter 2

Chapter 22,695 wordsPublic domain

Di hari nan sahari nantun, lah bajalan si Umbuik Mudo, bajalan pai ka pincuran, ka luak si Puti Galang Banyak. Lah sarantang pajalanan, lah duo rantang panjang, cukuik katigo rantang panjang, hampia basarang dakok, dakok lah hampia ka tibo, lah tibo inyo di sanan, di luak pincuran rajo, di luak si Galang Banyak, nan babatu aso-aso, nan bapincuran gadiang gajah, nan badindiang camin gadang, ayianyo bak mato kuciang. Lah bapupuik si Umbuik Mudo, buni pupuik bak urang mahimbau, buni manyisiak awan biru, bak rabab jo kucapi, bak buni aguang jo talempong, buni canang baguguah-guguah, adang-adang bak buni danguang-danguang, adang-adang bak buni dalam tanah. Birawari Puti Galang banyak, si Galang banyak sadang mananun, di bawah lumbuang nan gadang, tasirok darah di dado, lah mangantak ka ampu kaki, mambaleh ka ubun-ubun, turak tidak talucuakan, suri tidak talantakkan, karak tidak tapijakkan, lah tagoji di ganggaman, lah lapeh nan dipagang, suto lah habih kusuik-kusuik. Karuah nan bak kuah sipuik Janiah nan bak kuah balam; Hati lah bak rumin kusuik Bak banang dilando ayam. 58 Mandanga pupuik si Umbuik, marantak tagak sakali, badan bak raso bayang-bayang, paluah lah mamanji-manji, darah lah manampi-nampi, alah kaluah-kaluah kasah, lah bak baluik kanai palang, lah bak ula kanai lokok, duduak nan tak tasanangkan, diguluangnyo sakali tanunnyo, bakato inyo ka amainyo, “Oi Amai joden di amai, amai ambiakkan denai parian, Amai unjuakkan juo labu, Amai uluakan juo golok, awakden ka pai mandi, indak tatangguang palak badan, indak tabedo kasak diri, awakden palak-palak miang, hati hanguih bukan alang-alang.” Birawari amai si Galang, diluncuakan parian di dindiang, diagiahkan labu aso-aso, diuluakan galeh perak. Bajalan si Galang Banyak, disandang parian di bahu, dijinjiang galuak jo tangan kida, dikapik labu di katiak. Lah sabanta inyo bajalan, tibo di tapi tabiang, lah tagak si Galang Banyak, tampak dek si Umbuik Mudo, awaknyo sadang di baliak aua, bapantun si Umbuik Mudo, “Cubadak dikapiang-kapiang Talatak di dalam buluah; Jan lamo tagak di tabiang Kok dibaok tabiang runtuah.” Mandanga kato nan bak kian, takajuik si Galang Banyak, dipandang hilia jo mudiak, diliek kiri jo kanan, surang tidak nan nampak, bajalan juo nan jadi. Bajalan inyo ka ayia, sarato tibo inyo di luak, diliek luak lah karuah, luak lah diharunyo, sumua lah dibundaknyo, maliek nan bak kian, lah bangih si Galang Banyak, lah maamun mancacek-cacek. “Anak mancacak anak mancacau, anak singiang-ngiang rimbo, anak dapek dalam samak , anak cenceng panaruhan, anak indak bapitunjuak, anak indak bapangajaran, luak awak dikaruahkannyo, sumua awak dikacaunyo.” 60 Baru mandanga nan bak nantun, manjanguah si Umbuik Mudo, tagaknyo ka nan tarang, bapantun si Umbuik Mudo, “Cumati talang biduri Latak sapanuah pamatang; Hari paneh alah babuni Awak litak nan kuniang datang.” Mandanga pantun nan bak kian, mambangih siGalang Banyak, lalu dituruikkannyo sakali, diludahinyo si Umbuik mudo, ditariaknyo parian, dihantamkannyo ka si Umbuik, nambek si umbuik nan ka kanai, parian lah tandeh pacah-pacah. Diambiaknyo pulo labunyo, dihampehkannyo sakali, diilakkan dek si Umbuik, labu lah tandeh ramuak-ramuak. Ditariak galuak dibaekannyo ka si Umbuik, nambek si Umbuik nan ka kanai, galuak lah antah ka mano-mano, sanan bakato si Umbuik mudo, “Lah lareh silaro kopi Dihimpik salodang pinang; Ka sumua indak mandi Galuak diganggam lah hilang. Palam nan sarangkai kuniang Dijuluak sarangkai mudo Disemba anak bidodari Disemba lalu dimakannyo; Kok tak jadi jo nan kuniang Awan batapuak gunuang lago Bulan samo jo matahari Kununlah kasiah ka dicari tido. Kok dapek karambia tumbuah Denai tanam di bawah janjang; Kok dapek kato nan sungguah Denai gungguang dibaok tabang.” 62 Manjawab si Galang Banyak, “Cincin ampek tingga tigo Hilang di pulau bantuak taji Lai tagilang-gilang juo; Sadang sahabat lai manggilo Kok kunun main alun jadi Lai tagilan-gilan juo. Dangakan sabuah lai, Anak salimang salimbado Kurang aso tigo puluah; Jan namuah dirintang mato Mato mambaok binaso tubuah. Aua ditanam batuang tumbuah Tumbuah di parak si gumanti; Asa lah hati samo sungguah Kariang lawitan denai nanti.” Lah lamo bapantun-pantun, lah pasai batutua-tutua, lah panek barundiang-rundiang, takana bana dek si Galang, lah takana nak pai ka pulang, hati lah badabok-dabok, darah lah manampi-nampi, bapak kolah nan manyabuik-nyabuik, amai kolah mahimbau-himbau, apo kolah janyo bapak denai, apo kolah janyo mandeh denai, salamo ko denai ka ayia. Balari nan jadi pulang, salangkah inyo bajalan, lah duo rantang inyo balari, tagak pulo nan jadi, managun si Galang Banyak, tampak dek si Umbuik Mudo, siGalang banyak baranti pulo, awaknyo tak jadi pulang. Batanyo si Umbuik Mudo, “Baa adiak kok tatagun, baa adiak dek baranti, baa adiak alun pulang juo, apolah nan takana, apolah nan takiro, apo nan gaduah dalam hati.” Manjawab Puti Galang Banyak, “Bukan saketek nan denai rusuahkan, bukan saketek nan denai risaukan, lai lah nan denai 64 takuikkan, takuik bana denai ka pulang, siko badan mangko antah, siko badan mangko susah, siko bapak mangko berang, lah kini mandeh ka tahu bangih.” Bakato si Umbuik Mudo, “Oi upiak Puti Galang Banyak, apo bana nan dirisaukan, apo bana nan ditakuikkan, mangapo bapak ka berang, mangapo mandeh ka bangih, apo nan ka dibangihkannyo, cubo katokan ka denai.” Manjawab si Galang Banyak, “Tikuluak basuduik ampek Tikuluak anak urang Batang Kapeh; Nan dijuluak indak dapek Panjuluak tingga di ateh. Denai lah pai ka sumua, mambaok labu jo parian, jankan ayia ka tabaok, parian lah pacah-pacah, labu lah habih ramuak-ramuak, galuak lah hilang lanyok sajo. Kok datang usua jo pareso, di bapak jo mandeh denai, apolah ka tenggang denai, apolah ka jawab denai, itulah nan denai manuangkan, itu nan labiah denai rusuahkan.” Mandanga di kato nantun, manjawab si Umbuik Mudo, “Itu tak guno adiak risaukan, kok batanyo bapak jo mandeh, jawab dek adiak elok-elok, pandai-pandai adiak bakato, cameh mati badan kito, hampia kito tak basuo, ambo manampak kudo batanduak, kudo basipak ka balakang, dek lari parian pacah, itu mangko labu ramuak, galuak lah hilang lanyok sajo, bak itu adiak mangatokannyo, jan Adiak ubah-ubah, indak bapak ka mambangih, indak mandeh ka berang. Dari Sinuruik ka Sitangkai Dari Simabua nak ka kanan Tupai malompek malampaui; Kok diasak usah diungkai Kok mambuhua jan mangasan Pandai-pandai bamain budi. 66 Latiak-latiak tabang ka rimbo Tabang malinteh ka bubuangan; Jan tabatiak tabarito Bia nak luluah dalam kanduangan. Baragiah bawanglah kito Nak tantu basiang sarai; Baragiah sayanglah kito Nak tantu bacarai-carai. Adiak babaliaklah pulang, ambo nak pulang pulo, batulak pungguanglah kito, jan lamo juo di siko, urang kok taburu-buru, ka baa pulo lah lai. Lah angek hati si Galang, lah buliah pitunjuak gadang, bajalan sakali pulang, lah sarantang pajalanan, hampia ka dakok ka tibo, tibo inyo di tangah laman, lalu naiak inyo sakali. Lah sabanta inyo di rumah, datang tanyo bapaknyo, tumbuah sudi di mandehnyo, bakato amai si Galang, “Oi upiak Puti Galang banyak, mano parian anak tadi, mano labu anak cako, baa indak mambaok ayia, mangapo pulang sajo, sia maambiak parian, sia mancilok labu?” Manjawab si Galang Banyak, bakato sadang manangih, “Bapak joden di bapak, Mandeh joden di mandeh, dangakan bana denai kabakan, taro denai ka pulang babaliak, dari luak cako, parian lah denai sandang, labu lah panuah barisi ayia, basuo jo kabau lago, kudo basipak ka balakang, dek lari parian pacah, baitu labu mangko ramuak, galuak lah antah ka mano-mano, denai cari indak basuo.” Bakato bapak si Galang, “Mangapo anak manangih, siapo urang nan berang, kami indak ado bangih, hanyo saketek nan dicamehkan, parian kok diambiak urang, labu kok dicilok urang. Kalau bak itu kato anak, sananglah pulo hati kami, lai ndak dek apo anak tadi, indak cacat indak binaso, alah mujua gadang bana, lah patuik bakaua-kaua, lah patuik kito badoa. 68 Pai cakau malah ayam, suruah cakiak kambiang saikua, suruah dabiah kini-kini, kito mandoa beko malam, suruah himbau urang siak,” katonyo bapak si Galang. Ka baa pulo leh lai, dicakau kambiang sikua, lalu didabiah sakali, dibantai ayam tujuah ikua, lalu dipanggia urang siak, mamintak doa salamaik. Urang Padang mamunta banang Dipunta dilipek-lipek Dilipek lalu dipaduo; Kalau dirantang inyo panjang Elok dikumpua naknyo singkek Diambiak sajo nan paguno. 70

Manjapuik Umbuik Mudo

Kaba baraliah tantang itu, sungguah baraliah sanan juo, lah sahari sasudah itu, lah duo hari antaronyo, lah sakik si Galang Banyak, sakik nan tak jago lai, nasi dimakan raso sakam, ayia diminum sambiluan, banyaklah urang nan maubek, banyaklah tawa takanakkan, nan panyakik batambah mandalam, lah hilang aka bapaknyo, lah mabuak hati mandehnyo, mancaliak parasaian si Galang Banyak. Lah sahari cukuik katigo, tumbuah pikiran bapaknyo, takana bana di mandehnyo ditanyo si Galang Banyak, apo kolah nan sakik, cubo katokan ka kami, nak tantu nan ka dicari, kok ubek nan ka dimintak. Sanan bakato si Galang Banyak, “Indak tantu nan ma nan sakik, badan bak raso bayang-bayang, kapalo raso ka rangkah, darah denai tasirok-sirok, nasi dimakan raso duri, ayia diminum pahik-pahik, denai nan taragak di Umbuik Mudo, ka ranah Kampuang Tibarau, sakik kok lai ka sanang.” Ka baa pulo leh lai, bajalan bapak si Galang, bajalan baguluikguluik, bajalan bagageh-gageh, ka ranah Kampuang Tibarau. Lah sabanta inyo bajalan, dakok basarang hampia, hampia raso ka tibo, lah tibo inyo di sanan, di ranah Kampuang Tibarau, diambiak umbuik Tibarau, lah dipacu babaliak pulang, bajalan bagageh-gageh, hati cameh darah tak sanang, si Galang sakik ditinggakan. 72 Sarato tibo inyo di rumah, dijagokan si Galang Banyak, “Oi Upiak jagolah jago, tumah umbuik lah dapek.” Alah jago si Galang Banyak, tahu inyo duduak sakali, dipandangpandangi bana, lah tampak umbuik tibarau, marantak babaliak tidua, bakato si Galang Banyak, “Bodoh bana moh Bapak, binguang bana moh kironyo, ka Kampuang Tibarau denai suruah cari, umbuik tibarau nan diambiak,” Manangih marantak-rantak, kandak indak buliah juo, ka mati malah badan nangko. “Kayu kalek tumbuah di gantiang Baurek batuneh tidak; Ubek jauah panyakik hampiang Batawa salilia tidak. Maliek nan bak kian, bakato bapak si Galang, “Oi Upiak joden di upiak, katokan bana di anak, kabakan bana jaleh-jaleh, apo tu nan ka denai ambiak, apo tu nan ka denai cari, jauah buliah denai japuik, hampia buliah denai jalang, tagantuang buliah denai kaik, asa sakik lai ka sanang.” Manjawab si Galang Banyak, “Kok lai sayang di badan denai, kok lai sakik nan maubek, carikanlah denai umbuik mudo, nan samo gadang jo denai, nan samo tinggi jo ambo, ka ranah ka Kampuang Tibarau. Sabuah lai pitaruah denai, lorong kapado umbuik nantun, tumbuahnyo sabatang sajo, indak buliah dibali, indak dapek ditukari.” Sarato mandanga kato nan bak kian, bajalan bapak si Galang, bajalan turun sakali, ka ranah ka Kampuang Tibarau. Lah tibo inyo di sanan, duduak bamanuang sabanta, tagak bapikia sakutiko, diisok rokok nan sabatang, dikunyah siriah sakapua, sadang dapek agakagak, bakato surang bapak si Galang, umbuik apo nan ka denai tariak, kok diambiak umbuik pisang, umbuik pisang panuah di rumah, indak samo gadang jo inyo, tamanuang pulo nan jadi. 74 Lah sabanta inyo bamanuang, mamandang inyo hilia mudiak, mancaliak kiri jo kanan, lah tampak anau sabatang, balari-lari inyo ka kian, ditabangnyo sakali anau nantun, diambiak sakali umbuiknyo, diukua tinggi si Galang, umbuik iyolah sudah taambiak. Bakato bapak si Galang, “Pancarian nan sakali nangko, indak ka gawa doh rasonyo,” dipikua sakali pulang, bajalan bagageh-gageh, hangoknyo gadang-gadang ketek, paluah maanak sungai, mahilia ka tulang pungguang, dek barek sangaik umbuik nantun. Lah tibo inyo di laman, dilatakkan di bawah lumbuang, lalu naiak inyo sakali, bakato bapak siGalang, “Oi Upiak Puti Galang Banyak, Upiak jagolah jago, tumah umbuik lah dapek, nan samo gadang jo anak, dibaok dari Kampuang Tibarau, itu nan tagak di laman, tinjaulah ka pintu gadang, caliaklah ka bawah lumbuang.” Kununlah si Galang Banyak, sarato mandanga umbuik dapek, hilang sakali sakiknyo, tagaknyo ka pintu gadang, maninjau sambia ka laman, mancaliak inyo kiri kanan, sasek mamandang ka bawah lumbuang, lah tampak umbuik anau, jatuah badarai ayia mato, sasaklah dado mamikiri, babaliak ka tampek tidua, kaluah-kasah si Galang Banyak, sakik batambah jadi, raso ka tabang nan bakato, lalu bapantun baibarat, “Kayu kalek tumbuah di tabiang Baurek batuneh tidak; Ubek jauah panyakik hampiang Batawa salilia tidak.” Ka baa pulo leh lai, alah hilang aka bapaknyo, alah habih tenggang jo aka, mancaliak si Galang Banyak, duduak tamanuang inyo lai, manangih maisak-isak, hati rusuah bacampua ibo, awak jariah badaso tidak. Lah sabanta inyo manangih, takana bana nan jadi, dihimbau amai si Galang Banyak, “Kini bak itu lah, cubo tanyokan pulo ka anak, apo bana nan kandak si Galang, cubo bali bana muluiknyo, 76 tunai banalah dek kau, kok denai diharokkan, indak dapek bana di denai, lah hilang aka denai, lah sampik kiro-kiro denai, kok lai bakeh kau garan, nan namuah inyo mangatokan, lai namuah inyo mambanakan.” Birawari amai si Galang, urang cadiak bijaksano, bakato sambia manangih, manangih maisak-isak, mahampeh-hampehan badan, malacuik-lacuikkan tangan, bagolek-golek di lantai. “Oi upiak Puti Galang Banyak, kabakan bana habih-habih, usah anak mambuni-buni, usah Anak maandok-andok, apo banalah nan sakik, apo ubek nan ka dicari, apo bana kandak Anak, denai mamintak kato putuih, katokan bana kato hati anak, jikok tidak Anak banakan juo, indak dikatokan jaleh-jaleh, denai amuak badan ko kini-kini, nak sanang bana hati Anak.” Balari inyo ka biliak dalam, dibukaknyo peti nan gadang, diambiaknyo rencong sabuah, tajam nan bukan alang-alang, biso nan bukan alah-alah, jajak ditikam mati juo, disintak sakali rencong nantun, balari ka tangah rumah, dilatakkannyo ka lihianyo. Sarato tampak dek si Galang Banyak, amainyo ka mangamuak diri, lah cameh malah hatinyo, lah tibo takuik nan jadi, manggadodoh inyo jago, dirabuiknyo rencong nantun, dicampakkannyo ka laman. Kununlah si Galang Banyak, lah sasak kiro-kiro, habih budi habih bicaro, habih tenggang jo kalaka. Lah masak padi rang Koto Diambiak ka galu-galu Tak buliah manggatok lai; Tasasak padang ka rimbo Taantak ruweh ka buku Tak dapek maandok lai. Ka mangatokan hati barek, ka mambanakan badan lah malu, tak dibanakan mandeh mangamuak, dikatokan juo nan jadi. 78 “Oi Amai joden di amai, dangakan banalah di Mandeh, dangakan ambo baibarat: Guruah patuih panubo limbek Limbek ditubo rang subarang; Tujuah ratuih carikan ubek Basuo tuan Umbuik mangko sanang.” Mandanga kato nan bak kian, tacangang gadang amai si Galang, lah maklum di dalam hati, bakato inyo ka lakinyo, “Oi bapak si Galang, baraleklah sakali lai, urahlah padi di lumbuang, cakaulah kabau di kandang, japuiklah si Umbuik Mudo, ka ranah Kampuang Tibarau.” Ka baa pulo leh lai, bajalan bapak si Galang, diangkuik carano ciek, maadok ka ranah Kampuang Tibarau. Lah sarantang pajalanan, tibo inyo di sanan, di rumah amai si Umbuik, mahimbau bapak si Galang, “Oi Umbuik joden di Umbuik, lai di rumah waang tu kini.” Mandanga kato nan bak kian, manjanguah adiak si Umbuik, nan banamo Puti Rambun Ameh, lah tampak bapak si Galang Banyak, bakato si Rambun Ameh, “Cubadak tangah laman Dijuluak jo ampu kaki; Jan lamo tagak di laman Tu cibuak basuahlah kaki, Bapak naiaklah dahulu.” Lah naiak bapak si Galang, lah tamiang saluak manyaluak, duduak basiriah-siriahan, makan siriah sakapua surang, habih manih sapah dibuang, kalek tingga di rakuangan, pariso habih talulua, sari lah naiak ka ubun-ubun. Sadang lungga pakabaran, diangsua sakali rundiangan, bakato bapak si Galang, 80 “Bukan denai kinari sajo Kinari nak rang Padang; Bukan denai ka mari sajo Gadang mukasuik ka dijalang.” Bukan denai ka rimbo sajo Ka rimbo manabang sampia; Bukan denai ka mari sajo Ka siko datang mamanggia. Iyo nak mamanggia si Umbuik Mudo, di mano awaknyo kini?” Manjawab Puti Rambun Ameh, “Kok itu nan Bapak tanyokan, lai inyo di rumah kini, inyo lalok di ateh anjuang, baru sabanta iko tidua.” Bakato bapak si Galang, “Tolong baiaklah dihimbau, tolonglah jariah sabanta, tolong jagokan, katokan denai mamanggia, tabaok kini handaknyo, katokan baelok-elok.” Manjawab si Rambun Ameh, “Manolah bapak si Galang Banyak, usah Bapak bangih beko, eloklah bangih kini juo, bukan ambo anggan disarayo, takuik ambo manjagokannyo, sabab inyo baru lalok, pulang mandoa tadi malam, Bapak babaliaklah dahulu, beko inyo ambo jagokan.” Manjawab bapak si Galang, “Kok itu nan Anak katokan, bialah nak denai nantikan, sampai tasintak Umbuik Mudo, mangkonyo sanang hati denai, sairiang kami bajalan.” Bakato si Rambun Ameh, “Kok itu Bapak jan rusuah, malah inyo tasintak beko, ambo suruah bajalan sakali, tidaklah barapo ka lamonyo, bajalan sahampia nangko.” Lah bajalan bapak si Galang, tibo inyo di tangah laman, lalu naiak sakali, satu tibo batanyo si Galang Banyak, “Oi bapak joden bapak, maato urang nan dijapuik, maato urang nan dipanggia, baa alun tibo juo?” 82 Manjawab bapak si Galang, “Denai turuik bana ka rumahnyo, denai pai ka kampuangnyo, iyo ka Kampuang Tibarau, basuo si Umbuik baru lalok, pulang mandoa tadi malam. Tapi denai lah bajanji jo si Rambun, manyuruah jagokan lakeh, manyuruah datang ka mari.” Urang Padang mamunta banang Dipunta dilipek-lipek Dilipek lalu dipaduo; Kalau dirantang inyo panjang Elok dikumpua naknyo singkek Diambiak sajo nan paguno. 84

Di Rumah Puti Galang Banyak