Chapter 24

Post festum Paschæ[231] Angliam venit _Robertus_ Comes _Glocestriæ Matildis_ frater, fiduciæ suæ Cardo in angustiis tamen actus, Regi facit homagium, sed adjecta conditione, scil. quamdiu ille dignitatem suam custodiret, & sibi pacta servaret. Secundum illud antiquum proverbium (inquit _Parisius_) _Quamdiu habebis me pro Senatore, & ego te pro Imperatore_. Et sub hoc ut videtur tempore Chartam edidit de libertatibus Angliæ confirmandis, quas Henricus I. sub initio regni sui concedebat.

[Note 231: _Malmes. Novel. lib. 1. pag. 179. Mat. Par._]

[Marge: _Charta de libertatibus._]

_Charta Stephani Regis de Libertatibus._

_Stephanus_ Dei Gratia Rex Angliæ Justic. Vicecomitibus, Baronibus, & omnibus ministris, & fidelibus suis Francis & Anglicis, Salutem.

Sciatis me concessisse & præsenti Charta mea confirmasse omnibus Baronibus & hominibus meis de Anglia omnes libertates & bonas Leges quas Henricus Rex Angliæ avunculus meus eis dedit & concessit, & omnes bonas Leges & bonas consuetudines eis concedo quas habuerunt tempore Regis _Edwardi_.

Quare volo & firmiter præcipio; quod habeant & teneant omnes illas bonas Leges & libertates de me & hæredibus meis, ipsi & hæredes sui libere, quiete, & plenarie. Et prohibeo ne quis eis super hiis molestiam vel impedimentum vel diminutionem faciat super forisfacturam meam. Teste _Willielmo Martel._ apud London.

_Iste Wil. Martel. fuit dapifer Regis qui captus Wintoniæ An. R. Steph. 1142. pro redemptione dedit insigne Castellum de Scirburne. Hov. An. 1142. pag. 488. l. 14._

_Henricus_ Wintoniensis Episcopus Legatus Romanus vadem se apposuit inter Deum & eum, viz. Regem _Stephanum_.

Quod sanctam Ecclesiam honoraret, & exaltaret; & bonas Leges manuteneret, malas vero abrogaret, (Oratio Legati ad Synodum Winton. An. 1142, Malm. pa. 188. ubi addit immediate:) piget meminisse, pudet narrare qualem se in regno exhibuerit, &c. acerbe.

[Marge: _Jurament. Episcoporum conditionale._]

A. D. Reg. 1. Sub hac utique tempestate fidelitatem Regi jurant Episcopi[232], conditionem etiam adjungentes, viz. quamdiu ille libertatem Ecclesiæ, & vigorem disciplinæ conservaret.

[Note 232: _Malmes. ib._]

[Marge: _Juramentum Regis._]

Rex vicissim jurat omnia, quæ in scripto quodam continebantur, hoc tenore[233].

[Note 233: _Malm. ib._]

Ego _Stephanus_ Dei gratia assensu Cleri & populi in Regem Angliæ electus, & a Domino _Willielmo_ Archiepiscopo Cantuariæ & sanctæ Ecclesiæ Romanæ Legato consecratus, & ab Innocentio sanctæ sedis Romanæ Pontifice postmodum confirmatus.

Respectu & amore Dei, sanctam _Ecclesiam_ liberam esse concedo, & debitam reverentiam illi confirmo.

Nihil in Ecclesia vel in rebus Ecclesiasticis symoniace acturum vel permissurum promitto.

_Ecclesiasticarum_ personarum & omnium Clericorum,& rerum eorum justitiam & potestatem, & distributionem honorum Ecclesiasticorum in manu Episcoporum esse perhibeo, & confirmo.

Dignitates _Ecclesiarum_ privilegiis earum confirmatas, & consuetudines earum antiquo tempore habitas, inviolate manere concedo & statuo.

Omnes _Ecclesiarum_ possessiones & tenuras, quas die illa habuerant qua _Willielmus_ Rex avus meus fuit vivus & mortuus, sine omnium calumniantium reclamatione, eis liberas & absolutas esse concedo.

Si quid vero de habitis aut possessis ante mortem Regis, quibus modo careat, _Ecclesia_ deinceps repetierit; indulgentiæ & dispensationi meæ, vel discutiendum vel restituendum reservo.

Quæcunque vero post mortem Regis, liberalitate Regum, largitione Principum, oblatione vel comparatione, vel qualibet transmutatione fidelium collata sunt; confirmo pacem, me & justitiam facturum, & pro posse meo conservaturum promitto, forestas quas Willielmus Rex Avus meus, & Willielmus II. avunculus meus instituerunt & tenuerunt, mihi reservo. Cæteras omnes quas Henricus Rex superaddidit Ecclesiis & Regno, quietas reddo & concedo.

Si quis autem Episcopus vel Abbas, vel alia Ecclesiastica persona ante mortem suam, rationabiliter sua distribuerit, vel distribuenda statuerit, firmum manere concedo.

Si vero morte præreptus fuerit, pro salute animæ ejus, Ecclesiæ consilio eadem fiat distributio.

A. D. 1136. Reg. 1. Dum vero sedes propriis fuerint pastoribus vacuæ, & ipsæ & omnes earum possessiones in manu & custodia Clericorum, vel proborum hominum ejusdem Ecclesiæ committantur, donec pastor canonice substituatur.

Omnes exactiones & mischeningas & injustitias, sive per Vice-comites vel per alios quoslibet male inductas, funditus extirpo.

Bonas leges, & antiquas & justas consuetudines in murdris, & placitis, & aliis causis observabo, & observari præcipio. Apud _Oxenford_, Anno Incarnationis Domini 1136. regni mei _primo_.

Nomina testium (inquit _Malmesburiensis_) qui multi fuerunt, apponere fastidio; quia pene omnia ita perperam mutavit, quasi ad hoc tantum jurasset, ut prævaricatorem sacramenti se regno toti ostenderet.

Hoc deinceps Anno _Rex_ venatum proficiscitur Bramptoniam in viciniis _Huntingtoniæ_[234], nuperisque elatus victoriis, proceres ibi in placita forestæ vocat (id est de sylvis & venationibus) concessionis suæ, voti, atque sacramenti immemor.

[Note 234: _Hunting. lib. 8. Regis an. 1. Mat. Par. V. supra sacramentum ejus._]

[Marge: _Comes Glocestriæ deficit a Stephano Rege._]

In 1138. sub Pentecosten,[235] Comes _Glocestriæ_, conscripto ad _Matildis_ opem in Normannia exercitu, homagium, quod Regi fecit, abdicat, & more majorum, fidem atque amicitiam suam (quod diffidiare sub hoc sæculo vocant) nunciis interdicit. Juste fieri hæc contendit; tum quod Rex illicite ad regnum aspiraverat, tum & fidem omnem sibimet datam & juratam violaverat. Coronatur interea perjurio perjurium: sed intercessit Papæ indulgentia.

[Note 235: _Mat. Par. ib. Malm. Nov. lib. 1. pag. 179 & 192._]

[Marge: _Novi Comites._]

Rex vero prævia perculsus fama[236], _multos novos instituit Comites_, exhaustoque jam thesauro Regio, prædiis ad fiscum pertinentibus ditat, ut fidelius sibi contra Glocestrensem militarent.

[Note 236: _Mat. Par. ib. supr._]

[Marge: _Concil. Northampton._]

Anno 1138. in Octavis Paschæ[237] (quod erat 4. Idus Aprilis) Rex Concilium _Northamptoniæ_ tenuit, cui præsidebant Eboracensis Archiepiscopus _Thurstanus_, Episcopi, Abbates, Comites, _Barones_, _Nobiles quique_ per Angliam. Hæc _Florentii_ continuator, qui præterea Prælatorum aliquot institutiones illic memorat, sed, ut sæpius Monachi, secularia prætermittit. Cogi autem videtur hoc Concilium ad deliberandum de gravissimo bello, quod in Regem moliebatur _Robertus_ Comes _Glocestriæ_ in transmarinis adhuc constitutus. Prævola quippe fama ejus detexerat machinationes, & qua potuit Rex se accingit de summa rerum jam dimicaturus. Cum autem exhaustus esset thesaurus Regius nec haberet quo desideratos obligaret munere, sacrarium patefaciens dignitatum, multos creavit _novos Comites_, prædiisque, ne _inanis videretur dignitas_,[238] prout potuit honoravit.

[Marge: _Albericus Ostiensis synodum Westmon. vocat._]

[Note 237: _Flo. Wig. Malmesb. Nov. lib._ 34.]

[Note 238: _Contin. Floren. in an. 1138. pag. 520 & 526._]

Hoc etiam anno Angliam venit[239] _Albericus Ostiensis_ Episcopus, Legatus Romanus, qui lectis coram Rege & Magnatibus literis _Apostolicis_, primo non admittitur; at susceptus demum, synodum convocat _Westmonasterii_ 13. die Decembris in Ecclesiæ status reformationem. Aderant ei 18 _Episcopi_, 30 circiter _Abbates_, & innumera Cleri & populi multitudo. Interfuit Rex ipse Stephanus cum Romano alio Legato; & post multarum causarum discussionem, promulgata sunt ibidem 17 Capitula. E quibus hæc _decerpsimus_, cum ad politiam Ecclesiæ, tum & regni quodammodo pertinentia.

[Note 239: Les Dignités qui n'étoient point inhérantes à des Fiefs étoient alors peu usitées.]

5. Nullus omnino de manu Laici Ecclesiam seu quæcunque Ecclesiastica beneficia accipiat: Cum autem investituram aliquis per Episcopum acceperit, præcipimus ut super Evangelium juret, se nihil propter hoc vel per se, vel per aliquam aliam personam dedisse alicui vel promisisse. Si autem præsumptum fuerit, irrita hujusmodi donatio erit, & tam dator quam acceptor ultioni canonicæ subjaceat.

7. Statuimus præterea, ne quis Ecclesiam seu quælibet beneficia Ecclesiastica, paterna sibi vendicet hæreditate, aut successorem sibi in Ecclesiastico constituat beneficio. Quod si præsumptum fuerit, irritum fore decernimus, cum Psalmista dicentes: _Deus meus pone illos ut rotam, qui dicunt hæreditate possideamus sanctuarium Dei._

8. Sanctorum patrum vestigiis inhærentes, Presbyteros, Diaconos, Subdiaconos, uxoratos aut concubinarios, Ecclesiasticis officiis & beneficiis privamus, ac nequis eorum Missam audire præsumat, Apostolica authoritate prohibemus.

9. Foeneratores Clericos, & turpia lucra sectantes, & publica secularium negotia procurantes, ab officio & beneficio Ecclesiastico nihilominus removendos esse censemus.

10. Si quis Clericum, vel Monachum, vel Sanctimonialem, vel quamlibet Ecclesiasticam personam occiderit, incarceraverit, vel nefarias ei manus intulerit, nisi tertio submonitus satisfecerit, anathemate feriatur. Neque quisquam ei præter Romanum Pontificem, nisi mortis urgente periculo modum poenitentiæ finalis injungat. Si autem impoenitens mortuus fuerit, corpus ejus inhumatum remaneat.

11. Si quis Ecclesiarum res mobiles vel immobiles violenter usurpare præsumpserit; nisi post canonicam vocationem emendaverit, eum excommunicari præcipimus.

12. Apostolica authoritate prohibemus, ne quis absque licentia Episcopi sui in possessione sua Ecclesiam vel Oratorium constituat, &c.

[Marge: _Concil. Oxon. 1139._]

_Concilium Oxenfordiæ._

Anno 1139. R. 4. circa 8. Cal. Julii, Rex _Magnates_ Angliae _Oxonium_ vocat ad _Concilium_: Animadvertit enim Robertum _Glocestrensem_ belli fomitem, novum in dies conscribere militem, castra capere & munire, & militarem undique comportare supellectilem; deficere ad eum populum plurimum, potentissimosque aliquot, cum ex seculo tum e Clero, in partes Imperatricis transfretare. Intelligit præterea, multos aut castella nova exstruentes, aut vetera munientes, tanquam Regi propugnaturos, inimicis suis clam adhærere. Ex hoc esse genere _Rogerum_ Episcopum _Saresberiæ_, qui castellum Saresberiæ egregie firmaverat, castella _Schiresburniæ_ & _Divisæ_ mire ædificaverat & munierat; aliudque _Malmesberiæ_ inchoaverat. Alexandrum etiam Lincolniensem Episcopum, nepotem Rogeri, qui castella de _Newwerk_ & _Sleford_ condiderat, & primum illud in tutamen dignitatis omni ingenio exornaverat. Hi cum _Nigello_ Episcopo Eliensi nepote altero ejusdem Rogeri[240], maximo apparatu militum, equis & armis instructo, Oxonium veniunt. Rex proditionem suspicatus, suos armat; contenditur inter milites de hospitiis. Famulus quidam Ducis Britanniæ ab Episcopalibus occiditur, nepos etiam paulo minus. His autem a Regio milite fugatis, capti sunt Episcopi Saresberiensis & Lincolniensis, Eliensi fuga elapso.

[Note 240: _Contin. Flor. pag. 521._]

Rex in Episcopos agit, cum ob hanc pacis suæ ab eorum militibus violationem, tum quod castella non citra suspicionem in semet ipsum munierant. Eorundem igitur claves poscit in fidei vadem, & renuentes Episcopos tradit carceri, & nihilominus habito postmodum Concilio coram Primoribus Angliæ, statutum est[241].

[Note 241: _Continuat. an. 1139. pag. 528._]

Ut omnia per Angliam oppida, castella, munitiones quoque, in quibus secularia solent exerceri negotia, Regis & Baronum suorum juri cedant.

Ecclesiastici vero viri, viz. Episcopi, canes inquam divini, in salutem & defensionem ovium suarum latrare non cessent, ne lupus invisibilis, malignus scil. hostis, oves dominicas rapiat, & dispergat, omnino caveant.

Rex castella antedicta cum ingenti in eisdem thesauro, vi aut minis occupat.

[Marge: _Synodus Winton. 1139._]

_Synodus Wintoniæ._

Anno eodem (1139.) ad 4. Calend. Septembris, _Henricus_ Wintoniensis Episcopus, Regis frater, & Romanæ Sedis Legatus, synodum indicit. Aderat _Theobaldus_ Archiepisc. _Cantuar._ cæterique omnes Episcopi, quos aut morbus non detinuit aut periculum belli. Citatur & _Rex_ ipse, qui Comites misit responsuros, at inprimis Procuratorem suum _Albericum de Vere_, Causidicum argutissimum. Recognoscuntur hic omnia quæ _Oxonii_ gesta sunt; gladiusque Ecclesiasticus in gladium stringitur secularem.

Legatus suam proponit modestiam, qui hoc functus munere, per semestre nihil hactenus aggressus est. Queritur tanta jam se evocari necessitate, tanto interpelli scelere. Episcopos nempe sacros atque unctos Domini contra jus & fas, contra omnem vim canonum, pietatis & religionis, nefandis manibus captivatos, & quod ne dictu est, in carcerem turpiter detrusos a divinis officiis cohiberi: Ecclesiam suis spoliari possessionibus, & sacrilege rapi bona ejus: Regem a nequissimis incentoribus ad hoc seductum: Fratrem suum esse & charum utique; facultatum vero & ipsius corporis subiturum potius se dispendia, quam Episcopalem celsitudinem tanta dejici indignitate perpessurum pateretur. Facturum igitur quicquid definiret Synodus.

Pro Rege multa _Albericus_ in Episcopos injuriarum, versutiæ, tumultus, seditionis, infidelitatis, defectionis, & proditionis insimulans: _Rogerum_ Saresberiensem captum non ut Episcopum, sed Ministrum Regis; nec per violentiam erepta castella, sed tradentibus Episcopis, ut de tumultu quem in Curia concitaverant, immunes essent. Pecuniam _Saresberiensi_ licite ademptam, quod ex fisci hanc redditibus sub Henrico Rege collegisset: ipsum Regi tamen e Castellis cessisse ut commisso absolveretur, horumque non deesse testes.

_Rogerus Saresberiensis_ asserit, se ministrum Regis Stephani nunquam fuisse. Prolatas accusationes non in foro seculari, at in Episcoporum synodo debuisse agitari, priusquam spoliarentur bonis. Contra spoliatos ex jure gentium non litigandum, nisi præcedente restitutione.

Denique si justitiam in hac _Synodo_ non consequatur, eam in majori curia quæsiturum.

Hæc absente Rothomagensi Archiepiscopo, qui sub triduo veniens: Concedo (inquit) ut castella Episcopi haberent, si se jure habere debere per Canones probare possent: Quod quia non possent, extremæ improbitatis esse, contra Canones niti velle. Et esto (inquit) justum sit ut habeant: Certe quia suspectum est tempus, secundum morem aliarum gentium, Optimates omnes claves munitionum suarum debent voluntati Regis contradere, qui pro omnium pace debet militare.

Languescit protinus controversia[242]; sed prædictis addidit Causidicus _Albericus_: Regi innotescere, agi inter Episcopos de Romano Pontifice implorando; Regem id ne faciant prohibere, & missis reditum interdicere: sed interea semet Romam appellare. Turbata his dissolvitur Synodus: Legatus autem & Archiep. ad pedes Regis provoluti frustra intercedunt.

[Note 242: _Hæc qui latius cupit, Malmesb. adeat. Hoved. lib. 1._]

_De Naufragio & Wrecco maris tempore RR. Henrici I. & Stephani, Anno Dom. 1139. Regis Steph. 4._

[Marge: _De Wrec quod accidit tempore Regis Stephani._]

Sub iisdem diebus tempestate prævalente contigit[243] navem quandam variis sumptibus refertam, de _Rumenel_ terra Archiepiscopi Cantuariensis, super terram Ecclesiæ de Bello in _Dengemareis_ membro de _Wy_, confractam (hominibus vix evadentibus) jactari. Sciendum est autem hoc pro lege ab antiquitate per maris littora observandum.

[Note 243: _Totum e Chron. MS. Monasterii de Bello._]

Ut navi fluctibus contrita, si evadentes infra statutum terminum & tempus eum minime reparassent, navis & quæcunque appulsa forent, absque calumnia in dominum terra illius & in Wrec cederent.

[Marge: _Lex Henrici I._]

Sed supra memoratus Rex _Henricus_ hanc abhorrens consuetudinem, tempore suo, per imperii sui spatia edictum proposuit, quatenus: Si vel unus e navi confracta vivus evasisset, hæc omnia obtineret. Verum quo novus Rex cedit, & nova Lex. Nam defuncto eo, regni Proceres, edicto recenti pessundato, morem antiquitus observatum sibimet usurparunt. Unde factum est, ut homines de Dengemareis secundum maritimas consuetudines, & regales dignitates Ecclesiæ Belli, pradictum Wrec vi obtinerent[244].

[Note 244: Spelman avoit rassemblé les témoignages des différens Historiens pour composer son Traité chronologique des Loix. Il est donc obligé de répéter quelquefois le Texte des Loix auxquelles ces Historiens ont donné diverses dates.]

[Marge: _Rex quotannis coronatur._]

Prisci moris fuit[245], ut Magnates Angliæ ad natale Dom. ad Curiam R. convenirent, tum ad festivitatem celebrandum tum ad obsequium Regi præstandum, & de negotiis regni deliberandum.

[Note 245: _Contin. Flor. an. 1126. pag. 501 & an. 1139. pag. 533._]

Coronabatur quippe in hoc festo annuatim Rex ab Archiep. Cantuar. eum ad Ecclesiam a dextra ducente, & ritus solennes peragente. Unde factum est, ut Historiographi veteres annum a nativitate Domini ordiantur, & sedulo notent ubi Rex curiam tenuit natalitiam.

[Marge: _Fastum omittit._]

Anno autem Dom. 1140. R. _Stephani_ 5. deturpato jam bellis atque cladibus toto regno, fastus iste Regius non intermitti tantum sed omitti cepit. Unde[246] _Huntingtonius_ in hoc anno ait: Ubi autem ad Natale vel ad Pascha Rex fuerit, dicere non attinet. Jam quippe curiæ solennes & ornatus regii stemmatis ab antiqua serie descendens prorsus evanuerant. Coronatus etiam se exhibuit in festo Pentecostes, ut _Florentii_ continuator refert, atque ita sine dubio in Paschate, Magnatibus utique congregantibus.

[Note 246: _Hist. lib. 8. pag. 390. Mat. Par. an 1139. Hoved. an. 1140._]

[Marge: _Nequitia Monetariorum._]

Anno 1140. cum e falsariorum nequitia[247] tanta esset monetæ difficultas, ut omnia chara essent, & ex decem vel eo amplius solidis vix 12 denarii reciperentur, exhaustusque Regi esset thesaurus totus; ferebatur Rex denariorum pondus, quod fuerat tempore Regis _Henrici_, alleviari jussisse.

[Note 247: _Malmesb. Novel. lib. 1. pag. 185._]

[Marge: _Rex obsidetur & capitur._]

[Marge: _Matilde eum dimittere non vult._]

An. 1141. in die Purificationis B. Mariæ Virg. _Stephanus_ Rex in obsidione _Lincolniæ_ capitur[248], & _Matildi_ Imperatrici cum urbe _Wintoniæ_ & corona regni Angliæ traditur. Suscepta igitur a plerisque homagia passim capit, _Londinum_ que magno fastu ingrediens, ANGLORUM DOMINA salutatur. Assidet autem _Westmonasterii_, de arduis regni dispositura: Ubi supplex ejus obtestatur gratiam Anglorum Regina pro Domino & marito suo Stephano Rege, non captivo solum, sed compedibus (dictu lacrymabile) mancipato. Supplicem autem non exaudit.

