The Jesuit Relations and Allied Documents, Vol. 2: Acadia, 1612-1614
Part 19
MEANTIME in France the authority of the Queen was interposed, that we might at the first opportunity be relieved from our bondage at Port Royal, and that we might be allowed, in any part of New France, either to study the language of the natives, or practice among the Savages what we had already learned by our own right, and seeking the permission of no man. Therefore two of our members, provided with a Royal commission for this undertaking,--Father Quintin,[78] and he who previously had sailed from Port Royal for France, Gilbert du Thet,--safely and joyfully reached the coast of New France in the middle of May of the year 1613. It was provided in the commission that we should be allowed to establish a new settlement in a suitable place, and to have a sufficient number of colonists to protect it;[79] and for its provision there had generously been sent a year's supply of food for thirty persons, and also horses, goats, and other things of the sort. By the kindness of the Queen there were also added weapons for our defense, some supplies, and also four military tents, by which we might be sheltered while our new residence was being built. La Saussaye, with a military title and command, was to have charge of the household of colonists, not only while the buildings were in process of erection, but also when they had been completed and fortified, in order that in case of attack nothing might be neglected, but the entire colony should be in a condition of defense, and the buildings in good repair. When the supplies were landed at Port Royal, only five of us were there, out of the whole population, Biencourt being absent with the others. When the letter of the Queen, [588] in which were orders for our dismissal, had been read to Hèbert,[80] who represented Biencourt, we were allowed to collect our baggage; having done this, two days later we left Port Royal, with the intention of founding a new settlement in the neighborhood of Norembega. The boatmen had been notified, according to their agreement, to land at _Kadesquit_,[81] a harbor on the shore of Norembega, in order that the whole colony might there disembark, and auspiciously take possession of a site for the future settlement upon the neighboring hills; but when we had stuck in a bay, this side of that,[82] to which from the favorable outcome, we gave the name of St. Sauveur, they declared that they had abundantly fulfilled their agreement, and that they would not continue the voyage any further. During this dispute, we engaged in conversation with the Savages inhabiting the spot; and since they praised their own country as being far superior to that at Kadesquit, and earnestly solicited us to choose it for our settlement, we conceived a desire to explore it. After we had examined this region, which was heartily approved by all, the whole company turned their attention to selecting a site for the building upon a suitable hill. Therefore, a Cross was erected, by way of consecrating the place; the ground was marked out for the erection of the buildings; the earth was dug up for laying the foundations; and our abode, while still in its infancy, was called by the same name as the harbor, St. Sauveur. La Saussaye, the commander of the colonists, took, from the beginning, so deep an interest in agriculture that he thought of that alone, and neglected everything else; and through his excessive zeal for husbandry, called off a large portion of the colony from the work of building, and set them to farming. La Motte,[83] Saussaye's Lieutenant, Ronseraye, the Color-bearer, Joubert, the Drill-master, and other leading men of the Company were of the opinion that, postponing all other enterprises, the building [589] ought to be completed, and the energies of the entire company be devoted to this, until it should be protected by fortifications against hostile violence, and might safely be inhabited. Wherefore, they were greatly displeased because most of the colonists were taken away from building and employed in plowing by La Saussaye, whom they eagerly urged to apply the labors and zeal of all in building, a more profitable undertaking for the present; but it fell upon deaf ears. So, as the views and plans of the leaders were at variance, disputes arose, such as usually take place between those who differ, when each one thinks that what he deems best ought to be preferred to the projects and undertakings of others; the result was, that days were idly spent, away from work, in quarreling. This inactivity, and obstinacy in contrary opinions, so inimical to Christian interests and the Divine worship upon that shore, God seems to have willed to punish by means of an unforeseen calamity.
ANGLI paucis abhinc annis Virginiam occuparunt, quam Ioannes Vezaranus Francisci I Gallorum Regis auspiciis exploratam, quingentesimo vicesimo tertio anno sub eius iurisdictionem redegerat. Eadem ipsa est continens inter Floridam Nouamque Franciam, quam tricesimo sexto, septimo, & octauo gradibus substratã, _Mocosæ_ nomine? veteres designarunt, ducẽtenis quinquagenis leucis versùs Occasum ab Sancti Saluatoris statione dissitæ. Ex Ieutomo arce, quam egregiè munitam, & præsidiario milite instructam inibi octauo ab hinc anno habent, quotannis æstiuam nauigationem instituunt ad Peucoïtiarum insularum cetarias, piscariæ [590] annonæ in futuram hiemem comparandæ. Eò cùm deueherentur huius anni æstate, inciderunt in eas cæli caligines, quæ huic mari densissimæ solent per eos menses incubare, in quibus dum incerti locorum diutius hærent, frequentibus eos trahentibus æstuariis, paullatim nostrũ in littus delati sunt, haud procul portu Sancti Saluatoris. Inde Barbarorum imprudentia lapsorum indicio, qui eos pro fœderatis Gallis sumerent, didicerunt Gallicam nauem in proximo portu versari, atque illam quidem neque grandem, neque à numerosis epibatis, neq; ab æneis tormentis validè instructam. Eo nuncio nihil opportuniùs accidere poterat hominibus seminudis, & cibariorum copia exhaustis, quos præter hanc inopiam, insita rapiendi cupiditas, & prædæ maioris opinio, quàm quanta ex direpto nostro nauigio poterat cogi, sua sponte ad vim inferendã, etiam contra ius naturale ac gentium, accendebant. Arma igitur expediunt, passis velis, instructa acie, directo cursu in nostrum portum inuehuntur. Quibus argumentis Barbarus ille, cuius maximè indicio fueramus proditi, cùm hostilem in nos Anglorum animum collegisset, tum suum errorem agnoscere, & quod in nos deliquerat, quibus se crederet gratificari, multo detestari fletu, quem fletum deinde crebrò integrauit, cùm à nobis errati sui veniam peteret, & à Barbaris ipsis popularibus, qui nostrũ casum, suam iniuriam interpretati, sæpe illi manus intentarunt. Nos interea ancipiti opinione suspẽsi, amicos an hostes censeremus, quos rectà in nostrã stationem secundus ventus inferebat, euentum trepidi [591] opperiebamur, cùm nauigij gubernator scapha vectus ad explorandum obuiam processit, longo tamen circuitu, ne non esset receptui locus, maximè quòd is aduerso, illi obsecundante vento vterentur. Sed explorato nihil fuit opus, classicum canentes inuehebantur, tela eatenus modò inhibentes, dū ea ex propinquo liceret adiicere; atque ipsos nauis defensores sigillatim destinare. Quattuordecim grandioribus tormentis, catapultis verò maioris modi, _Mosquetos_ vocant, sexagenis, impetu facto in nauigium nostrum, non sublatis anchoris ad motū inhabilem, decem modò propugnatoribus instructum, ærearum cannarum absente libratore, non multæ operæ fuit illius, atque omnium nostrum expugnatio, quos in continente Saussæïus distinuerat. Gilbertus du Thet noster propugnatorem in naui agebat, cùm ab hostibus funestarum glandium tempestas maximè ingrueret; qua in procella confossus letali plaga, chirurgi Angli Catholici multa licèt diligentia curatus, postridie Sacramentorum opportuno solatio adiutus, religiosa morte occubuit. Nos verò vniuersi in potestatem Hæretici Angli veneramus, qui vt erat insigniter versutus, clam subducto ex Saussæij capsis Regio diplomate, cuius fide nostræ coloniæ Nouo-Francicæ tota ratio nitebatur, vt ne prædatoris more, sed æquo iure, nobiscum agere videretur, Saussæïum vrgere institit, vti probaret, cuius auctoritate coloniam in Canadiæ oras deduxisset. Saussæïus vbi Gallorũ Regis voluntatem atque diploma laudauerat, quod se in scriniis luculentum habere diceret, allatis capsis, [592] cuius claues adhuc seruauerat, iussus est illud expromere; sed ad capsas vbi ventum est, cætera omnia integra, suisque locis digesta agnoscebat Saussæïus, diploma tamen non comparebat: quod vbi nullum proferebatur, tum Prætor Anglus vultu ac voce ad seueritatem compositis, vehementer offendi, fugitiuos, & meros piratas nos omnes asserere, dignos nece prædicare, rem nostram militi suo diripiendam tradere, nos denique hostium loco habere. Quod autem facinus Angli ab summa iniuria exorsi suerant, videbantur maiore quoque iniquitate pertexturi, vt prioris noxæ memoriam posteriore obruerent, nisi maturè obuiã iretur. Quare Prætorẽ nostri adeunt, se, adhuc ignoranti qui essent, ingenuè aperiunt, ne imbelli victoria elatus de contubernio suo statuat seueriùs, obsecrant; humanæ conditionis vti meminerit, studiosè admonent: quàm benignè suis rebus vellet consultum, vbi similis ipsum perculisset casus, tam humaniter alienis consuleret: in primis autem consideraret sibi rem esse cum innocentissimis hominibus, quibus nihil noxæ obiici posset, quàm ab sua innocentia in pacato solo fuisse nimium securos. Comiter admodum sunt auditi à Prætore, atq; honorificis accepti verbis, id vnum dumtaxat nõ probante, quòd Patres Societatis, ab religionis & prudentiæ fama benè vulgò audientes, in fugitiuorum & prædonum turba versarentur. Contubernij verò sui vniuersi cum cæteram probam vitam, tum in eo, quo de agebatur, summam innocentiã cùm nostri validis probassent argumentis, visus est Prætor, [593] assensionem præbuisse, atque id modò habuisse, quod in nobis argueret, negligentiam in conseruãdo nostræ expeditionis diplomate. Ab eo igitur tẽpore Patres nostros perhumaniter habuit, atque honorificè in omnibus, mensáque benignè accepit. Vno interea scrupulo angebatur, quòd cum parte remigum gubernator nostræ nauis euaserat, cuius fuga, & rei gestæ nuncius per ilium allatus, ne quid incommodi alicunde sibi arcesseret, verebatur, eóque magis, quòd ille de nocte scapha sua ad nauim captiuam appulsa, reliquam remigum manum inde subduxerat. Hic certè gubernator, tametsi Caluinianus, adiit de nocte ad Patrem Biardum, eiusque apprehensa manu, multis obsecrationibus adhibitis, iussit eum cæterosque Patres de se, quantumuis fide ac ritibus alieno, omnia Christiani ac popularis hominis officia exspectare, ac persuasum habere, nulli rei defuturũ, quæ salutẽ ipsorum spectaret: vterentur modò liberè ipsius opera, viderẽtque quid animi sumturi essent ad fugã capescendã. Prolixè gratias egit Pater Biardus, memoremque se futurum spopõdit tam studiosæ in se ac suos voluntatis: de se autem ait nihil se statuere, quoad totius contubernij res tuto loco positas videret, tum sui arbitrium Deo permissurum: caueret interea ipse sibi gubernator, Prætorem quidpe Anglum omnia moliri, vt eum comprehenderet. His monitis ille instructus, vt sui discessus opinionem Anglorum animis ingeneraret, quasi receptus ad notam Gallicam nauem captandi causa festinaret, per ipsa frementium Anglorum ora intrepidè, ac insultantis [594] ore voceque, triduo pòst, scapham traduxit, longioreque simulato cursu, ponè vicinam insulã flexit iter, ibique delituit nostræ captiuitatis euentum obseruaturus. Nobis verò inter dubiam aut necis aut seruitutis aleam fluctuantibus, cùm apud notos Barbaros increbuisset nostræ calamitatis fama, frequentes ad nos ventitabant, magnopere miserantes nostrum infortunium, & suarum fortunarum tenuitatem in sequentem annum totum, si apud se restare vellemus, officiosissimè deferentes. De nobis tamen Argallus Prætor Anglus, & ei Legatus Turnellus mitiùs cogitauerant, in speciem certè, quàm rebamur initio: pacti nempe cũ Saussæïo coloniæ nostræ Duce fuerant nostrum in Galliam reditum: sed reditus conditiones erant eiusmodi, quæ parum differrent ab certa nostra pernicie. Triginta capitibus quot censebamur, vnus linter dumtaxat, haudquaquam omnium, etiam densissimè stipatorum, capax, concedebatur, hasque cõditiones acceperat Saussæïus, quin chirographo suo erat testatus, hanc suam fuisse optionem, quæ reuera erat optio certissimi naufragij. Nostri tamẽ euicerunt, vt ne præsens periculum adiret vniuersa simul turba, impetratumque est; vt quindeni modò cymbæ imponerentur, quorum vnus esset Pater