Chapter 3
Lanit.--Corteza. || Descortezar, desollar.
Lan-nan.--Infiltrarse.
Lanos.--Ajar. || Yan pamola malanos den. Las plantas se están secando, estan mustias, ajadas.
Lansoc.--Bujía, candela.
Lansona.--Cebollas.
Lapa.--Escaldar.
Lapinig.--Avispa.
Lapid.--Pieza, pliego. || Bale doa lapid y asag, ó tolo lapid y labat. La casa que tiene piso doble y triple tabique. || Manobo y doa lapid yan ompac din. El hombre que lleva dos camisas.
Lapus.--Traspasar, atravesar pared, tabla, papel, etc.
Las-sing.--Balar, relinchar.
Las-som.--Agriarse.
Lat-tagan.--Travesaño.
Lat-to.--Abolar. || Salto, cabriola.
Lat-togan.--Lascivia.
Laua.--Cuerpo en general.
Lauang.--Penetrar el agua, aceite, etc. Calar, empaparse.
Lauayon.--Ahito, ahitar.
Laud.--Golfo de mar, alta mar.
Laue.--Ahitar.
Lauig.--Anclar.
Lauig-anan.--Ancladero, fondeadero, puerto.
Lauig-on.--Ancla.
Layag.--Vela.
Layang layang.--Revolotear, volar.
Layoc.--Lado, costado. || Acercarse al lado de otro, juntarse.--Diri ca lomayoc canac. No te acerques á mi lado.
Layon.--Seguido, continuo, sucesivo.
Lazso.--Miembro viril.
Lecon.--Enroscar.
Liad.--Estirar, estirón.
Lias.--Tacha, nota, defecto.
Liba.--Teñir.
Libaan.--Entenado, hijastro.
Libag.--Zaherir, denigrarn.
Libang.--Izquierda.
Lib-bangan.--Volcan.
Libod.--Al rededor, rodear.
Libnod libod.--Aislar, circuir. Andar al rededor.
Libon.--Estafar.
Libro P.e.--Libro.
Libuta.--Barro.
Libuta-on.--Lodazal, atolladero.
Licub.--Detener, curcuir, encerrar.
Licup.--Taladrar.
Lido.--Necesidad, apuro, aflicción.
Ligad.--Margen, orilla.--Doton ligad midinog co toy. Jente de fuera me ha contado esto.
Lig-god.--Apretar, estrechar.
Ligmate.--Repentino.
Liguad.--Palanca.
Liguid.--Revolcarse.
Liguis.--Moler.
Liguis-an.--Molino.
Lile.--Evitar.
Lilid.--Yacer, estar horizontalmente.
Lilip.--Moho.
Lilip-on.--Mohoso.
Lima.--Mano, cinco.
Limbag.--Almoldar.
Limbas.--Lima.
Limbong.--Engañar.
Limocon.--Ave de este nombre (Columba lincotis.). Tortola que abunda en los bosques de Mindanao, y es sabroso bocado. Su canto es para los bagobos de buen ó mal agüero, segun las circunstancias que acompañan. Por ejemplo: Si el bagobo que va de camino oye cantar el limocon, lo primero que hace es pararse y observar lo que hay a su rededor. En este caso, si ve alli por casualidad algun animal herido o muerto, alguna culebra ó algun otro bicho venenoso; ó bien se le ofrece á la vista algun árbol caido ó quemado, etc, es señal de que el Limocon con su canto le participa que si continua su camino, la suerte que le espera es la del árbol caido, la del animal muerto, etc. y vuelve entonses atrás, diciendo que madat y limocon. Hoy, dice, tengo mal limocon: otro día veremos. Si al cantar el limocon no ve señales de mal agüero entonces, dice, madigor y limocon: Tiene buen limocon, y prosigue su camino.--Tambien dicen tener buen o mal limocon aunque no cante dicho pájaro, si les sucede algun caso cuyas circunstancias de por sí sean bastente signifcativas para ellos. Asi por ejemplo, si cuando el bagobo iba á salir de casa para emprender algun viaje, se rompe por casualidad un plato, tiene señal evident de mal limocon; y no emprende ya viaje alguno por entonces. Si iendo del camino coje con el perro algún cerdo montés o venado, es señal de que obtendrá lo que pretende, y con tan buen limocon prosegue contento su camino. Mas, si lejos de cojer el venado ó cerdo montes tras el cual ha corrido su perro, ha sido, como sucede á veces, herido el perro por el cerdo, entonces no prosigue ya su camino, porque teme no le suceda lo que á su perro.
