The Jesuit Relations and Allied Documents, Vol. 1: Acadia, 1610-1613
Part 17
PRIMO in conflictu Gilbertus Thetus, domesticæ rei adiutor è Societate, confossus lethali plaga, postridie religiosa morte occubuit. Ceteri Patres qui stabant in littore, in potestatem Argalli, prætoris Angli, venerunt. Ille, dum Gallicæ navis prædam & supellectilem recenset, subduxit clam è Saussæii, navis Gallicæ gubernatoris, qui huic expeditioni præerat, scrinio regium diploma, cujus fide tota novæ coloniæ ratio nitebatur. Mox ipsum Saussæium è littore subeuntem adortus, quærit ex eo quo jure, cujus auctoritate, novas tam prope Virginiam sedes moliatur. Laudavit Saussæius regium diploma, quod se in capsis rite conscriptum habere dixit. Ad eas ubi ventum est, vidit integras, & obseratas, suisque omnia digesta locis agnovit, diploma nullum apparuit. Tum Argallus, vultu & voce ad severitatem compositis, fugitivos & prædones conclamat, ac necem commeruisse pronunciat, simulque navim suis diripiendam tradit. Illum interea Patres obsecrant ut victis benignè consulat, quibus objici nihil noxæ possit aliud, quàm quod in pacato solo fuerint nimium securi: auctoritatem Regis Galliæ non dubiam ac voluntatem testantur. Prætor probè sibi conscius vera narrari, comiter eos audivit, & omnibus potestatem in Galliam redeundi fecit. Duas in naviculas infelix turba imponitur, quarum una cursum in Galliam rectà dirigeret; altera cum aliquot Anglis solveret in Virginiam, inde Franciam petitura. Hanc PP. Biardus & Quintinus, illam P. Massæus, & Saussæius conscenderunt. Utriusque sors longè dispar fuit. Quæ Saussæium & P. Massæum vehebat dum oram maritimam legit, annonâ, nautis, armamentis destituta, incidit in geminas naves reditum in Galliam adornantes. Jungit se illis læta, cumque suis vectoribus Maclovium, Britanniæ Aremoricæ oppidum, paucis diebus tenuit.
Interim Argallus, classis Anglicæ præfectus, Patres Biardum & Quintinum deducturus in Virginiam, ut constitutum fuerat, paululum iis præivit cum sua navi prætoria. Virginiam obtinebat Anglus ferox, nomini Gallico, ac Societati nostræ [325] perinfensus. Ubi adventare Jesuitas audivit, vociferatur perdendos homines improbissimos, busta pietatis ac religionis. Argallus contra nitebatur; seque vivo nihil molestiæ damnive Patribus inferendum affirmabat: hanc enim ipsis dederat fidem; & regium diploma, cujus auctoritate colonia Gallica in Novam Franciam deducebatur, protulit. Hoc diplomate inflammatus homo furiosus, exturbandos è Nova Francia Gallos clamat. In hanc sententiam Angli proceres iverunt. Jubetur Argallus viam remetiri; Gallos, quicumque superessent, ejicere, domicilia evertere, & æquare solo. Rediit: arces in ora Canadensi extructas incendit, omnia delevit, ac naves duas in Regio Portu deprehensas, invasit.
