Part 2

Luondo paukkaja Pohjan muan! Konza nähtä mie tuas siun suan? Suanengo kirkkahal tual kezäyöhyöl, vaigo kui lämbimäl läikeh-vyöhyöl kierdää päiväne taivozen tuan? Vaigo läikkehis Pohjolan vezien, kaikis kuuldozis kuldakezien, jott' unet armahat todeh suan? — Konza Pohjolan nähnen tuan?

Onhain nytki siun kumbuizet yhtä jyhkiet da kaunehet! Vielähäi kosketki kuohahtelloo, virrat viuhkajat pauhahtelloo, halgonoo uurdehie halgi muan? Meretki eigö ne siel viel loiška, vastah kal'l'ivorandoi roiška? Engöhäi kuulle vain ärjehtä tuan? — Konza Pohjolan nähtä suan?

Talvizen maailman mahtavus, lumizen muan igikaunehus, seizojat metšät da sangiet salot, Lapin valgein vaihtujat palot, eigö ne nuagi luonduo muan? Eigö ne kai ole liikkumatta, kanza pystys da kuadumatta kai tämän urmakan Pohjan muan? — Konza Pohjolan nähtä suan?

Kanza yrmie, mi ennengi miehen mittazet täytteli, vuarat hiihteli, kyndi merdä, eigö yhtä viel kal'l'ista verdä, kai hyvin kohtat kanzan tuan? — Eigö vielägi vuaran t'eis se andane hengie muan oman eis se, eis oman, armahan tuaton muan? Konza Pohjolan nähtä suan?

KAIBAVO.

(Kallio: Oma maa.)

Ah, ozakas, ylen onnekas häi, ken tuattoloin mualdah nuorenna joudunnuh ei, kui oza miun oma vei! Ei hänen kui minun nyt pidäs taivasta vastah n'urguo. Vain minä täyveldäh täytyn jo hengähtämäh. Ainos, kui muistan sen yön, kuna rakkahil randazil lähtin, kyyn'elet silmäizih kerdyy jo kuivaizih. Ei minun mieles, ei igäpäiväh ne muat, elot mennä, mis minä liigaizet kuulin ne lauluizet. Sielbö ne, siel oli miehet da sielbö ne vast' oli laulut, poigazet karhuizie kuadeli murmettajie. Kylmäzet talvizet siät, Lapin valgeida taivahat täyvet, kaunehet, kiirakkazet kuin zor'at kuldaizet. Voi työ pohjozet yöt, läbi yön kuin päiväne paistaa, kattšeloo kuldaizih järvyzih kiltšhettäjih. Teijän kui keskeh da luo Oza armas se viel minun suattas, tundizin salmen da muun, taivahan tähten da kuun! Sielbö miun kaibavo on, siel kai minun mennehet mielyöt, sinne miun t'ietton'i häi, kai omat ystävät jäi. Äijäl kiitelgäh elospaikkazie muut hyvin toizie, kaunehis kaunehin tua miul oma synnyndämua!

KARJALA.

(Arvi Jännes.)

Kus uallot Luadogan vuorih lyöv, kus Imatran veit rajut raugei, kus Pieline vuaroin juurie syöv, siit muas miun silmän'i augei, siel kižain lapsenna järven rannoil, siel muatah tuatton'i kuuzikon kannoil, siel, sielbä rindanh syttyjä, ah, sai lembehki leimahtamah!

Siel rahvas se sitkie, ah, sitkie on, kuin vuahterin ladva nuori, se kylläl vet suanuh jo itkie on, vain vahva vet on kuin vuori, se orjanna olluh on ounahan herran, se vaivua nähnyt on toizen verran kuin vel'l'et muut, — mut murdumatoin viel leikkižä on, surutoin!

Se soittaa viel yhä kanneldah, midä lapsenna ainos kuulin, da tuattoloin vanhoin laulelujah viel viälläldelöö homeh-huulin; da ukkozet astutah kalmiston yölöis, da kerrotah mennehien kanzoin työlöis, da n'euvotah polvie nouzijua — opi, kuundele, Karjalan mua! —

Da sielbä mie moistagi silmih sain, kuin tuskis on rajan rahvas, kuin kattšoo se vel'l'eh kui vierahah vain, käzi end'izen keijozen kahvas, kuin al se kauhakan vel'l'esvainon viel ielleh ois vallas sen vaigien painon, viel ielleh se itkis da kirskuo vois — mis loppu on itkulois?

Vain oigevuttas da oppilois kui armahindas sie hoijat, ei hädiä mennehis muist'ilois, ei voittua voi sinuo noijät! Sie keväil kukkija vanha tuomi, sie uuvestah yläh nouzija Suomi, sie talvet kestäjä vanha kuuz, sie Karjala vanha da uuz!

POKU.

(Arvi Jännes.)

Poku, kaun'is sie, orih oigie, oman tuatton'i ylbevys, muistanhan tuan, parahimbien juoksijoin poigie, paras poigagi juoksija Suomenmuan!

Hyväs tuatos, kandajas suannuh, hyväs hoijos da ruokkozes kazvannuh, izäukko se ennen ei muannuh, kun'i ei hebo kagroi se rauskuttanuh!

Da se maksoigi hoidajan huolet, puhassiäri kui lähti se poimettamah, jäi jälgeh juoksijois puolet, orihkunduo kui käi ukot koittelemah.

Kui kanttoras istui se tuatto, oli kattšonuh kirjoih jo kyllikseh, pihal sai, hevon tal'l'is jo suatto da val'l'asti korjah kaidaizeh.

Toki enzin häi mägivyödä, käzin koitteli muidagi val'l'ahie, jo lennätti leuhakan myödä mägilöi, kylän kylgilöi pal'l'ahie.

Da Imbalahten randah, oman jiän kevätkylmäzil kieräizil karahutti, da korjan kandah lumet löi muga paukkujil pahkurazil.

Da poigazeks muuttui jo tuatto, nägöpäil muga ruskiet laippazet sai, da mieleh on miehel se suatto, pahatmieletki sinne jo lendeli kai.

Vain kiännyhäin korjas, jo toizie hebon'iekkoi jo jiäl hyväl lennättää, ubehie kyläs on monenmoizie, n'iil nuaburit kilbah jo ennättää.

Vain tyhjiä, tyhjiä on koitos, hebo kaun'is vain kattšoo da hirnahtaa, ligimaingi ei piästä, da loitos kai jiähäh, kui juoksuh se kirmahtaa.

Näin juoksi se tua, orih oigie, hebo kirmie da kuulokas Karjalanmuan, hebon'iekoiks sen kazvatti poigie, monen voittajaks kilvan talvizen suan.

Da vierahil mailgi se kerran, N'evan jäilgi se ukkozen leuhkajan vei, da eis monen Moskovan herran hebokunduo se vanhua polgenuh ei.

Vain siit joba hervahti hoiva, ukon iän'i ei kuulu, se käske jo ei; Poku kaun'is, se Karjalan oiva, alapäin ukon armahan haudah jo vei.

Da mondaba muudagi meildä sidä silloin jo haudazeh kylmäh sai, ilo, tervehys muamozent'eildä, omat lapsajan ailahat kuldazet kai.

ILKKA.

(Kaarlo Kramsu.)

Viel mainehinna main'itah da sanotahki suorah: vot, Ilkka, häin vet eliä t'ies, da — kuoli hirttonuorah.

Häin oli taloinpoiga vain, ei suurda suguo olluh, vain yhtäkai häin ylimbiks on Suomen miehiks tulluh.

Häin eli aijois atkalois, voi, itkun aijois, vihan, vain häinbä, Ilkka, luodugi ol' aigoih moizih ihan.

Ne äijät kanzua painettih da kuritettih, lyödih, kui herrat vennot, vierahat ne Suomen randua syödih.

Da mon'i itki, toivotti: jo oigie men'i haudah! Vain Ilkkah moine voivotus se razahti kuin raudah!

Häin kuundeloo da kuundeloo, jo kanzal iänen andaa: »On hyvä sidä kurittua, ken kuritusta kandaa!»

»Ken valitteloo vaivoi vain da vaivazih noih vaibuu, sen ainos päiv' on atkala, sen hyvä päivä haibuu!»

»Ei muga, vel'l'et; nouze pois, jo toine virzi luaji! Ei oigevutta muas se sua, ken itše sid ei vuaji!»

Näin huasteloo. — Da sanazet ne lähtetäh kuin lendoh, da satutah kuin vazamet ne Suomen kanzah vendoh.

Da kanza nouzoo, kavahtaa, da soda syttyy sangie, da mones syväinpohjazes se pyzyy aiga angie.

Da sorrutah jo sordajat da kurittajat lyyväh. — Vain joba Ilkan itšengi ne omat koirat syyväh.

Häin petetäh, häin jätetäh, häin viijäh hirttonuorah; da vot, min surman Ilkka sai, sen sanommogi suorah!

Da mon'i kuoloo surmah muuh da mon'i murduu muuhki, vain kel ei surmua parembua, se sorduu hirttopuuhki!

PYHÄN HAUVAN SODAMIES.

(Eino Leino: Temppeliherra.)

Sodamies pyhän hauvan kuin huudeli häi: — Pyhä haudago meil olis mennyh pois? Kuuz miestähäi meidä viel tänne jäi! Käzi astalah vain, hädä meilgö täs ois?

Da paganat tuldih. Vain urmakka tua mies huudeli: — Vielä on meidä kaks, viel käzis on meil pyhä Jumalan mua! — Käzi löi, kävi tanner ruskiembaks.

Da häin iški da löi yöh, pimieh sai. Da paganat tullah da išketäh hyö. Da vaikka jo toizet kuadui kai, häin seizoo vain hauval, piäl kuuvain da yö!

Jo paganat iškijät kummastutah: — Mi mies tämä on, kui kuavu ei pois? Häin kuolluh jo on, vain seizomah jäi hauval — kuin kuolluilta iškie vois?

Da lähtetäh pagoh. Jo jouvetah: jo hauda on heijän da mua pyhä kai. — Vain kerran vuuves, kerrotah, mies ainos se hauval seizomah sai.

Da Jumalan an'helit miehen piäl ne lauletah: — Kuollut ei, n'ukkuu vain häi! Ken kuoleman korgeimban kuoli tiäl, muan algi se nouzi da iškemäh käi!

PYHÄ SPUASSA DA PEDRI.

(Eino Leino: Legenda.)

Kui ennen Pyhä Spuassa da Pedri tua muas-jalloin käydih — riähkähine mua kui pyhembätki nägi kulgijaizet — hyö Suomenmualgi tuldih, suurembaizet.

Da illan tšiirus juurel koivupuun hyö istahtettih, edeh salmensuun, da siit hyö tuas kui ennen pienen sporan kerallah laittih. — Pedri algoi toran:

— Voi, Spuassa, mil myö mual nyt jouvuttih, min kanzan keyhän, kurjan eloksih! Kui karu mua, kui kova, pellot pienet, ei muida herkkuloi kuin marjat, sienet!

Sen kuuli Spuassa tua, da muhahti. — Voi olla karu mua, häi virkahti, vois vil'l'a teräh tulla terävämmin, vain kanzal täl on syväin hellä, lämmin!

Da nenga sanottuo tuas muhahti. Da katšo, veit kuin hil'l'ah liikahti, kuin suot nua kuivi, korbi kuadui, augei, da hallat vilut peldoloil pois raugei.

Da pyhät miehet mendih molembin. Vain sanotah, kui illoin lämbimin siit istut koivun al sen keskikezil, kuin itše Herran hengi liikkuis vezil!

TUATON KULDAKEPPI.

(O. Manninen: Kultasauva.)

Päivän kullat kibunoijah kezänurmikkoizel. Tširi-tšsiri! tširkat soijah pienel Anderoizel.

Pien'i, armas Anderoine kezänurmel n'ukkuu. Heiluu hein'ä vihandoine, kägöikulda kukkuu.

Muamo lasta hoideloobi: n'uku, n'uppu Herran! N'uppu kazvaa, korgenoobi kuldakepiks kerran.

Suannoh kerran suurembakse, kui on kylläl muannuh — jo on nurmeh n'ukkujakse tuatto, muammo suannuh.

Kattaa hein'ä kallehinda heijän unda, työdä — vain mi unda armahinda, Anderon jäi myödä!

Anderoine jatkeloobi, kuhai aiga andaa. Korzi nuori korgenoobi, kuldatähkät kandaa!

ONDREI GAURIILOVITŠ.

(Larin Kyösti.)

Pois t'iel työ burlakat! Blitš da blitš, täs itše Ondrei Gauriilovitš t'elegöis omis ajaa, lendää hiekka, häi paras Karjalan bariššiekka, häi ruhtin rubl'an da kukkaron — hyvä, n'eyrä da viizas, ah, viizas on!

Häin ostaa, vaihtaa da myöv, oh, myöv. da revon nahkois liikkuu da syöv, hehei, pod'igosudaa, väl'is ven'aks iändää, da silmiä išköö da muurn'in kiändää, hänel korgo kazvaa da kauppa käy — vain ylvästystä ei liigua näy!

Häin on pejuun'i, biegloi kerrassah, itše d'iegari kaikis d'ieloissah, on kolme taluo jo okajannoil, da suadavie kaikil muailman rannoil, da tarkkako ois, kitšakehtaja, — ei! Häin liijat vain end'izih liigoih vei!

Häin Ser makses bohatan mutšoin toi da Koštja jo post'elil piehtaroi, da tämä se perii koit, konnut, mannut — da parahat ongi jo bankkih pannut — da ukon poiga se poigane lie, da kuldakiesit ne händä vie!

Da ukol Saimat jo kymmenet, da hyvin käyväh ne kauppazet, häi Piit'erih kalua, linduo kuskuav, da tyhjiä ei kanna häi ažeis tuskua, da yhtä hyvä on Piit'erin mies kuin omangi muan uroh kugat'ies!

Vain paha kölli sai main'ittšemah: itše Gruunuo petti häin kaupoissah. No, häinbä herrat könäkse juotti, da kirikköh uuvet kellot tuotti, da obrazat, kai, da oo-hehehei, on end'istä parembi häin, Ondrei!

Kai synnit häi papil kuit'ikse sai, da pyhät päivät häi muistaa kai, da kirikös kulgoo da tuohkusen ostaa... Da joga mies hänel hattuo nostaa, kui nenga t'elegäs, blitš da blitš, tua ajaa Ondrei Gauriilovitš!

KÄIN KATTŠOJA.

(Iivo Härkönen: Kädenkatsoja.)

Oliba neido nuorikaine, kyliä suurda gul'aittši, tuli akka mustalaine, kättä kattšuo halaittši.

— Annas katšon kämmenpäidä, annas kirjat selvitän, t'iijän, vanha, n'iidä näidä, lapsikanzua enembän!

— Engä anna, engä ole, mene matkoih kirjoines, miuh ei tauvit suuret tule, engä arvan tarbehes!

— Olet, olet, tyttörukka, annas, kaun'is, katšahtan, silie siul on otšatukka, hyvie siul mie ennustan!

— Elägä hyvie, elägä pahoi, elägä suurie sulhaizie, elägä liigoi linnoin rahoi, miul n'i mid' ei n'iidä pie!

— Ohoh, tyttö kirhakkaine, liijan suur on syväin siul, annas katšon, armahaine, igiä enembäine miul!

Kattšoi kättä, kattšoi toista. — Voi voi, mit mie kummat niän, midä siulles sumina moista näyttää kirjat kämmenpiän!

— Midä, heitä, houkkapäine, mene mettšäh, hori siel, mie olen n'eido neittipäine, kohta viijäh vihkit'iel!

— Elä, elä, armahaine, ole liijan zrougoi sie, mie olen akka mustalaine, mie en virka valehie!

En mie vanha varzin huasta, katšo itše kirjaizih, n'eitit heitä, kassat ruasta — kuolet kosken burhaizih!

Meni matkah mustalaine, tyttö ielleh gul'aittši, kuului viesti vennombaine: sulhoi muida suvaittši! — —

Tuliba neijon vihkipäivät, kosken yli kullettih — burhut vain nua vezih jäivät: tyttö koskeh ryöpsähtih!

JO KARJALAN KUMBUZIL PUUT KUKITAH.

(Valter Juva: Jo Karjalan kunnailla lehtii puu.)

Jo Karjalan kumbuzil puut kukitah, jo Karjalan koivikot kaun'istutah, kägö kuldane kukkuu, on mua lumetoin — vie sinne miun kaihoni pohjatoin!

Da tunnen mie vuarat da kai mäjet nua, da kaskinna kai nyt on Karjalan mua. Da synkis da sankois nois salomais ken salmiloin suis nyt souvella sais!

Da moneh kerdah jo kierringi nois mie Karjalan huoguja-hongikkolois, da vuarazil seizoin pal'l'ahin päin, da kaiken tuan kaihon'i muan oman näin!

Da vuarazien pert't'izih, Ukkoloin luo miun nosti jo Karjalan korbi da suo, da siel midä kuulin da tunzin da näin — ah, siit igipäiväzeh kaibavoh jäin!

Jo Karjalan kumbuzil puut kukitah, jo Karjalan vuarazet kaun'istutah, kägö kuldane kukkuu, on mua lumetoin — voi, sinne on kaihon'i pohjatöin!

KIRGAHUS.

(Sandor Petöfi: Kansallislaulu.)

Yläh, Aunus! Kuuluu iänet. Nyt jos duumit, jällel jiänet! Orjusko, vain vabahusko, val'l'ikkua, on huondesrusko! Omii igijumalil nyt vannokkua: Ittšeh nähnyt elää, ruadaa tämä mua!

Kirottunna meijän kanza kulgi ainos, kaglas anza. Vain kuin Luoja hengen andoi, igikahlehihko kandoi? Omii igijumalil nyt vannokkua: Ittšeh nähnyt elää, ruadaa tämä mua!

Kurja, ken ei ittšie tunne, kunnotoin, häin mengäh kunne! Hänel totta mieron randa paremb' on kuin heimon kanda! Omii igijumalil nyt vannokkua: Ittšeh nähnyt elää, ruadaa tämä mua!

Igiä kaikkie kahl'israuvois kulgie ei sua, muata hauvois! Orjat oldih, huonot, gor'at, paistakkah nyt huondes-zor'at! Omil igijumalil nyt vannokkua: Ittšeh nähnyt elää, ruadaa tämä mua!

Tuasten n'imi aunukslaizen suabi sluavan suurembaizen. Igihäbiet, huigiet suuret pestäh pois kuin riähkän juuret! Omii igijumalil nyt vannokkua: Ittšeh nähnyt elää, ruadaa tämä mua!

Da kuin kuuloo jälgikanza, katšahtaa: pois katkei anza, kiittää, itköö hauvoil meijän, kohendui kuin elos heijän! Omii igijumalil nyt vannokkua: Itšeh nähnyt ainos ruadaa tämä mua!