Limod.--Agolparse, juntarse, reunirse.
Limod-anan.--Reunión, asamblea.
Limod-dang.--Acobardarse, temer.
Linao, lino.--Bonanza, abonanzar, sosegar, pacificar.
Lincuod.--Arrodillarse.
Lingal.--Alambre.
Lingao, lingo.--Olvidar, trascordarse.
Lingo.--Domingo, día dedicado al Señor.--Lingo lingo sumimba co. Todos los domingos asistid á misa.
Linimbas.--Limadura.
Linimbus.--Vestido rojo propio de bagobos que en del monte hacen ostenación de valientes y matones.
Linipong.--Escudilla.
Linit.--Aportillar.
Linog.--Temblor.
Linonang.--Pasta.
Linsub-bong.--Pecina.
Linton.--Entremeter.
Lioas.--Mico. || Nombre vulgar.
Lioat.--Sucesión, generación. || Casta, especie.
Lioati.--Lombriz de tierra.
Lioit.--Corteza, descortezar.
Lipanog.--Sangre.
Lipat.--Bisojo, que tuerce la vista.
Lipatong.--Amodorrarse.--Y milipatong-an ca olo. El que esta vertiginoso.
Lipot.--Detener, encerrar.
Lipot-anan.--Encierro, carcel.
Lisa.--Descoyuntar.
Lisag.--Repicar.
Lislis.--Arremangarse.
Liso.--Grano, semilla de la mies, fruta, etc.
Litub.--Almeja.
Loa.--Fuera.--Dadan ta loá. Exteriormente.
Loag.--Aflojar, ensanchar. || Ambito.
Loas.--Libertar.
Lobas.--Despojar, desnudar.
Lob-bog.--Enturbiar.
Lobid.--Soga, cuerda.
Lobid y tal-lo dorog, lo lapid.--Trenza.
Loblob.--Atascarse.
Locad.--Caer árbol, casa, etc. Tumbar, rodar por tierra.
Loc-ca.--Despertar.
Locut.--Doblar, arrollar.
Log-ga.--Cocinar.
Log-gud.--Afanarse.
Logsacan.--Almirez.
Lóha.--Mellizo.
Lohá.--Lágrima.
Loling.--Plumaje, diadema.
Lol-lo.--Lavarse.
Lol-lo-anan.--Aguamanil.
Loló.--Untar, ungir.
Lolo.--Dolor, arrepentimiento.
Lolob.--Libar.
Lolod.--Espinilla, parte anterior de la pierna.
Lolon.--Arrollar.
Lolotan.--Cordón.
Lomayan.--Hechicero.
Lomba.--Toñina.
Lom-mi.--Hechizar.
Lom-mos.--Mojar, mojarse, empaparse.
Lomo.--Trabajo, trabajar.--Taralomo. Trabajador
Lomoc.--Blando, reblandecer.
Lonag.--Moler.
Lonag-anan.--Molino.
Longat.--Desencajar.
Long-nga.--Aflojar, desasir.
Looc.--Seno. La parte de mar que se recoje entre dos puntas o cabos de tierra. || Hueco. Concavidad.
Loos.--Afinar, perfeccionar, purificar los metales.
Lopao.--Calvo, encalvecer.
Lopi.--Doblar.
Lop-po.--Coco. Palmera de este nombre que regularmente da unas cien frutas al año. Es una planta de tanta utilidad y provecho, que parece ha querido Dios regalar á los indios especialmente con ella.
Loran.--Olla grande.
Losay.--Glándulas.
Los-sing.--Balar, relinchar.
Los-song.--Mortero.
Los-sot.--Presentarse.--Ca domatong yan Pare, lomos-sot si cona. Al llegar el Padre, te presentaras.
Lotcat.--Desempeñar, sacar ó recobrar la cosa empeñada, pagando la cantidad estipulada.
Lothang.--Fusil.
Lothang lothang.--Tirotear.
Lothao.--Boyar.
Loto.--Cocer.
Loto-anan.--Cocina.
Lotsot.--Sieso.
Lot-tac.--Estallar, hender, hendidura.
Luba luba.--Bambolear.
Lubas.--Desnudarse.
Lub-bag.--Bulto, hinchazón.
Lub-bong.--Enterrar.
Lub-bong-anan.--Cementerio.
Lub-bus.--Gloriarse.
Lubos.--Mero, puro, simple.
Lucad.--Caer árbol, casa, etc.
Lucqui lucqui.--Desperezarze.
Lugas.--Grano.
Lugat.--Cansarse.--Andá ca lugati, andá micalugat. No se ha cansado.
Lugus.--Obligar, forzar.
Lulias.--Oropéndola.
Lumbia.--Especie de palma muy util.
Lumpac.--Atacar.
Lunud.--Cejar, volver atras.
Lupac.--Callo.
Lutac.--Cascar, quebrantar.
Luton.--Mico, mono.
Lut-to.--Asaltar.
Luya.--Jengibre.
M
Ma.--Particula que antepuesta á algunas raices abstractas, las hace nombres adjetivos, V.gr., basa, laga, boc-cor. Respeto, precio, vigor. Mabasa, malaga, maboc-cor. Respetuoso, precioso, vigoroso. Tambien se usa de ordinario antepuesta a verbos en tiempo futuro, haciendolos intransitivos. V.gr. Gob-bo, lo-cad. Quemar, caer. Magob-bo, malocad. Se quemará, se caerá.
Ma-baba.--Bajo.
Ma-bal-lo.--Aromático.
Ma-basa.--Atento, deferente.
Ma-bantog.--Ilustre, famoso.
Ma-bod-dos.--Preñado, da. Se dice de cualquier hembra que ha concebido y tiene la criatura en el vientre. Se dice también figuradamente del palay cuando está granando, y de otras semillas, lo mismo que de las nubeds hinchadas ó cargadas de agua.
Ma-boyoc.--Flexible.
Ma-bolag.--Rubio.
Maca.--Partícula que alguna vez se usa antepuesta a la raíz dándole terminación futura, y afirmando que puede hace lo que el verbo significa. V.gr. pano, andar.--Si cona macapano den. Tú podrás andar ya.
Maca-dayo.--Letificante, lo que alegra.
Macan.--Alimento.
Macatol.--Picante, molésto. || Sarna, picazón.
Ma-corang.--Atolondrado.
Ma-dolom.--Hondo, profundo.
Madat.--Malo, aleve.
Mad-dos.--Escozor.
Mad-digor.--Bien, bueno.
Madio.--Lejos.
Madita.--Muchos. || Abundar.
Ma-dol-la-an.--Portentoso, admirable.
Madoya.--Pastel.
Magan.--Leve, ligero.
Magani.--Valiente, sanguinario, bárbaro.
Magasa.--Delgado, flaco, macilento.
Magay.--Pita.
Mag-garagar.--Paciencia.
Mag-gor.--Sufrir, tolerar, padecer resignado.
Maguinbata.--Rejuvenecer.
Maguindanao.--Moro de Mindanao.
Maguintóo.--Creer, dar crédito.
Magsosoli.--Remunerador, premiador.
Ma-ilo.--Emponzoñador, envenenador.
Ma-ipa.--Avispado, vivo, suspicaz.
Malaan.--Mezquino.
Ma-laga.--Caro, precioso.
Ma-lambo.--Gordo, corpulento. || Mantecoso.
Malayat.--Alto, largo.
Malicobang.--Ancho, espacioso.
Ma-ligmat.--Adelantado.
Mal-laqui.--Joven, soltero.
Mal-lo.--Alisar.
Mal-long.--Sombrío.
Ma-long-an.--Idem. Lugar melancólico, triste.
Mal-loto.--Encarnado, colorado, rubio.
Mal-lo mal-loto.--Bermejo.
Ma-log-god.--Activo, diligente, estudioso.
Ma-lomet.--Achacoso, débil, enfermizo.
Ma-lomoc.--Blando, fácil.
Ma-lon-nao.--Verde, lozano, frondoso.
Ma-loos.--Pulido, remilgado.
Ma-los-sot al-lo.--Mediodia.
Ma-lopig.--Perjudicial.
Mallag.--Querer.
Mama.--Hombre, varón. Tambien se dice de los animales varones, V.gr. para decir caballo, se dice: Cuda mama. Perro: Aso mama, etc.
Mamá.--Mascar buyo con la bonga, cal y tabaco.--Mag-mama quita, adi. Vamos á mascar, amigo.
Mama-on.--Bonga, fruta de la palma llamada palma de la bonga, la cual suelen los indios mascar con el buyo, después de haberla partido en dos ó tres pedazos, y puesto un poco de cal en la parte tierna y cóncava de pedacito que mascan.
Mam-mis.--Dulce.
Manama.--El segundo nombre que los bagobos dan á la Divinidad.
Manan.--Pero, como.
Manan?--¿Porque?
Ma-nanam.--Apetitoso.
Mananandan.--Arrendatario.
Mananap.--Animal, bestia.
Mananap y migosong.--Reptil.
Managit.--Albahaca.
Manaol.--Aguila.
Manda?--¿Adónde?--Manda ca? ¿A dónde vas?
Manga.--Particula, artículo para plural.
Mangad.--Alaja, joya. || Comercio de telas.
Mangad-on.--Hombre rico, que tiene joyas, telas, etc.
Mangadoy.--Oloroso.
Mangagao.--Adúltero. El que quita la mujer de su projimo. || El que se apodera de lo que no es suyo.
Mangangayao.--Aguerrido, guerrero.
Mangayao.--Guerra.
Mangitom.--Oscurecerse. || Eclipse, oscuridad.
Mangit-tong.--Tenebroso, oscuro.
Mangongolin.--Piloto, timonel.
Mangongubad.--Traductor.
Manica.--Buyo ó betel, cuya hoja mascan los bagobos y la mayor parte de los indios.
Maninipit.--Alacrán.
Ma-nipis.--Delgado, fino.
Manla-lagoy.--Arisco, desertor.
Manobo.--Hombre.--Manobo y andá caroan. Hombre vago, inutil--Manobo taoang. Pobre.
Manoc.--Ave en general.
Manoc lomansad.--Gallo.
Manoc marong.--Gallina.
Manonocot.--Cobrador.
Mansili.--Vibora, culebra.
Mante.--Vivir, sobrevivir.
Manto.--Nuevo.
Mao.--Hediondo.
Ma-pait.--Amargo.
Ma-paos.--Ronco, sin voz.
Ma-paoa.--Vistoso, claro.
Ma-pod-di.--Emponzoñador. || Escosor.
Mapon.--Tarde.--Bani mapon. Ayer tarde
Ma-pos-sol.--Digesto.
Maquedo.--Miserable.
Marag.--Todo.--Marag tollan. Puro hueso, todo hueso.
Ma-rano y guinoa.--Triste.
Ma-rapas rapas.--Altercador, porfiado.
Marapong.--Infecundo.
Mararag.--Amarillo.
Mararag rarag.--Amarillento.
Mararan.--Mil. || Sab-bad mararan. Un mil, millar.
Maras.--Picante.--Maras y vino toy. Ese vino es picante, fuerte.
Marentag.--Pequeño, poco.
Maribo.--Diez mil.
Ma-ripa.--Asqueroso, sucio.
Maro-biring.--Bola, esfera.
Marogang.--Corona triunfal.
Maromicot.--Gargajo. || Cosa espesa.
Marom-mon.--Mudo.
Maron na.--Aspero.
Masalig-gut.--Angosto.
Ma-sarig.--Fuerte, valido, de confianza.
Masin.--Salado.
Maripogcot.--Pituita.
Ma-son-nang.--Brillante, luminoso.
Mas-som.--Vinagre, ágrio.
Mata.--Ojo.
Matabog.--Obeso.
Ma-tacao, ma-taco.--Ladrón.
Ma-tana-an.--Malicioso.
Matan-nob.--Honestidad.
Matanom.--Monarca, principal, jefe.
Matanom-man.--Superioridad, jefatura.
Mate.--Morir.
Ma-tiao.--Diáfano.
Matibolo.--Orbe.
Matig.--Particula que suele anteponerse á la raíz para significar que el sugeto de quien se habla es diestro ó versado en aquello que significa la raíz, V.gr.--Matig bono. Asesino. || Matig lampas. Embargador.--Matig quita ca sala. Pecador.
Matigmat.--Repentinamente.
Ma-tigmos.--Callado.
Matig-nogog.--Obediente.
Matig-ola.--Malgastador, prodigo.
Matig-silom.--Buzo.
Matig-tignoro.--Maestro. || Directorcillo.
Ma-togol.--Renitente.
Matongtong.--Cierto, verdaderamene.
Ma-torog-on.--Dormilón.
Ma-totoc.--Manso.
Ma-tuid.--Recto, justo. || Virtuoso.
Mayag.--Patente, manifiesto, vistoso.
Meila.--Adusto, cimarrón.
Melo.--Prematuro, verde. || Inocente.--Diri co macan y melo booy. No puedo yo comer la fruta verde. || Batasan ca bagobo, tagmagan y hose ca melo manobo. Es costumbre entre bagobos, admitir el arreglo ó sentencia de un hombre imparcial.
Mepiraan?--¿Cuando?
Me-tonton.--Vertical.
Miliad.--Corvo.
Mina-ibog-an.--Antojadizo.
Mina-ido-an.--Misericordioso.
Minailo.--Huerfano.
Minallag-an.--Privado, querido.
Minanga.--Perezoso, tardo, lento.
Minate.--Muerto.
Mingco.--Gato.
Minod-do-an.--Vecino.
Minol-los.--Secretamente, en sigilo.
Mi-pal-li-an.--Réprobo.
Mi-rod-dog.--Podrido.
Misa P.e.--Misa. El Santo Sacrificio del altar.
Mismis.--Méyar el gato.
Misquinan.--Pobre. || Pobremente.
Mi-tid-das.--Parasismo, patatús.
Mitom.--Negro.
Mi-tipon.--Total.
Mod-do.--Vivir, habitar.
Mogton.--Alcanzar.
Molog molog.--Babieca.
Momol.--Encias.
Mona pa.--Antecedentemente.
N
Na.--Interjección con que se aviva el discurso, y se excita la atención del que escucha. Se usa ordinariamente después de haber expuesto algunas razónes, al terminar un periodo largo, para hacer pausa y llamar al mismo tiempo la atención del auditorio en favor de lo que falta que decir. Como se dijera: Ea, ea pues, asi pues. Na..--Domatong den yan Pare manto. Madinog nio yan candin palenta: dire mapacay ca diri somancop canan pap-pang bagobo. Ea. Llegó ya el Padre nuevo. Habeis oido sus órdenes: No pueden menos de asentir los bagobos todos. || De esta interjección se usa también mucho cuando se quiere convencer á alguno que acaba de resolverse, V.gr. Coman ca, le dicen á uno que casualmente se encuentra en una casa en donde estar preparada la comida. Ven aqui y come tu también, le dicen los bagobos amigos y hospitalarios. Dini ca, comanca den. Ná, naá...á, prolongando el na hasta que se decide á comer el invitado.
Nana.--Pus, podre.
Nanam.--Sabor, gusto.
Nanaoi.--Cuchillo que usan los bagobos de 4.o distrito de mindanao para limpiar bejuco, partir la bonga, etc. || Naoi-an co yan balagon. Limpiaré el bejuco.
Nangoy.--Nadar.
Nasnas.--Estregar.
Nati.--Torete, potro.
Nayad.--Acostumbrar.
Nayad nayad.--Alagar, atraer.
Nayon.--Continuar.
Ngadan.--Nombre, nombrar.
Ngadoc.--Olor, aroma.
Ngingi.--Baba, esputo, pituita.
Ngipon.--Diente.
Ngisi.--Reir.
Ngisi ngisi.--Sonreirse.
Ngolog.--Bobo, hombre de corto entendimiento.
Ngolog ngolog.--Botarate, maniático.
Nico.--Para tí, á tí, contigo.
Nicsay.--Hundir.
Nida.--Abejar.
Nilam.--Aparejarse, prepararse.--Mangilam ca. Anda tu con cuidado, prepárate.
Nina.--Pus, apostema, pódre de las llagas.
Nipis.--Adelgazar.
Nisado.--Aguardiente.
Nob-bac.--Precipitarse.
Nonga.--Digno, justo, cabal.
Nong-nogan.--Juicio, razón.
Nong-nong.--Pensar, discurrir.
Nong-nong-an.--Prudente, avisado.
Nonog.--Obedecer.
O
O.--Y. Conjunción.
Oac.--Cuervo.
Oad-dia.--Acero.
Oaig.--Agua.
Oaig-an.--Aguado. || Tierra anegadiza, encharcada.
Oalo.--Ocho.
Oao.--Sed.
Obad.--Aspar.
Obad-an.--Aspa.
Oban.--Canas.
Oban-on.--Canoso.
Obao.--Blanquecino.
Obat.--Pólvora.
Ob-bac.--Precipitar.
Ob-be.--Pavesa.
Ob-be ob-be.--Chispear.
Ob-bog.--Pars verenda.
Ob-bol.--Humo.
Ob-bol y guinaoa no.--Como qieras, tu cuidado.
Ob-bol-an.--Chimenea.
Ob-bos.--Cogollo. || Ramo.
Obdang.--Acometer.
Obo.--Tos, toser.
Obod.--Palmito, cogollo de palma, bejuco, etc.
Obol.--Traspirar.
Ocar.--Desdoblar.
Oc-cod.--Carne, pulpa.
Oc-cod-on.--Carnoso, pulposo.
Ocor.--Mensurar.
Odan.--Lluvia, llover.
Odan, odan.--Lloviznar.
Od-dap.--Vapor, vaho.
Od-ding.--Acercarse, pasar, visitar de paso algún lugar o persona.
Od-ding-anan.--Corredor, pasadillo.
Od-ding od-ding.--Huésped.
Od-do.--Habitar.--Mod-do ca. Estate quieto, vive tranquilo.
Od-do-an.--Casa, habitación.
Ogam.--Haba. || Sarro.
Ogan.--Verso, alegoría.
Ogang.--Yerno. || Suegro.
Ogat.--Artería.
Ogca.--Desdentado.
Og-got.--Apretar.
Og-guet.--Ropa, vestido.
Ogo.--Hé. Interjecction que sirve para llamar la atención de alguno.
Ogpo.--Punta. || Finítimo, confinante.
Oguis.--Blanco.
Oigoig.--Vaivén.
Ola.--Desparramar, malgastar.
Olang.--Estorbar.
Olanib.--Carey.
Olasiman.--Verdolaga.
Olad olad.--Lisonja.
Olat.--Cicatrizar, enromar.
Oli.--Devolver, restituir. || Volver al lugar de donde se salió.
Olin.--Popa.
Olit.--Contar, aclarar.
Olit-on.--Cuento, adagio.
Ol-lao.--Vocear, desgañitarse.
Ol-lon.--Cincha.
Ol-los.--Callar, guardar el secreto. || Esconder, emboscar.
Ol-los-anan.--Asilo, escondrijo, lugar apropósito para tener escondida ó guardada una cosa.
Ol-lot.--Prohibir, impedir, vedar.
Ol-lot-an.--Linde.--Ol-lot-an ta dalan. Apeo.
Olo.--Cabeza, extremidad.
Olod.--Gusano.
Olohan.--Cabecera.
Olon.--Melenudo.
Olonan.--Almohada, almohadón.
Oman.--Repetir, redoblar.
Omang.--Caracol de tierra.
Ombo.--Asomarse.
Omed.--Doblegar, inclinar.
Oming.--Cocinar.
Oming-anan.--Cocina.
Om-may-an.--Arrozal, sementera de palay.
Om-me.--Palay, arroz cáscara.
Om-mo.--Enronquecer, ronquera.
Ompac.--Camisa.
Ompad.--Abortar.
Ona.--Adelantar, ir delante.
Onang.--Evaporarse, exhalar.
Onao.--Sagú, harina de burí.
Onaoa.--Igual.
Onat.--Desplegar, extender.
Onat onat.--Elasticidad.
Onayan.--Principio, esencia.
Ongag.--Lechuza.
On-na.--No, no es así, no es eso.
On-nag ca oaig.--Raudal, copia de agua que corre rápidamente.
On-nao.--Desvelar, impedir el sueño.
On-ngat.--Sedición, asonada, insurrección.
Onos.--Chubasco.
Onsad.--Sentarse.
Onsad-anan.--Asiento, silla, banco.
Ontog.--Sangria.
Ontong.--Utilidad, provecho.
Oo.--Si, adv. afirmativo.
Opo.--Devoción, fervor.
Opo-on.--Devoto, fevoroso.
Op-pag.--Tabla.
Op-pi.--Desgajar.
Op-pis.--Deshinchar.
Op-po op-po.--Respingo, salto.
Op-poy.--Aspid.
Oquit.--Pasar.
Oquit-anan.--Paso, camino.
Orang.--Explorar.
Oras.--Lavar.
Oras-anan.--Batea, palangana.
Orer.--Racimo.
Oring.--Carbón.
Oroc.--Desgana, desmayo. || Tedio.
Orom.--Sátira, satirizar.
Orop.--Boquear.
Osa.--Venado.
Osig.--Enemigo, émulo.
Osob.--Sondar, sondear.
Osong.--Rempujar.
Osoy.--Juego, diversion.
Os-sa.--Diferencia.
Os-sob.--Bajar del cielo, de lo alto.
Os-sod.--Desembrazar.
Otap.--Peligrar.
Otas.--Acabarse.
Otic.--Manipular, mezclarse en cosas estrañas.
Otip.--Bulla, gritería de muchas personas. || Canto, coro.
Otip otip.--Cántico.
Otoc.--Médula.
Ot-tot.--Ventosidad, ventosear.
Oual.--Prensar, bruñir las telas.
Oal-ling oal-ling.--Nombre de una especie de parásita que abunda en tierra de bagobos y es muy apreciada por sus hermosas flores.
Ouari.--Lechuza.
P
Pa.--Adv. de modo y de tiempo. Aun. Todavia.--Diri pa. Aún no.--Andá pa datong yan Pare. Todavía no ha llegado el Padre. || Antepuesta la particula pa á nombres de lugares, significa caminar, dirigirse hácia ellos. V.gr.--Padávao si candin. El se dirige á Dávao.--Palanguit quitá. Nosotros dirigimos al cielo. || Antepuesta así mismo á verbos significa querer, permitir se efectue en el sujeto lo que dice la raíz, V.gr.--Paampo si candan. Desean ellos que les supliquen.--Patinoro si quio. Procurad aprender, procurad vosotros que os enseñen.
Páa.--Pié.
Pa-ayag.--Ostentar.
Pa-baba.--Abajarse, humillarse.
Pa-bayá.--Concession, permiso.
Pa-boc-cor.--Corroborar.
Pa-boláo.--Provocar, exicitar, irritar.
Pa-bol-log.--Decidir.
Pabongan-an.--Montaña, cordillera.
Pa-callague.--Desposar.
Pa-camati.--Pugilato, contender á puñetazos.
Pacan.--Alimentar, dar de comer, apacentar.
Pacas.--Rasgar, rotura de vestido.
Pacay.--Poder.--Mapacay. Puede ser.--Diri mapacay. No puede ser.--Andá capacay. No puede ser.
Pac-co.--Corvo, encorvar.
Paco.--Asa.
Pacot.--Cochino.
Pacoy.--Mazo, macear.
Pacpac.--Cuña.
Pactom.--Detraer, apartar, una cosa de otra.
Pacut.--Abotonar.
Pa-dadorong.--Presunción en al andar, cortonearse.
Pa-dani.--Acercarse.
Pa-dap-pandap-pan.--Adornar.
Padat.--Malearse, vejar.
Pa-datas.--Elevarse.
Pa-datas datas.--Altivéz, orgullo.
Paden.--Esta palabra tan frecuentemente usada, está compuesta de los adverbios pa y den. Equivale al paman y panaman de bisayas y tagalogs. Aún, todavía, también.
Pa-diae.--Separar, apartar.
Padigos.--Bañarse, tomar baños.--Padigos ca páa. Pediluvio.
Pa-digos-anan.--Baño, lugar para bañarse.
Padita.--Multiplicar. || Concurrir muchos.
Pa-dodorong.--Presumido.
Padong.--Desorejar, desorejado.
Pa-dongon.--Apagar, apagarse.
Pa-dorong dorong.--Ataviarse.
Pa-doc-cot.--Pegar, encolar, juntar, espesar.
Padpad.--Destrucción.
Paga.--Desván.
Pagais.--Alarido, gritería.
Pagaoang.--Adivinar.
Pag-gor.--Hebilla.
Pagnis.--Descortezar.
Pagodan-nan.--Sea lo que quiera, cualquier cosa, cualquiera.
Pa-gon-nao.--Refrescar, refrigerarse.
Pa-hayag.--Manifestar, ostentar, explanar.
Pa-iman.--Oferta, exvoto, esperanza.
Palacpac.--Matraca.
Palad.--Fortuna, ventura.
Palad ca lima.--Palma de la mano.
Palad ca páa.--Palma del pié.
Pa-lagoy.--Corrér.
Palalao.--Enlutar.
Palanda.--Pito.
Palandag.--Copo de algodón.
Palandig.--Paliar, indicar, disimuladamente.
Palandig-an.--Estribillo.
Palas.--Dragón.
Pa-layoc, palayoque.--El acto de juntarse el marido y la mujer.
Palenta.--Orden, disposición, mandato.
Paligoma.--Cuchillo, arma blanca.
Palin.--Mudarse, cambiarse.
Pal-la.--Emplazar, aplazar.
Pal-li.--Predestinar, elegir.
Pal-lot.--Desenvainar, arrancar.
Palo.--Talón. || Coz. || Palo ca páa, muslo.
Pa-loá.--Excluir, echar fuera.
Pa-lomoc.--Reblandecer. || Causar lenitivo.
Palongat.--Conjuración.
Pa-lon-nao.--Reverdecer.
Pamad-dang.--Maleficio, veneno.
Pamalii.--Natura.
Pa-mal-li.--Entresacar, escojer.
Pamaloye.--Sobrino.
Pamanga.--Manejo, diligencia en buscar lo necesario para la vida.
Paman-nod.--Calambre, hormigueo. || Convulsión, contracción.
Pamansa.--Blasón.
Pamansag.--Apellido.
Pamansob.--Adivinar.
Pa-mantac.--Bravear.
Pamao.--Subversivo.
Pamapaan.--Encumbrado, elevado.
Pamapaan-an.--Eminencia, magestad.
Pamarang.--Arracadas, pendientes.
Pa-marange.--Navegar.
Pamasac.--Buscar.
Pa-masoso.--Nacer, encarnarse. || Parir.
Pa-matae.--Batallar, pelearse.
Pamasonga.--Bufar.
Pamato.--Marca, señal, presagio.
Pamerensa.--Aplanchar.
Pa-minog.--Atender, oir.
Pa-mirocpiroc.--Prestañear.
Pamitoran.--Mandil.
Pa-moang.--Chiflar.
Pa-mog-gue.--Dar, contribuir.
Pamola.--Planta.
Pamola-an.--Plantación, hacienda.
Pamon-nos.--Verruga.
Pamonsan-ngan.--Vituperio.
Pa-mubbo.--Barrena, barreno.
Pa-muti.--Erupción.
Pamutod.--Inocular.
Pamoyo.--Pedir.
Pana.--Saeta.
Panacorab.--Sacudir, sacudida.
Panaga.--Destral, hacha.
Panagaso.--Cazar con perros.
Panait.--Saltar.
Panalampo.--Ironía.
Panamboco.--Abotonar.
Pa-nayad.--Domar.
Panayo.--Colmillo.
Panayo-an.--Colmillar, que pertenece á los comillos.
Pa-nayon.--Subsistir.
Pa-nayon-an.--Confinar.
Pancag.--Aguijonear.
Panday, pande.--Hábil, artista.
Panday-an.--Taller, laboratorio.
Pandi pandi.--Bandera.
Pandil pandil.--Laurel.
Pandol.--Tropezar.
Pandongan.--Cresta.
Panetayan.--Puente.
Panga.--Rama.
Pangadan.--Nombre, nombrar.
Pangadi.--Rezar.
Pangadoy.--Quejarse.
Pangalaga.--Apreciar.
Pangalap.--Manejo. || Buscar con diligencía lo necesario para la vida.
Pangalig.--Yugo.
Pangal-li.--Pelotera, rifa contienda entre mujeres.
Pangalong.--Empantanado.
Pangalongan.--Espejo.
Pangamay.--Arañar.
Pangangali.--Porfiar.