[Note 248: _Cont. Flor. in hoc anno. pag. 140._]

[Marge: _Intercessores pro R. Stephano._]

Obtestantur una igitur Anglorum Proceres, ut acceptis, cum obsidibus plurimis, castellis, prædiis, & divitiis suis, non regno eum, sed libertati sic restitueret; ut vel Monachus fiat, vel in transmarinis peregre vivat. Sed nec hos exaudit.

Obtestatur eam (qui contra fratrem suum Regem partes ejus foverat) _Wintoniensis_ Episcopus & Legatus, ut Comitatum qui fuerat Regis _Stephani_, adempto jam regno, filio ejusdem Eustachio largiretur. Nec hunc exaudit.

Obtestantur eam demum cives _Londonienses_, qui benevole eam exceperant, ut abrogatis patris sui Henrici Regis _duris atque asperis legibus, optimas illas Regis Edouardi Confessoris restitueret_[249]. Nec hos exaudit.[250]

[Note 249: Henri Ier n'avoit pas cessé, comme on le voit, de faire exécuter les Loix du Conquérant.]

[Note 250: Sous l'an 1141 on trouve dans les Actes de Rimer une Charte par laquelle l'Impératrice Matilde, fille de Henri Ier, fait Milon de Glocestre Comte d'Herefort: elle prouve, d'un côté, que les Loix féodales continuoient d'être suivies sous le regne d'Etienne; & d'un autre côté, que les Comtés de ce temps-la étoient des dignités glébées, & non pas de simples titres.]

[Marge: _Matildes fugit Comes Glocestriæ capitur._] Consurgente igitur in eam civitate, fugam turpiter arripit, in prædam derelicta supellectile. Paulo autem postea _Robertus_ Comes _Glocestriæ_, Imperatricis frater, & spes unica, sic jam versa belli alea, captus est, & sub æqua permutatione Rex & Comes liberantur.

[Marge: _Concil. Lond. A. 1142._]

Præsente _Rege_ post ejus liberationem, An. 1142. in media quadragesima[251], Episcopus _Wintoniensis_, Romanus Legatus, _Concilium Londini_ agit, præsentibus Rege & Episcopis. In quo propterea quod nullus honor vel reverentia ferebatur Dei Ecclesiæ, vel ejus ordinatis, sed æque Clerici & Laici capiebantur, redimebantur, & in vinculis detinebantur[252]: Sancitum est ibi & generaliter constitutum, Rege consentiente.

[Note 251: _Mat. Par. ib. Hunting. lib. 8. an. Steph. 8. Hoved. an. 1143._]

[Note 252: _Neubrig. lib. 1. cap. 10._]

Ne aliquis[253] qui Ecclesiam coemeteriumque violaverit, vel in Clericum aut virum religiosum manus injecerit violentas, ab alio quam ipso Romano Pontifice non absolveretur.

[Note 253: _Mat. Par. Neubrig._]

Sancitum est[254] etiam, ut aratra in campis, cum ipsis agricolis, talem pacem habeant in agris, qualem haberent in coemeterio si extitissent.

[Note 254: _Mat. Par._]

Excommunicaverunt autem omnes qui contra hoc decretum venirent, candelis accensis: & sic milvorum rapacitas aliquantulum conquievit. Verba Parisii.

Refert autem _Gervasius_ Dorobernensis, hoc _Concilium_ edicto regio convocatum; ipsumque Regem in eodem Proceres & Laicos interpellasse, ut ei militantes foeminea se eximerent dominatione: Episcopos vero & Ecclesiasticos suppetias ferrent suis opibus. Quo impetrato, Regem vicissim concessisse.

Ut qui in Clericum manus injiceret violentas, aut ex quacunque causa sine licentia Episcopi comprehenderet, excommunicaretur, nec nisi a Romano Pontifice absolvendus foret.

Tempore quippe civilis belli, Clericos tanquam Laicos trucidabant; captivosque pretio exponebant redimendos.

[Marge: _Synod. Winton. Rege captivo existente._]

Captivo jam Rege, Synodus Wintoniæ in gratiam Imperatricis celebratur, Anno Dom. 1142. Feria secunda post Octavas Paschæ, Synodus Theobaldi Archiepiscopi Cantuariæ, & omnium Episcoporum Angliæ, multorumque Abbatum; præsidente in eadem Wintoniensi Episcopo Legato Romano, ingenti apparatu exorditur.

Legatus die prima Episcopos sevocat in arcanum consilium, mox Abbates, dein Archidiaconos: & quæ modo clanculum acta sunt, postridie palam sic enuntiat.