Massæus, duo reliqui Patres delati ad insulas Peucoïtias Anglis piscatoribus traiiciendi in Galliam commendarentur: cætera pars contubernij, quæ libens in Virginiam ibat, eò deportaretur. Altera igitur pars contubernaliũ nauigatura in Galliam Saussæïo duce lintrem conscendit, locorum, & maritimæ [595] artis ignara, nauticis præterea tabulis destituta, cui Deus in tempore summisit Caluinianum illum nauis gubernatorem, valdè intentum in popularium suorum obseruandos casus, vt si qua posset via, ipsorum aduersis rebus opem ferrer. In continentem exscenderat, & Canadico cultu atque more, quasi vnus è Barbaris, tota ora maritima ferebatur, res nostras exploraturus, cùm opportunissimè incidit in proficiscentem lintrem, qua exceptus, valdè idoneum ducem hæsitantibus se præbuit, suamque cymbam & remiges quattuordecim eis socios viæ ac laborum adiunxit. Eorum penuriam, quoad inuentæ essent Gallicæ naues, opimus piscatus bis subleuauit; varius item Barbarorum in ea ora occursus, quorum Ludouicus Membertouius lauta visceratione Orignacij famelicos accepit; Rolandus, & alij Sagami panis nonnullam copiam, alij piscium volucrúmque non exiguam annonam beneuolentissimè diuiserunt. Omnium verò benefactorum id fuit iucundissimum, quod Rolandus Sagamus admonuit, in propinquo littore ad Sesamabræum, & Passepecum portum versari geminas naues reditum in Franciam adornantes. Eò cùm citissimè cursum direxissent duæ lintres, opportunè adfuerunt, antè quàm solueretur, admissique omnes, velis factis in Francicam Britanniam, salui & incolumes Maclouiense oppidũ tenuerunt, vbi Pater Massæus singulari Maclouiensis Antistitis, Magistratuum, oppidanorumque humanitate ac beneficentia liberalissimè acceptus est. De Patribus autem Biardo & Quintino, vti diximus, conuenerat, [596] vt in insulas Peucoïtias transuecti, opera piscatorum Anglorum inde in Franciam deportarentur: sed mutata pòst sententia, in Virginiã sunt destinati, cùm in captiuam nauem cui Turnellus præerat, essent impositi cum aliis quinque de contubernio, cæteris octo sociis in Argalli Prætoriam ingressis. Virginiensis præsidij præfectus de captiuis Iesuitis nescio quid inaudierat, eisque diras cruces struebat, cuius decreti nuncius ad nostros in naues & ad cæteros captiuos aduolarat, qui nonnullis nocturnam quietem adimeret, nec ille quidẽ inani rumore nixus; cùm enim ad Virginiam naue appulsi essent nostri, eius furori destinabantur. Argallus autem, qui fidem suam nostris obligasset, vt suo nomine ac genere dignum erat, intrepidè acriterque Præfecto suppliciis nostros addicenti obstitit, seque incolumi captiuis suis nihil periculi futurum asseuerauit: Præfecto tamen institutum suũ obstinatiùs tenente, Regium diploma, quo nostra colonia in Nouam-Frãciam deducebatur, protulit, cuius auctoritate repressus Præfectus vltrà tendere non ausus est. Coacto posteà concilio, cùm de re tota deliberaretur accuratiùs, ab omnibus itum est in eam sententiam, vt Argallus cum triplici instructa naue in Nouam-Frãciam Iesuitas reduceret; eos inde cum certis captiuis in Galliam transmitteret; Saussæium, & eius cohortem militarem, quæ in Porturegiensi arce præsidere, falsò tamen, dicebatur, in crucem ageret; Gallorum omnia domicilia diriperet, ac solo æquaret. Reditum est igitur in Nouo-Franciæ oram Gallis habitatam, vbi Sanctæ [597] Crucis, Regij Portus arces defensoribus vacuas spoliauit, & incẽdit, omnia Gallici nominis monumenta deleuit, Britannici aliquot locis inscripsit, oram omnem in Anglici sceptri potestatem asseruit. His gerendis rebus cùm inibi degeretur, bis periculum vitæ adiit Pater Biardus, quòd multis dissuaserat Argallo aditum in Portum Regium, vt nullius emolumenti operam, cuius tamen nõ vulgaris fuisset deinde præda; quòd se indicem eorum locorum præbere noluerat, qui ad prædam quærebantur; nonnullorum præterea Gallorum calumniæ iis locis in eum exstitissent: quibus omnibus grauiter atque ingenti suo discrimine apud Argallum Turnellumque offendit.