Diccionario Bagobo-Español

Chapter 3

Chapter 33,056 wordsPublic domain

Lanit.--Corteza. || Descortezar, desollar.

Lan-nan.--Infiltrarse.

Lanos.--Ajar. || Yan pamola malanos den. Las plantas se están secando, estan mustias, ajadas.

Lansoc.--Bujía, candela.

Lansona.--Cebollas.

Lapa.--Escaldar.

Lapinig.--Avispa.

Lapid.--Pieza, pliego. || Bale doa lapid y asag, ó tolo lapid y labat. La casa que tiene piso doble y triple tabique. || Manobo y doa lapid yan ompac din. El hombre que lleva dos camisas.

Lapus.--Traspasar, atravesar pared, tabla, papel, etc.

Las-sing.--Balar, relinchar.

Las-som.--Agriarse.

Lat-tagan.--Travesaño.

Lat-to.--Abolar. || Salto, cabriola.

Lat-togan.--Lascivia.

Laua.--Cuerpo en general.

Lauang.--Penetrar el agua, aceite, etc. Calar, empaparse.

Lauayon.--Ahito, ahitar.

Laud.--Golfo de mar, alta mar.

Laue.--Ahitar.

Lauig.--Anclar.

Lauig-anan.--Ancladero, fondeadero, puerto.

Lauig-on.--Ancla.

Layag.--Vela.

Layang layang.--Revolotear, volar.

Layoc.--Lado, costado. || Acercarse al lado de otro, juntarse.--Diri ca lomayoc canac. No te acerques á mi lado.

Layon.--Seguido, continuo, sucesivo.

Lazso.--Miembro viril.

Lecon.--Enroscar.

Liad.--Estirar, estirón.

Lias.--Tacha, nota, defecto.

Liba.--Teñir.

Libaan.--Entenado, hijastro.

Libag.--Zaherir, denigrarn.

Libang.--Izquierda.

Lib-bangan.--Volcan.

Libod.--Al rededor, rodear.

Libnod libod.--Aislar, circuir. Andar al rededor.

Libon.--Estafar.

Libro P.e.--Libro.

Libuta.--Barro.

Libuta-on.--Lodazal, atolladero.

Licub.--Detener, curcuir, encerrar.

Licup.--Taladrar.

Lido.--Necesidad, apuro, aflicción.

Ligad.--Margen, orilla.--Doton ligad midinog co toy. Jente de fuera me ha contado esto.

Lig-god.--Apretar, estrechar.

Ligmate.--Repentino.

Liguad.--Palanca.

Liguid.--Revolcarse.

Liguis.--Moler.

Liguis-an.--Molino.

Lile.--Evitar.

Lilid.--Yacer, estar horizontalmente.

Lilip.--Moho.

Lilip-on.--Mohoso.

Lima.--Mano, cinco.

Limbag.--Almoldar.

Limbas.--Lima.

Limbong.--Engañar.

Limocon.--Ave de este nombre (Columba lincotis.). Tortola que abunda en los bosques de Mindanao, y es sabroso bocado. Su canto es para los bagobos de buen ó mal agüero, segun las circunstancias que acompañan. Por ejemplo: Si el bagobo que va de camino oye cantar el limocon, lo primero que hace es pararse y observar lo que hay a su rededor. En este caso, si ve alli por casualidad algun animal herido o muerto, alguna culebra ó algun otro bicho venenoso; ó bien se le ofrece á la vista algun árbol caido ó quemado, etc, es señal de que el Limocon con su canto le participa que si continua su camino, la suerte que le espera es la del árbol caido, la del animal muerto, etc. y vuelve entonses atrás, diciendo que madat y limocon. Hoy, dice, tengo mal limocon: otro día veremos. Si al cantar el limocon no ve señales de mal agüero entonces, dice, madigor y limocon: Tiene buen limocon, y prosigue su camino.--Tambien dicen tener buen o mal limocon aunque no cante dicho pájaro, si les sucede algun caso cuyas circunstancias de por sí sean bastente signifcativas para ellos. Asi por ejemplo, si cuando el bagobo iba á salir de casa para emprender algun viaje, se rompe por casualidad un plato, tiene señal evident de mal limocon; y no emprende ya viaje alguno por entonces. Si iendo del camino coje con el perro algún cerdo montés o venado, es señal de que obtendrá lo que pretende, y con tan buen limocon prosegue contento su camino. Mas, si lejos de cojer el venado ó cerdo montes tras el cual ha corrido su perro, ha sido, como sucede á veces, herido el perro por el cerdo, entonces no prosigue ya su camino, porque teme no le suceda lo que á su perro.