Dum hæc in Canada geruntur, naves Anglicæ, præeuntem Argallum secutæ, aliæ procul à Virginia ventorum vi abreptæ; aliæ undis haustæ sunt. Una, cui Turnellus Anglus præerat, & qua Patres Quintinus ac Biardus vehebantur, continentibus sexdecim dierum procellis vexata, in Azores, Lusitanorum ad Africæ littus insulas, celerrimè defertur. Hic vero novum exoritur periculum. Turnellus poenam metuens, quòd Societatis sacerdotes per summam immanitatem domicilio avulsos spoliatosque secum traheret, indignisque habuisset modis, de illorum nece agitare consilia coepit. Satius denique illi visum ad eorum clementiam & humanitatem, quam in gravissimis injuriis perspexerat, confugere. Operam tamen dedit, ne intraret portum; sed stante in ancoris navigio, necessariam annonam immissâ scaphâ pararet. Contra quàm speraverat accidit. Secundo enim vento impulsus, portum quamlibet invitus reluctansque subiit. Nostri de illo, quamvis non ita merito, ne verbum quidem ullum, quo accusaretur, interposuere: læti quod hostem ita servassent. Agnovit beneficium gubernator Anglus; ac deinceps sæpenumero cum summa Patrum laude prædicavit. Id vero multo fecit impensiùs, cùm tempestate ad Angliæ urbem Penbrochium projectus, ejus oppidi magistratibus movit suspicionem maritimi latronis, quòd & Francicâ veheretur navi, neque scriptam auctoritatem proferret, qua suam navigationem tueretur. Asseveranti se à prætore suo Argallo tempestate divulsum, fides non habebatur. In tanto discrimine sacerdotes duos Societatis testes citavit, quos haberet in navi, & quorum incorrupta fides nemini venire posset in dubium. Cum Patres interrogati rem ita se habere confirmassent, periculo liberatus est. Reddidit quam debebat illorum humanitati vicem; utque ipsis non solum esset impune, sed etiam ut à magistratu honor haberetur, curavit. Certior interim factus Regis Christianissimi orator de Patrum navigatione difficili, & in Angliam adventu, egit cum Angliæ Rege de remittendis illis in Galliam. Quo annuente, Ambianum decimo, quàm fuerant capti, mense ad Socios læti sospitesque pervenerunt.
ONE OF THE MEMBERS OF THE SOCIETY IS KILLED; THE OTHERS ARE EXPELLED FROM CANADA.
IN THE FIRST onset, Gilbert du Thet, a household assistant of the Society, was stricken with a mortal wound, and on the following day piously departed this life. The rest of the Fathers, who were standing on the shore, were captured by Argall, the English commander.[63] This man, while he was taking an inventory of the plunder and equipment of the French ship, surreptitiously removed from the trunk of Saussaye, the captain of the French vessel, and commander of the expedition, the royal commission upon whose authority all the proceedings of the new colony were based. Soon meeting Saussaye himself, returning from the shore, Argall asked him by what right, by whose authority, he was founding a new colony so near Virginia. Saussaye cited the royal commission, which he asserted that he had, duly drawn up, in one of his trunks. When they came to these, he saw them untouched and locked, and all things disposed in their proper places; but no commission appeared. Thereupon Argall, changing his countenance and voice to severity, pronounced them runaways and pirates, and declared that they deserved death; while at the same time he delivered over the ship to his men to be plundered. Meanwhile the Fathers besought him to adopt mild measures toward the vanquished, against whom no other fault could be charged than that, in a peaceful situation, they had been too careless; they testified that the authority and favor of the King of France had certainly been given to the colony. The captain, who was thoroughly conscious of the truth of their statements, listened to them kindly, and gave to all the opportunity of returning to France. The unhappy crowd was placed upon two small ships, one of which directed its course straight towards France; the other, with some of the English, sailed for Virginia, thence to depart for France. Fathers Biard and Quentin embarked upon the latter; Father Massé and Saussaye upon the former. The fortunes of these ships were widely diverse. While that which carried Saussaye and Father Massé was coasting along the shore, destitute of provisions, of seamen, and of equipment, she fell upon two ships preparing to return to France. She gladly joined herself to these, and, with her passengers, arrived in a few days at St. Malo, a town of Brittany.
Meanwhile Argall, the commander of the English fleet, in order that he might conduct Fathers Biard and Quentin to Virginia, as had been resolved upon, preceded them a little with his flag-ship. Virginia was then ruled by a ferocious Englishman,[64] who was extremely hostile to the French name and to our Society. [325] When he heard that Jesuits had arrived, he exclaimed that such extremely wicked men, the sepulchers of piety and religion, ought to be destroyed. Argall strove against him, and declared that, while he lived, no annoyance or injury should be offered to the Fathers, for he had given them this assurance; and he produced the royal commission, by authority of which the French colony was brought to New France. Incensed by this commission, the man declared in a rage that the French must be driven from New France. In this decision the English councilors agreed. Argall was ordered to retrace his path; to expel those of the French who remained; to destroy their buildings, and level them with the ground. He returned, burned the forts built upon the Canadian coast, destroyed everything, and seized two ships which he found at Port Royal.[65]
While these things were taking place in Canada, of the English ships which were following the lead of Argall some were driven far from Virginia by the violence of the wind; others were swamped by the waves. One, which the Englishman Turnell[66] commanded, and in which Fathers Quentin and Biard were being conveyed, after being driven continuously for sixteen days by tempests, was quickly borne to the Azores, islands on the coast of Africa belonging to the Portuguese. But here a new danger arose. Turnell, fearing punishment because he was carrying with him and was holding under unjust conditions priests of the Society, who had been torn from their homes and robbed with the greatest brutality, began to consider plans for making way with them. Finally it seemed better to him to take refuge in their clemency and mildness, which he had observed amid the most grievous injuries. Nevertheless, he took measures that they should not enter the port, thinking that while the ship stood at anchor he might procure the necessary provisions by sending in a small boat. The contrary to what he had expected happened. For, impelled by an inshore breeze, he entered the harbor, although unwillingly and reluctantly. Our friends, contrary to his deserts, interposed not even a word by which he might be accused, rejoicing because they had, in this manner, saved an enemy. The English captain recognized their kindness, and afterwards often spoke with great praise of the Fathers. But this he did much more unreservedly when, borne by a storm to Pembroke, a city of England, he was suspected by the officials of that town of piracy on the high seas, because he was sailing in a French ship and produced no written authority by which he might justify his voyage. When he asserted that he had been separated by a storm from his commander, Argall, no credence was given to him. In this crisis he mentioned as witnesses the two priests of the Society whom he had in the ship, and whose uncorrupted integrity could be doubted by no one. When the Fathers, on being questioned, had given assurance that the affair was thus, he was released from danger. He made the requital which was due to their kindness, and took care that they should not only suffer no harm, but even that they should be shown honor by the officials. Meantime the ambassador of the Most Christian King, upon being informed of the toilsome voyage of the Fathers, carried on negotiations with the King of England concerning their restoration to France. With his consent, they arrived, in the tenth month after their capture, joyfully and safely among their Brethren at Amiens.
APPENDIX.
Missiones Societatis Iesv in America Septentrionali Anno M.DCC.X. [961]
APUD Abnaquæos missiones. _Aux Abnaquis._
S. Angeli Custodis missio. _De l'Ange Gardien._
Baiogulana miss. _Baiogula._
Chigutiminiana miss. _Chigoutimini._
S. Francisci Salesii miss. _De S. François de Sales._
S. Francisci Xaverii miss. _De S. François Xavier._
Huronica res. _Aux Hurons._
S. Ignatii miss. _De S. Ignace._
Immaculatæ Conceptionis miss. _De l'Immaculée Conception._
Ad septem Insulas miss. _Aux Sept Isles._
S. Josephi miss. _De S. Joseph._
Apud Ilinæos missiones. _Aux Ilinois._
Apud Iroquæos missiones. _Aux Iroquois._
Lauretana missio. _De Lorette._
Ad ripas, & ostium fluvii Mississipi missiones. _Aux bords, & a l'embouchure du Mississipi._
[962] Montis regalis res. _Mon[t]-real._
Nipisikouitana missio. _Nipisikovit._
Apud Outakouacos missiones _Aux Outakovacs._
Saguenæa missio. _Du Saguenai._
Saltensis missio. _Du Sault de Sainte Marie._
In silvis missiones. _Dans les forests._
Tadussacensis miss. _De Tadoussak._
Trifluviana miss. _Aux trois Rivieres._
_Numerantur Socii_ 42.
APPENDIX.
Missions of the Society of Jesus in North America in the Year 1710. [961]
MISSIONS among the Abenakis.
Mission of the Holy Guardian Angel.
Baiogula mission.
Chigoutimini mission.
Mission of St. Francis de Sales.
Mission of St. Francis Xavier.
Huron residence.
Mission of St. Ignatius.
Mission of the Immaculate Conception.
Mission at the seven Islands.
Mission of St. