Les Touâreg du nord

Part 51

Chapter 512,413 wordsPublic domain

Planta _annua_. Radix indurata, fusiformis, fibras paucas emittens. Caulis erectus, robustus, subangulatus, in specimine completo suppetente circiter 5 decim. longus et subsimplex, pilis longis rigidulis albidis patentibus præsertim in parte inferiore hispidus. _Folia_ alterna, oblonga vel obovato-oblonga, _inæqualiter et grosse sinuato-lobulata_ vel inferne pinnatifida, inferiora in petiolum elongatum attenuata, superiora sæpius subsessilia, præsertim in petiolo et in pagina inferiore ad nervos densius pilis rigidulis longis hispida. _Flores magni_, 17-27 millim. longi, in racemum aphyllum primum confertum dein laxiusculum dispositi, siliquas juniores superantes. _Pedicelli_ sub anthesi 15-20 dein 25-35 millim. longi, ut et petioli _patenter longeque hispidi_, erecto-patuli. Calyx dense patenterque hispido-villosus, sepalis oblongis erectis lateralibus basi subsaccatis. _Petala lilacina_ interdum alba venis saturatioribus picta, limbo obovato integro, in unguem calycem subæquantem attenuata, calycem duplum subæquantia. Glandulæ hypogynæ 4, 2 trapezoideæ staminum lateralium insertionem circumvallantes, 2 ovato-lanceolatæ intra staminum longiorum insertionem. Stamina tetradynama, filamentis linearibus, membranaceo- complanatis, edentulis, liberis. _Siliquæ in pedicellis ascendentes_, glabræ, circiter 65-68 millim. longæ, 2-3 millim. latæ, pedicellum subduplum longæ, elongato-lineares, _compressæ_, stipitatæ stipite circiter 2 1/2 millim. longo, valvis membranaceis tenuibus uninerviis subtorulosis venulis lateralibus obsoletis ; septo membranaceo ; _stigmate subsessili_, tereti-compresso, obscure bilobo. _Semina_ plurima, minima, _biseriata_, pallide fuscescentia, ovato-subglobosa, _compressa_, immarginata, lævia. _Cotyledones_ obovato-suborbiculatæ, transverse latiores, _conduplicatæ_, radiculam in plicatura foventes. — Mense Februario florifera et jam fructifera lecta.

In Sahara per 26° lat. sept., ad septentrionem urbis _Rhât_ in planitie excelsa _Tasîli_ ad alveos _Ouâdi-Târat_ et _Ouâdi-Alloûn_, ubi ab indigenis _Azezzedja_ et _Tânekfâït_ nuncupatur, a clarissimo peregrinatore et indefesso Saharæ scrutatore H. Duveyrier lecta cui lubentissimo animo dicatam voluimus. Locis alteris undenis inter _Ghadâmès_ et _Rhât_ visa (H. Duveyrier).

EXPLICATION DES FIGURES DE LA PLANCHE XXIX.

1. Partie supérieure de la plante, de grandeur naturelle.

2. Fragment de la grappe fructifère, de grandeur naturelle ; l’une des siliques est figurée après la chute des valves.

3. Fleur de grandeur naturelle.

4. Pétale vu de face, grossi.

5. Fleur grossie et dont les sépales et les pétales ont été enlevés pour montrer les étamines et l’ovaire.

6. Embryon fortement grossi.

7. Le même, les cotylédons étant écartés artificiellement.

* * * * *

Pl. XXIX. _Plantes nouvelles_, Page 32. Fig. 126 à 132.

CROTALARIA SAHARÆ Coss. _sp. nov._

_Planta_ dumosa, erecta, _indurato-frutescens_, divaricato-ramosa, _ramis_ elongatis teretibus haud striatis _pube densa_ brevi patente _incano-tomentosis_. _Folia petiolata, palmatim composita, 4-5_-rarius abortu _3-foliolata_, foliolis cum petiolo articulatis, oblongis, obtusis, petiolo multo longioribus, utrinque pube sericea canescentibus vel pagina superiore minus pubescente virentibus. _Stipulæ minutæ_, lineares vel subulatæ. _Racemi pluriflori_ (sub-10-flori), caules terminantes vel oppositifolii, _laxiusculi_. _Bracteæ_ anguste lineares _pedicello paulo longiores_, demum deflexæ. Flores mediocres, circiter 1 centim. longi, nutantes, breviter pedicellati, pedicello tubo calycis breviore, bibracteolati, bracteolis calyci adpressis minimis linearibus. _Calyx dense sericeo-villosus_, tubo campanulato, limbo bilabiato, labio superiore bipartito, inferiore tripartito, _laciniis lanceolatis_ subæquilongis vel inferiore paulo longiore, tubi longitudinem subæquantibus. _Corolla flava_, vexilli dorso excepto glabra, calyce subdimidio longior. Vexillum venis fuscescentibus saturatioribus pictum, magnum, alas et carinam subæquilongas subæquans, late obovato- subcuneatum, ascendens et inde limbi basis quasi cordata, in unguem latum intus incrassato-callosum callo villoso calycis tubum subæquantem contractum. Alæ liberæ, oblongo-obovatæ, obtusæ, plurinerviæ, extus in parte inferiore inter nervos corrugatæ, in unguem abrupte contractæ, demum ascendentes et carinam nudantes. _Carina_ e petalis in dimidia longitudine superiore adnatis formata, ovato-inæquilatera dorso arcuato margine superiore recto, _acutiuscula_, petalis abrupte in unguem contractis et supra unguem late emarginatis. Stamina 10, alternatim inæqualia longiora antheris minoribus suborbiculatis breviora antheris majoribus ovato-oblongis, filamentis elongatis filiformibus, in longitudine dimidia inferiore complanatis et in tubum superne fissum coadunatis. _Ovarium_ dense sericeo-villosum, stipitatum, oblongo- inæquilaterum ventre convexo, a lateribus compressum, in stylum sensim attenuatum, stylo tereti arcuato-ascendente ovarium subæquante apice et in latere superiore usque ad mediam longitudinem barbato, _sub-6-ovulatum_, ovulis ad basim suturæ ventralis insertis. _Legumen_ nutans, brevissime stipitatum, _dense sericeo-tomentosum, calycem_ plus quam _duplum superans, oblongo-obovatum turgidum dorso gibbum_, sutura ventrali basi styli mucronata obtusissime carinata, _valvis_ valde inflato-ventricosis _indurato-cartilagineis_ intus lana destitutis, abortu _subdispermum_. Semina (immature) suborbiculato-reniformia, compressa, lævia.

In Sahara per 27° lat. sept. inter _Ouarglâ_ et _Rhât_ loco dicto _’Aïn- el-Hadjâdj_ a cl. Ism’ayl Boû-Derba 26a die octobris 1858 florifera inventa, per 30° haud procul a _Ghadâmès_ in planitie excelsa _Hamâda- Tînghert_ 13a die septembris 1860 a cl. H. Duveyrier florifera et fructifera lecta.

Le _C. Saharæ_ dans l’ordre artificiel adopté par De Candolle dans le _Prodromus_ doit être placé à côté du _C. quinquefolia_ (L. _Sp._ 1006 ; DC. _Prodr._ II, 135. — _C. heterophylla_ L. f. _Suppl._ 323 et DC. _Prodr._ II, 131 sec. Benth.) dont il est très-différent par le calice velu-soyeux, par les légumes tomenteux, etc. Dans la classification plus rationnelle adoptée par M. Bentham (Benth. in Hook. _Lond. journ._ II, 472, et in Walp. _Repert._ V, 435), il doit être rapporté à la sous- section des _Polyphyllæ_, caractérisée par les feuilles toutes ou la plupart à 5-7 folioles articulées au sommet du pétiole, par la tige souvent frutescente à rameaux divergents, par les stipules très-petites ou indistinctes, par les fleurs en grappes lâchement pluri-multiflores, par le calice ord. profondément fendu à divisions lancéolées.

EXPLICATION DES FIGURES DE LA PLANCHE XXX.

1. Rameau de la plante de grandeur naturelle.

2. Fleur grossie, vue de profil.

3. Étendard étalé artificiellement, vu de face, grossi.

4. Aile vue par la face extérieure, grossie.

5. Carène grossie.

6. Étamines grossies ; le tube résultant de la soudure de la partie inférieure des filets a été fendu en dessus et étalé artificiellement.

7. Ovaire grossi.

8. Le même, coupé longitudinalement, vu à un plus fort grossissement.

9. Graine imparfaitement mûre, grossie.

* * * * *

Pl. XXX. _Plantes nouvelles_, Page 34. Fig. 133 à 141.

HYOSCYAMUS FALEZLEZ Coss. _sp. nov._

Planta indurato-perennans, plus minus pubescenti-viscidula, pallide et sordide virens. Radix fusiformis elongata, indurato-sublignosa. Caulis herbaceus crassus demum induratus, fistulosus, albidus, teres, erectus, in speciminibus junioribus vix florigeris sæpe 1 decim. non superans, demum sæpius 1 metr. et ultra longus, subsimplex vel superne ramosus. _Folia_ crassiuscula ; infima rosulata, 6-20 centim. longa, 13-35 millim. lata, oblonga vel ovato-acuminata, in petiolum longiusculum marginatum attenuata vel contracta, integra, sinuato-repanda vel utrinque grosse angulato-dentata dentibus 2-3, petiolo cum nervo medio et primariis albidis ; caulina media ovato- vel oblongo-lanceolata, brevius petiolata ; _bractealia_ multo minora, _sessilia, oblongo- lanceolata vel oblongo-linearia, integra_, basi apiceque attenuata, pleraque calycibus fructiferis breviora. _Flores_ extra-axillares, singuli folio bracteali lateraliter suffulti, sub anthesi in racemum scorpioideum spiciformem secundum densum primum circinatum dein erecto- arcuatum dispositi, inferiores interdum longe _superiores breviter pedicellati_. _Calyx_ pubescenti-viscidulus, 10-costatus, campanulatus, irregulariter ad tertiam partem 5-fidus, _dentibus late ovato- triangularibus acutis_ sæpe mucronatis inferiore minore, sub anthesi viridulus, post anthesin accrescens, _fructifer_ 20-28 millim. longus indurato-coriaceus et costis venisque prominentibus _reticulato- venosus_, marcescenti-persistens demum albidus _tubo vix inflato campanulatus_ limbo ampliato erectiusculo hiante. _Corolla sub anthesi calyce_ non latior et _vix longior_, infundibuliformi-subcampanulata a basi ad apicem sensim ampliata, ad quartam partem superiorem inæqualiter 5-loba, inter lobos 2 inferiores minores profunde fissa, lobis late ovato-triangularibus obtusis, extus pubescenti-viscidula et albido- virens, _intus superne atro-violaceus absque venis purpureis_, demum marcescens albida intus apice tantum violacea ovario crescente soluta et calycem longius superans. Stamina declinata, superiora subinclusa, inferiora exserta, filamentis albis filiformibus inferne complanatis ibique pubescenti-viscidis, antheris violaceis oblongis paulo infra medium in filamento insertis lobis infra insertionem discretis. Stylus longe exsertus, arcuato-declinatus, stamina inferiora subæquans vel superans. _Capsula_ calyce abscondita, ejusque tubo brevior, ovato- oblonga basi haud ventricosa, chartacea, bilocularis, _paulo supra medium circumscissa_, operculo mucronato incomplete biloculari. Semina numerosa, subreniformia vel suborbiculata, contacta mutuo angulata, luteolo-fuscescentia, crebre reticulato-punctata.

In Sahara australi et australiore, ubi ab indigenis _Goungot_, _Falezlez_ et _Afahlêhlé_ nuncupatur, late ut videtur dispersa : per 30° lat. sept. in provincia Tripolitana ad orientem urbis _Ghadâmès_ loco dicto _Guera’a-ben-’Aggiou_ et ad alveum _Ouâdi Aouâl_ (H. Duveyrier) ; per 27° inter _Ouarglâ_ et _Rhât_ ad septentrionem planitiei excelsæ _Tasîli_, ad fontem _Touskirîn_ (Ism’ayl Boû-Derba). Inter _Ghadâmès_ et _Rhât_ nec non in ditione _Fezzân_ vulgaris (sec. H. Duveyrier). Loci plures in declivitate Saharæ australioris ad regionem nigritarum versa a planta nomen _Falezlez_ aut _In-Afahlêhlé_ mutuantur, præsertim inter _Rhât_ et _Agadez_ et inter _In-Sâlah_ et _Timbouktou_ (confer supra p. 182).

Bien que notre plante soit surtout voisine, par la forme de son calice et de sa capsule et par la plupart de ses caractères, des _H. muticus_ L. et _Datora_ Forsk., rapportés par Dunal à sa section _Datora_ du genre _Scopolia_, je crois devoir la rattacher au genre _Hyoscyamus_. En effet, notre espèce et celles qui composent la section _Datora_ de Dunal me paraissent être de véritables _Hyoscyamus_ ; elles en présentent le calice et la corolle irréguliers et n’en diffèrent que par la forme de la capsule et la hauteur à laquelle a lieu sa déhiscence. — Le _H. Falezlez_ diffère du _H. muticus_ (L. _Mant._ 45 ; Jaub. et Spach _Illustr. pl. Or._ V, t. 415. — _H. betæfolius_ Lmk _Encycl. méth._ III, 329 excl. var. β. — _H. Datora_ Delile _Ég. Illustr._ n. 242 non Forsk. — _Scopolia mutica_ Dun. in DC. _Prodr._ XIII pars I, 552) par le port moins robuste, par les grappes fructifères plus serrées, par le calice fructifère plus brièvement pédicellé, de moitié plus petit, à limbe beaucoup moins ample à réticulations plus prononcées, par la corolle moins ample et par la capsule plus petite et plus courte. Le _H. muticus_ n’a encore été observé que dans l’Égypte inférieure aux environs du Caire, où il est abondant, et dans l’Égypte supérieure (Lippi ! in herb. Mus. Par., Delile !, Olivier et Bruguière !, Wiest ! _Pl. Æg. exsicc._ un. it. [1835] n. 518 sub nomine _H. muticus_, Aucher- Éloy ! _Pl. exsicc._ [1837] n. 2471 in herb. Mus. Par., Boissier !, Kralik !). Les échantillons recueillis, dans la Perse méridionale, à Géré entre Abouchir et Chiraz, par M. Kotschy (_Pl. Pers. Austr. exsicc._ ed. 1845, n. 38) paraissent appartenir à une espèce nouvelle distincte des _H. muticus_ et _Datora_, ainsi que l’ont fait remarquer MM. Jaubert et Spach (loc. cit.). A cette même espèce devraient être rapportés les échantillons recueillis par Aucher-Éloy en Perse (Aucher- Éloy ! _Pl. exsicc._ n. 5040 in herb. Mus. Par.) et en Cappadoce (Aucher-Éloy ! _Pl. exsicc._ n. 2478 in herb. Mus. Par.). — Le _H. Falezlez_ diffère du _H. Datora_ Forsk. (_Descr. pl. Æg.-Arab._ p. 45, loco natali forsan excludendo ? ; Jaub et Spach. loc. cit. in adnot. — _Scopolia Datora_ Dun. in DC. _Prodr._ XIII pars I, 553. — _Sc. Boveana_ Dun., loc. cit., discrimine certo nullo distinguenda sec. Jaub. et Spach, loc. cit.) par les fleurs plus brièvement pédicellées, par le calice beaucoup moins grand à limbe moins dilaté, par la corolle dépassant à peine le calice lors de la floraison, et non pas longue de plus de 5 centimètres et environ deux fois aussi longue que le calice. Tous les échantillons de l’_H. Datora_ que j’ai pu observer dans l’herbier du Muséum proviennent de la péninsule du Sinaï (Bové ! _Pl. exsicc._ n. 78 sub nom. _H. muticus_ ; Botta ! ; Aucher-Éloy ! _Pl. exsicc._ [1837] n. 2472). — Consulter sur les propriétés vénéneuses de l’_H. Falezlez_ l’article publié dans ce volume p. 182 par M. H. Duveyrier.

EXPLICATION DES FIGURES DE LA PLANCHE XXXI.

1. Plante jeune, de grandeur naturelle.

2. Fleur vue de profil, un peu grossie.

3. Corolle fendue par le côté inférieur, et étalée artificiellement pour montrer la forme des lobes et l’insertion des étamines, un peu grossie.

4. Calice fructifère, de grandeur naturelle.

5. Le même, coupé longitudinalement, pour montrer la capsule.

6. Graine fortement grossie.

[Décoration]

Pl. XXXI. _Plantes nouvelles_, Page 37. Fig. 142 à 147.

TABLE DU SUPPLÉMENT

* * * * *

MOLLUSQUES.

* * * * *

1o — ESPÈCES VIVANTES.

Pages.

Zonites candidissimus 3

Helix aperta 4

— Warnieriana 4

— agrioica 5

— Reboudiana 6

— rufolabris 7

— lineata 8

— lauta 8

— Pisana 8

— Terveri 9

— ericetorum 10

— pyramidata 10

— Duveyrieriana 10

— acuta 11

Bulimus decollatus 12

Ferussacia charopia 12

Pupa granum 13

Limnæa truncatula 14

Hydrobia Peraudieri 15

— Brondeli 16

— arenaria 17

— Duveyrieri 17

Bythinia similis 18

— Dupotetiana 19

— pycnocheila 19

— seminium 20

Melania tuberculata 20

Melanopsis Maroccana 21

— præmorsa 22

— Maresi 22

2o — ESPÈCES FOSSILES.

Planorbis Aucapitainianus 24

— Duveyrieri 25

— maresianus 26

Physa contorta 27

— Brocchii 27

— truncata 27

Explication des planches XXVI, XXVII, XXVIII 29

* * * * *

PLANTES NOUVELLES.

* * * * *

Diplotaxis Duveyrierana 31

Explication des fig. de la XXIXe pl. 32

Crotalaria Saharæ 33

Explication des fig. de la XXXe pl. 34

Hyoscyamus Falezlez 35

Explication des fig. de la XXXIe pl. 37

PARIS. — J. CLAYE, IMPRIMEUR, RUE SAINT-BENOIT, 7.

Note du transcripteur :

Les changements dans l’ERRATA ont été apportés, ainsi qu'aux pages non citées.

Quelques CORRECTIONS GÉNÉRALES n'ont pas été effectuées en faveur de l'orthographe originale : " ’Abd-el-Kâder ", " Fez ", " In-Sâlah ", " Sahara ", " Sanhâdja " et " Tlemsen ".

" Golêá " et " Golêà " ont été aussi changés en " Golêa’a ".

Autrement :

Page xx, " près de trois c nts lieues " a été remplacé par " cents "

Page xxi, note 4, ajouté " « " avant " Auster "

Page 18, " directe entre Ouraglâ, Agadez " a été remplacé par " Ouarglâ "

Page 23, " par le Ckeikh-’Othmân " a été remplacé par " Cheikh-’Othmân "

Page 26, " le golfe de Gabès " a été remplacé par " Gâbès "

Page 37, " Le Tasîlí du Sud " a été remplacé par " Tasîli "

Page 42, " aussi par les immenses barages " a été remplacé par " barrages "

Page 42, " le Chott du Nefzaoua " a été remplacé par " Nefzâoua "

Page 44, " sur la surface du globle " a été remplacé par " globe "

Page 47 et suivants (notes), dans L. 1er, ch. IV., les traits " — " indiquant " Échantillon " ont été remplacées par " Échantillon " lui- même.

Page 54, " De Ghadâmês à Tâdjenoût " a été remplacé par " Ghadâmès "

Page 55, " Le Tâsîli du Nord ou des " a été remplacé par " Tasîli "

Page 70, " la hamâda entre Laghouat et " a été remplacé par " Laghouât "

Page 77, " comprise entre Ghâdamès et Sôkna " a été remplacé par " Ghadâmès "

Page 138, " El-Guerâra | 32° 47° 25″ " a été remplacé par " 32° 47′ 25″ "

Page 143, " Tadôhayt-tân-Tâmzerdja " a été remplacé par " Tahôdayt "

Page 185, " de Lahgouât au Soûf " a été remplacé par " Laghouât "

Page 189, " lui atttribue des vertus " a été remplacé par " attribue "

Page 235, " rare chez les Toûareg " a été remplacé par " Touâreg "

Page 239, " piqûres sont plus féquentes " a été remplacé par " fréquentes "

Page 241, " toute la dnrée de mon voyage " a été remplacé par " durée "

Page 242, ajouté " » " après " constructions des hommes "

Page 243, " vu dans la néccessité " a été remplacé par " nécessité "

pl. XII., " TROUVÉE A GHADAMÈS. " a été remplacé par " GHADÂMÈS "

Page 268, " Mohammed-ould-Ardhâl devait clore " a été remplacé par " Mohammed-Ould-Arhdâl "

Page 294, " l’occcupation du Touât " a été remplacé par " l’occupation "

Page 309, " Sîdi-Mohammed-es-Seghîr-ould-Sîdi-Admed-et-Tidjâni " a été remplacé par " Ahmed "

pl. XVIII., " CONFRÉRIE DES TEDJADJNA " a été remplacé par " TEDJÂDJNA "

Page 310, " a des khouân Tedjâdna " a été remplacé par " Tedjâdjna "

Page 351, " chantés par par un poëte " a été remplacé par " chantés par un poëte "

Page 363, " sa vie va nous révé- er " a été remplacé par " révéler "

Page 365, " des marabouts Ihêhaoune " a été remplacé par " Ihêhaouen "

Page 371, " des commerçants d’In-Salâh " a été remplacé par " d’In- Sâlah "

Page 407, " (Voir planche XXIV, fig. 9.) " a été remplacé par " planche XXV "

Page 416, " des caravanes de Ghadamès " a été remplacé par " Ghadâmès "

Page 425, " du Palmier pour les comtempler " a été remplacé par " contempler "

Page 441, " TOUAREG DANS LEUR VIE EXTÉRIEURE " a été remplacé par " TOUÂREG "

Pages 444-448 (plusieurs), " planche XXIV " remplacé par " XXV " et " planche XXV " remplacé par " XXIV "

Page 458, " chevaux, » dit Héro-rodote " a été remplacé par " Hérodote "

Page 458, " destination de cete artère " a été remplacé par " cette "

Page 466, " les indentifications suivantes " a été remplacé par " identifications "

Page 490, " Ouâdî-Akâraba " a été remplacé par " Ouâdi-Akâraba "

Page 498, " la Gorge Garamantîque " a été remplacé par " Garamantique "

Page 499, " à l’époque de Ptolémée. — 181 " a été remplacé par " 481 "

De plus, quelques changements mineurs de ponctuation et d’orthographe ont été apportés.

Quelques abréviations ont été utilisées dans certains tableaux larges.