Limod.--Agolparse, juntarse, reunirse.

Limod-anan.--Reunión, asamblea.

Limod-dang.--Acobardarse, temer.

Linao, lino.--Bonanza, abonanzar, sosegar, pacificar.

Lincuod.--Arrodillarse.

Lingal.--Alambre.

Lingao, lingo.--Olvidar, trascordarse.

Lingo.--Domingo, día dedicado al Señor.--Lingo lingo sumimba co. Todos los domingos asistid á misa.

Linimbas.--Limadura.

Linimbus.--Vestido rojo propio de bagobos que en del monte hacen ostenación de valientes y matones.

Linipong.--Escudilla.

Linit.--Aportillar.

Linog.--Temblor.

Linonang.--Pasta.

Linsub-bong.--Pecina.

Linton.--Entremeter.

Lioas.--Mico. || Nombre vulgar.

Lioat.--Sucesión, generación. || Casta, especie.

Lioati.--Lombriz de tierra.

Lioit.--Corteza, descortezar.

Lipanog.--Sangre.

Lipat.--Bisojo, que tuerce la vista.

Lipatong.--Amodorrarse.--Y milipatong-an ca olo. El que esta vertiginoso.

Lipot.--Detener, encerrar.

Lipot-anan.--Encierro, carcel.

Lisa.--Descoyuntar.

Lisag.--Repicar.

Lislis.--Arremangarse.

Liso.--Grano, semilla de la mies, fruta, etc.

Litub.--Almeja.

Loa.--Fuera.--Dadan ta loá. Exteriormente.

Loag.--Aflojar, ensanchar. || Ambito.

Loas.--Libertar.

Lobas.--Despojar, desnudar.

Lob-bog.--Enturbiar.

Lobid.--Soga, cuerda.

Lobid y tal-lo dorog, lo lapid.--Trenza.

Loblob.--Atascarse.

Locad.--Caer árbol, casa, etc. Tumbar, rodar por tierra.

Loc-ca.--Despertar.

Locut.--Doblar, arrollar.

Log-ga.--Cocinar.

Log-gud.--Afanarse.

Logsacan.--Almirez.

Lóha.--Mellizo.

Lohá.--Lágrima.

Loling.--Plumaje, diadema.

Lol-lo.--Lavarse.

Lol-lo-anan.--Aguamanil.

Loló.--Untar, ungir.

Lolo.--Dolor, arrepentimiento.

Lolob.--Libar.

Lolod.--Espinilla, parte anterior de la pierna.

Lolon.--Arrollar.

Lolotan.--Cordón.

Lomayan.--Hechicero.

Lomba.--Toñina.

Lom-mi.--Hechizar.

Lom-mos.--Mojar, mojarse, empaparse.

Lomo.--Trabajo, trabajar.--Taralomo. Trabajador

Lomoc.--Blando, reblandecer.

Lonag.--Moler.

Lonag-anan.--Molino.

Longat.--Desencajar.

Long-nga.--Aflojar, desasir.

Looc.--Seno. La parte de mar que se recoje entre dos puntas o cabos de tierra. || Hueco. Concavidad.

Loos.--Afinar, perfeccionar, purificar los metales.

Lopao.--Calvo, encalvecer.

Lopi.--Doblar.

Lop-po.--Coco. Palmera de este nombre que regularmente da unas cien frutas al año. Es una planta de tanta utilidad y provecho, que parece ha querido Dios regalar á los indios especialmente con ella.

Loran.--Olla grande.

Losay.--Glándulas.

Los-sing.--Balar, relinchar.

Los-song.--Mortero.

Los-sot.--Presentarse.--Ca domatong yan Pare, lomos-sot si cona. Al llegar el Padre, te presentaras.

Lotcat.--Desempeñar, sacar ó recobrar la cosa empeñada, pagando la cantidad estipulada.

Lothang.--Fusil.

Lothang lothang.--Tirotear.

Lothao.--Boyar.

Loto.--Cocer.

Loto-anan.--Cocina.

Lotsot.--Sieso.

Lot-tac.--Estallar, hender, hendidura.

Luba luba.--Bambolear.

Lubas.--Desnudarse.

Lub-bag.--Bulto, hinchazón.

Lub-bong.--Enterrar.

Lub-bong-anan.--Cementerio.

Lub-bus.--Gloriarse.

Lubos.--Mero, puro, simple.

Lucad.--Caer árbol, casa, etc.

Lucqui lucqui.--Desperezarze.

Lugas.--Grano.

Lugat.--Cansarse.--Andá ca lugati, andá micalugat. No se ha cansado.

Lugus.--Obligar, forzar.

Lulias.--Oropéndola.

Lumbia.--Especie de palma muy util.

Lumpac.--Atacar.

Lunud.--Cejar, volver atras.

Lupac.--Callo.

Lutac.--Cascar, quebrantar.

Luton.--Mico, mono.

Lut-to.--Asaltar.

Luya.--Jengibre.

M

Ma.--Particula que antepuesta á algunas raices abstractas, las hace nombres adjetivos, V.gr., basa, laga, boc-cor. Respeto, precio, vigor. Mabasa, malaga, maboc-cor. Respetuoso, precioso, vigoroso. Tambien se usa de ordinario antepuesta a verbos en tiempo futuro, haciendolos intransitivos. V.gr. Gob-bo, lo-cad. Quemar, caer. Magob-bo, malocad. Se quemará, se caerá.

Ma-baba.--Bajo.

Ma-bal-lo.--Aromático.

Ma-basa.--Atento, deferente.

Ma-bantog.--Ilustre, famoso.

Ma-bod-dos.--Preñado, da. Se dice de cualquier hembra que ha concebido y tiene la criatura en el vientre. Se dice también figuradamente del palay cuando está granando, y de otras semillas, lo mismo que de las nubeds hinchadas ó cargadas de agua.

Ma-boyoc.--Flexible.

Ma-bolag.--Rubio.

Maca.--Partícula que alguna vez se usa antepuesta a la raíz dándole terminación futura, y afirmando que puede hace lo que el verbo significa. V.gr. pano, andar.--Si cona macapano den. Tú podrás andar ya.

Maca-dayo.--Letificante, lo que alegra.

Macan.--Alimento.

Macatol.--Picante, molésto. || Sarna, picazón.

Ma-corang.--Atolondrado.

Ma-dolom.--Hondo, profundo.

Madat.--Malo, aleve.

Mad-dos.--Escozor.

Mad-digor.--Bien, bueno.

Madio.--Lejos.

Madita.--Muchos. || Abundar.

Ma-dol-la-an.--Portentoso, admirable.

Madoya.--Pastel.

Magan.--Leve, ligero.

Magani.--Valiente, sanguinario, bárbaro.

Magasa.--Delgado, flaco, macilento.

Magay.--Pita.

Mag-garagar.--Paciencia.

Mag-gor.--Sufrir, tolerar, padecer resignado.

Maguinbata.--Rejuvenecer.

Maguindanao.--Moro de Mindanao.

Maguintóo.--Creer, dar crédito.

Magsosoli.--Remunerador, premiador.

Ma-ilo.--Emponzoñador, envenenador.

Ma-ipa.--Avispado, vivo, suspicaz.

Malaan.--Mezquino.

Ma-laga.--Caro, precioso.

Ma-lambo.--Gordo, corpulento. || Mantecoso.

Malayat.--Alto, largo.

Malicobang.--Ancho, espacioso.

Ma-ligmat.--Adelantado.

Mal-laqui.--Joven, soltero.

Mal-lo.--Alisar.

Mal-long.--Sombrío.

Ma-long-an.--Idem. Lugar melancólico, triste.

Mal-loto.--Encarnado, colorado, rubio.

Mal-lo mal-loto.--Bermejo.

Ma-log-god.--Activo, diligente, estudioso.

Ma-lomet.--Achacoso, débil, enfermizo.

Ma-lomoc.--Blando, fácil.

Ma-lon-nao.--Verde, lozano, frondoso.

Ma-loos.--Pulido, remilgado.

Ma-los-sot al-lo.--Mediodia.

Ma-lopig.--Perjudicial.

Mallag.--Querer.

Mama.--Hombre, varón. Tambien se dice de los animales varones, V.gr. para decir caballo, se dice: Cuda mama. Perro: Aso mama, etc.

Mamá.--Mascar buyo con la bonga, cal y tabaco.--Mag-mama quita, adi. Vamos á mascar, amigo.

Mama-on.--Bonga, fruta de la palma llamada palma de la bonga, la cual suelen los indios mascar con el buyo, después de haberla partido en dos ó tres pedazos, y puesto un poco de cal en la parte tierna y cóncava de pedacito que mascan.

Mam-mis.--Dulce.

Manama.--El segundo nombre que los bagobos dan á la Divinidad.

Manan.--Pero, como.

Manan?--¿Porque?

Ma-nanam.--Apetitoso.

Mananandan.--Arrendatario.

Mananap.--Animal, bestia.

Mananap y migosong.--Reptil.

Managit.--Albahaca.

Manaol.--Aguila.

Manda?--¿Adónde?--Manda ca? ¿A dónde vas?

Manga.--Particula, artículo para plural.

Mangad.--Alaja, joya. || Comercio de telas.

Mangad-on.--Hombre rico, que tiene joyas, telas, etc.

Mangadoy.--Oloroso.

Mangagao.--Adúltero. El que quita la mujer de su projimo. || El que se apodera de lo que no es suyo.

Mangangayao.--Aguerrido, guerrero.

Mangayao.--Guerra.

Mangitom.--Oscurecerse. || Eclipse, oscuridad.

Mangit-tong.--Tenebroso, oscuro.

Mangongolin.--Piloto, timonel.

Mangongubad.--Traductor.

Manica.--Buyo ó betel, cuya hoja mascan los bagobos y la mayor parte de los indios.

Maninipit.--Alacrán.

Ma-nipis.--Delgado, fino.

Manla-lagoy.--Arisco, desertor.

Manobo.--Hombre.--Manobo y andá caroan. Hombre vago, inutil--Manobo taoang. Pobre.

Manoc.--Ave en general.

Manoc lomansad.--Gallo.

Manoc marong.--Gallina.

Manonocot.--Cobrador.

Mansili.--Vibora, culebra.

Mante.--Vivir, sobrevivir.

Manto.--Nuevo.

Mao.--Hediondo.

Ma-pait.--Amargo.

Ma-paos.--Ronco, sin voz.

Ma-paoa.--Vistoso, claro.

Ma-pod-di.--Emponzoñador. || Escosor.

Mapon.--Tarde.--Bani mapon. Ayer tarde

Ma-pos-sol.--Digesto.

Maquedo.--Miserable.

Marag.--Todo.--Marag tollan. Puro hueso, todo hueso.

Ma-rano y guinoa.--Triste.

Ma-rapas rapas.--Altercador, porfiado.

Marapong.--Infecundo.

Mararag.--Amarillo.

Mararag rarag.--Amarillento.

Mararan.--Mil. || Sab-bad mararan. Un mil, millar.

Maras.--Picante.--Maras y vino toy. Ese vino es picante, fuerte.

Marentag.--Pequeño, poco.

Maribo.--Diez mil.

Ma-ripa.--Asqueroso, sucio.

Maro-biring.--Bola, esfera.

Marogang.--Corona triunfal.

Maromicot.--Gargajo. || Cosa espesa.

Marom-mon.--Mudo.

Maron na.--Aspero.

Masalig-gut.--Angosto.

Ma-sarig.--Fuerte, valido, de confianza.

Masin.--Salado.

Maripogcot.--Pituita.

Ma-son-nang.--Brillante, luminoso.

Mas-som.--Vinagre, ágrio.

Mata.--Ojo.

Matabog.--Obeso.

Ma-tacao, ma-taco.--Ladrón.

Ma-tana-an.--Malicioso.

Matan-nob.--Honestidad.

Matanom.--Monarca, principal, jefe.

Matanom-man.--Superioridad, jefatura.

Mate.--Morir.

Ma-tiao.--Diáfano.

Matibolo.--Orbe.

Matig.--Particula que suele anteponerse á la raíz para significar que el sugeto de quien se habla es diestro ó versado en aquello que significa la raíz, V.gr.--Matig bono. Asesino. || Matig lampas. Embargador.--Matig quita ca sala. Pecador.

Matigmat.--Repentinamente.

Ma-tigmos.--Callado.

Matig-nogog.--Obediente.

Matig-ola.--Malgastador, prodigo.

Matig-silom.--Buzo.

Matig-tignoro.--Maestro. || Directorcillo.

Ma-togol.--Renitente.

Matongtong.--Cierto, verdaderamene.

Ma-torog-on.--Dormilón.

Ma-totoc.--Manso.

Ma-tuid.--Recto, justo. || Virtuoso.

Mayag.--Patente, manifiesto, vistoso.

Meila.--Adusto, cimarrón.

Melo.--Prematuro, verde. || Inocente.--Diri co macan y melo booy. No puedo yo comer la fruta verde. || Batasan ca bagobo, tagmagan y hose ca melo manobo. Es costumbre entre bagobos, admitir el arreglo ó sentencia de un hombre imparcial.

Mepiraan?--¿Cuando?

Me-tonton.--Vertical.

Miliad.--Corvo.

Mina-ibog-an.--Antojadizo.

Mina-ido-an.--Misericordioso.

Minailo.--Huerfano.

Minallag-an.--Privado, querido.

Minanga.--Perezoso, tardo, lento.

Minate.--Muerto.

Mingco.--Gato.

Minod-do-an.--Vecino.

Minol-los.--Secretamente, en sigilo.

Mi-pal-li-an.--Réprobo.

Mi-rod-dog.--Podrido.

Misa P.e.--Misa. El Santo Sacrificio del altar.

Mismis.--Méyar el gato.

Misquinan.--Pobre. || Pobremente.

Mi-tid-das.--Parasismo, patatús.

Mitom.--Negro.

Mi-tipon.--Total.

Mod-do.--Vivir, habitar.

Mogton.--Alcanzar.

Molog molog.--Babieca.

Momol.--Encias.

Mona pa.--Antecedentemente.

N

Na.--Interjección con que se aviva el discurso, y se excita la atención del que escucha. Se usa ordinariamente después de haber expuesto algunas razónes, al terminar un periodo largo, para hacer pausa y llamar al mismo tiempo la atención del auditorio en favor de lo que falta que decir. Como se dijera: Ea, ea pues, asi pues. Na..--Domatong den yan Pare manto. Madinog nio yan candin palenta: dire mapacay ca diri somancop canan pap-pang bagobo. Ea. Llegó ya el Padre nuevo. Habeis oido sus órdenes: No pueden menos de asentir los bagobos todos. || De esta interjección se usa también mucho cuando se quiere convencer á alguno que acaba de resolverse, V.gr. Coman ca, le dicen á uno que casualmente se encuentra en una casa en donde estar preparada la comida. Ven aqui y come tu también, le dicen los bagobos amigos y hospitalarios. Dini ca, comanca den. Ná, naá...á, prolongando el na hasta que se decide á comer el invitado.

Nana.--Pus, podre.

Nanam.--Sabor, gusto.

Nanaoi.--Cuchillo que usan los bagobos de 4.o distrito de mindanao para limpiar bejuco, partir la bonga, etc. || Naoi-an co yan balagon. Limpiaré el bejuco.

Nangoy.--Nadar.

Nasnas.--Estregar.

Nati.--Torete, potro.

Nayad.--Acostumbrar.

Nayad nayad.--Alagar, atraer.

Nayon.--Continuar.

Ngadan.--Nombre, nombrar.

Ngadoc.--Olor, aroma.

Ngingi.--Baba, esputo, pituita.

Ngipon.--Diente.

Ngisi.--Reir.

Ngisi ngisi.--Sonreirse.

Ngolog.--Bobo, hombre de corto entendimiento.

Ngolog ngolog.--Botarate, maniático.

Nico.--Para tí, á tí, contigo.

Nicsay.--Hundir.

Nida.--Abejar.

Nilam.--Aparejarse, prepararse.--Mangilam ca. Anda tu con cuidado, prepárate.

Nina.--Pus, apostema, pódre de las llagas.

Nipis.--Adelgazar.

Nisado.--Aguardiente.

Nob-bac.--Precipitarse.

Nonga.--Digno, justo, cabal.

Nong-nogan.--Juicio, razón.

Nong-nong.--Pensar, discurrir.

Nong-nong-an.--Prudente, avisado.

Nonog.--Obedecer.

O

O.--Y. Conjunción.

Oac.--Cuervo.

Oad-dia.--Acero.

Oaig.--Agua.

Oaig-an.--Aguado. || Tierra anegadiza, encharcada.

Oalo.--Ocho.

Oao.--Sed.

Obad.--Aspar.

Obad-an.--Aspa.

Oban.--Canas.

Oban-on.--Canoso.

Obao.--Blanquecino.

Obat.--Pólvora.

Ob-bac.--Precipitar.

Ob-be.--Pavesa.

Ob-be ob-be.--Chispear.

Ob-bog.--Pars verenda.

Ob-bol.--Humo.

Ob-bol y guinaoa no.--Como qieras, tu cuidado.

Ob-bol-an.--Chimenea.

Ob-bos.--Cogollo. || Ramo.

Obdang.--Acometer.

Obo.--Tos, toser.

Obod.--Palmito, cogollo de palma, bejuco, etc.

Obol.--Traspirar.

Ocar.--Desdoblar.

Oc-cod.--Carne, pulpa.

Oc-cod-on.--Carnoso, pulposo.

Ocor.--Mensurar.

Odan.--Lluvia, llover.

Odan, odan.--Lloviznar.

Od-dap.--Vapor, vaho.

Od-ding.--Acercarse, pasar, visitar de paso algún lugar o persona.

Od-ding-anan.--Corredor, pasadillo.

Od-ding od-ding.--Huésped.

Od-do.--Habitar.--Mod-do ca. Estate quieto, vive tranquilo.

Od-do-an.--Casa, habitación.

Ogam.--Haba. || Sarro.

Ogan.--Verso, alegoría.

Ogang.--Yerno. || Suegro.

Ogat.--Artería.

Ogca.--Desdentado.

Og-got.--Apretar.

Og-guet.--Ropa, vestido.

Ogo.--Hé. Interjecction que sirve para llamar la atención de alguno.

Ogpo.--Punta. || Finítimo, confinante.

Oguis.--Blanco.

Oigoig.--Vaivén.

Ola.--Desparramar, malgastar.

Olang.--Estorbar.

Olanib.--Carey.

Olasiman.--Verdolaga.

Olad olad.--Lisonja.

Olat.--Cicatrizar, enromar.

Oli.--Devolver, restituir. || Volver al lugar de donde se salió.

Olin.--Popa.

Olit.--Contar, aclarar.

Olit-on.--Cuento, adagio.

Ol-lao.--Vocear, desgañitarse.

Ol-lon.--Cincha.

Ol-los.--Callar, guardar el secreto. || Esconder, emboscar.

Ol-los-anan.--Asilo, escondrijo, lugar apropósito para tener escondida ó guardada una cosa.

Ol-lot.--Prohibir, impedir, vedar.

Ol-lot-an.--Linde.--Ol-lot-an ta dalan. Apeo.

Olo.--Cabeza, extremidad.

Olod.--Gusano.

Olohan.--Cabecera.

Olon.--Melenudo.

Olonan.--Almohada, almohadón.

Oman.--Repetir, redoblar.

Omang.--Caracol de tierra.

Ombo.--Asomarse.

Omed.--Doblegar, inclinar.

Oming.--Cocinar.

Oming-anan.--Cocina.

Om-may-an.--Arrozal, sementera de palay.

Om-me.--Palay, arroz cáscara.

Om-mo.--Enronquecer, ronquera.

Ompac.--Camisa.

Ompad.--Abortar.

Ona.--Adelantar, ir delante.

Onang.--Evaporarse, exhalar.

Onao.--Sagú, harina de burí.

Onaoa.--Igual.

Onat.--Desplegar, extender.

Onat onat.--Elasticidad.

Onayan.--Principio, esencia.

Ongag.--Lechuza.

On-na.--No, no es así, no es eso.

On-nag ca oaig.--Raudal, copia de agua que corre rápidamente.

On-nao.--Desvelar, impedir el sueño.

On-ngat.--Sedición, asonada, insurrección.

Onos.--Chubasco.

Onsad.--Sentarse.

Onsad-anan.--Asiento, silla, banco.

Ontog.--Sangria.

Ontong.--Utilidad, provecho.

Oo.--Si, adv. afirmativo.

Opo.--Devoción, fervor.

Opo-on.--Devoto, fevoroso.

Op-pag.--Tabla.

Op-pi.--Desgajar.

Op-pis.--Deshinchar.

Op-po op-po.--Respingo, salto.

Op-poy.--Aspid.

Oquit.--Pasar.

Oquit-anan.--Paso, camino.

Orang.--Explorar.

Oras.--Lavar.

Oras-anan.--Batea, palangana.

Orer.--Racimo.

Oring.--Carbón.

Oroc.--Desgana, desmayo. || Tedio.

Orom.--Sátira, satirizar.

Orop.--Boquear.

Osa.--Venado.

Osig.--Enemigo, émulo.

Osob.--Sondar, sondear.

Osong.--Rempujar.

Osoy.--Juego, diversion.

Os-sa.--Diferencia.

Os-sob.--Bajar del cielo, de lo alto.

Os-sod.--Desembrazar.

Otap.--Peligrar.

Otas.--Acabarse.

Otic.--Manipular, mezclarse en cosas estrañas.

Otip.--Bulla, gritería de muchas personas. || Canto, coro.

Otip otip.--Cántico.

Otoc.--Médula.

Ot-tot.--Ventosidad, ventosear.

Oual.--Prensar, bruñir las telas.

Oal-ling oal-ling.--Nombre de una especie de parásita que abunda en tierra de bagobos y es muy apreciada por sus hermosas flores.

Ouari.--Lechuza.

P

Pa.--Adv. de modo y de tiempo. Aun. Todavia.--Diri pa. Aún no.--Andá pa datong yan Pare. Todavía no ha llegado el Padre. || Antepuesta la particula pa á nombres de lugares, significa caminar, dirigirse hácia ellos. V.gr.--Padávao si candin. El se dirige á Dávao.--Palanguit quitá. Nosotros dirigimos al cielo. || Antepuesta así mismo á verbos significa querer, permitir se efectue en el sujeto lo que dice la raíz, V.gr.--Paampo si candan. Desean ellos que les supliquen.--Patinoro si quio. Procurad aprender, procurad vosotros que os enseñen.

Páa.--Pié.

Pa-ayag.--Ostentar.

Pa-baba.--Abajarse, humillarse.

Pa-bayá.--Concession, permiso.

Pa-boc-cor.--Corroborar.

Pa-boláo.--Provocar, exicitar, irritar.

Pa-bol-log.--Decidir.

Pabongan-an.--Montaña, cordillera.

Pa-callague.--Desposar.

Pa-camati.--Pugilato, contender á puñetazos.

Pacan.--Alimentar, dar de comer, apacentar.

Pacas.--Rasgar, rotura de vestido.

Pacay.--Poder.--Mapacay. Puede ser.--Diri mapacay. No puede ser.--Andá capacay. No puede ser.

Pac-co.--Corvo, encorvar.

Paco.--Asa.

Pacot.--Cochino.

Pacoy.--Mazo, macear.

Pacpac.--Cuña.

Pactom.--Detraer, apartar, una cosa de otra.

Pacut.--Abotonar.

Pa-dadorong.--Presunción en al andar, cortonearse.

Pa-dani.--Acercarse.

Pa-dap-pandap-pan.--Adornar.

Padat.--Malearse, vejar.

Pa-datas.--Elevarse.

Pa-datas datas.--Altivéz, orgullo.

Paden.--Esta palabra tan frecuentemente usada, está compuesta de los adverbios pa y den. Equivale al paman y panaman de bisayas y tagalogs. Aún, todavía, también.

Pa-diae.--Separar, apartar.

Padigos.--Bañarse, tomar baños.--Padigos ca páa. Pediluvio.

Pa-digos-anan.--Baño, lugar para bañarse.

Padita.--Multiplicar. || Concurrir muchos.

Pa-dodorong.--Presumido.

Padong.--Desorejar, desorejado.

Pa-dongon.--Apagar, apagarse.

Pa-dorong dorong.--Ataviarse.

Pa-doc-cot.--Pegar, encolar, juntar, espesar.

Padpad.--Destrucción.

Paga.--Desván.

Pagais.--Alarido, gritería.

Pagaoang.--Adivinar.

Pag-gor.--Hebilla.

Pagnis.--Descortezar.

Pagodan-nan.--Sea lo que quiera, cualquier cosa, cualquiera.

Pa-gon-nao.--Refrescar, refrigerarse.

Pa-hayag.--Manifestar, ostentar, explanar.

Pa-iman.--Oferta, exvoto, esperanza.

Palacpac.--Matraca.

Palad.--Fortuna, ventura.

Palad ca lima.--Palma de la mano.

Palad ca páa.--Palma del pié.

Pa-lagoy.--Corrér.

Palalao.--Enlutar.

Palanda.--Pito.

Palandag.--Copo de algodón.

Palandig.--Paliar, indicar, disimuladamente.

Palandig-an.--Estribillo.

Palas.--Dragón.

Pa-layoc, palayoque.--El acto de juntarse el marido y la mujer.

Palenta.--Orden, disposición, mandato.

Paligoma.--Cuchillo, arma blanca.

Palin.--Mudarse, cambiarse.

Pal-la.--Emplazar, aplazar.

Pal-li.--Predestinar, elegir.

Pal-lot.--Desenvainar, arrancar.

Palo.--Talón. || Coz. || Palo ca páa, muslo.

Pa-loá.--Excluir, echar fuera.

Pa-lomoc.--Reblandecer. || Causar lenitivo.

Palongat.--Conjuración.

Pa-lon-nao.--Reverdecer.

Pamad-dang.--Maleficio, veneno.

Pamalii.--Natura.

Pa-mal-li.--Entresacar, escojer.

Pamaloye.--Sobrino.

Pamanga.--Manejo, diligencia en buscar lo necesario para la vida.

Paman-nod.--Calambre, hormigueo. || Convulsión, contracción.

Pamansa.--Blasón.

Pamansag.--Apellido.

Pamansob.--Adivinar.

Pa-mantac.--Bravear.

Pamao.--Subversivo.

Pamapaan.--Encumbrado, elevado.

Pamapaan-an.--Eminencia, magestad.

Pamarang.--Arracadas, pendientes.

Pa-marange.--Navegar.

Pamasac.--Buscar.

Pa-masoso.--Nacer, encarnarse. || Parir.

Pa-matae.--Batallar, pelearse.

Pamasonga.--Bufar.

Pamato.--Marca, señal, presagio.

Pamerensa.--Aplanchar.

Pa-minog.--Atender, oir.

Pa-mirocpiroc.--Prestañear.

Pamitoran.--Mandil.

Pa-moang.--Chiflar.

Pa-mog-gue.--Dar, contribuir.

Pamola.--Planta.

Pamola-an.--Plantación, hacienda.

Pamon-nos.--Verruga.

Pamonsan-ngan.--Vituperio.

Pa-mubbo.--Barrena, barreno.

Pa-muti.--Erupción.

Pamutod.--Inocular.

Pamoyo.--Pedir.

Pana.--Saeta.

Panacorab.--Sacudir, sacudida.

Panaga.--Destral, hacha.

Panagaso.--Cazar con perros.

Panait.--Saltar.

Panalampo.--Ironía.

Panamboco.--Abotonar.

Pa-nayad.--Domar.

Panayo.--Colmillo.

Panayo-an.--Colmillar, que pertenece á los comillos.

Pa-nayon.--Subsistir.

Pa-nayon-an.--Confinar.

Pancag.--Aguijonear.

Panday, pande.--Hábil, artista.

Panday-an.--Taller, laboratorio.

Pandi pandi.--Bandera.

Pandil pandil.--Laurel.

Pandol.--Tropezar.

Pandongan.--Cresta.

Panetayan.--Puente.

Panga.--Rama.

Pangadan.--Nombre, nombrar.

Pangadi.--Rezar.

Pangadoy.--Quejarse.

Pangalaga.--Apreciar.

Pangalap.--Manejo. || Buscar con diligencía lo necesario para la vida.

Pangalig.--Yugo.

Pangal-li.--Pelotera, rifa contienda entre mujeres.

Pangalong.--Empantanado.

Pangalongan.--Espejo.

Pangamay.--Arañar.

Pangangali.--Porfiar.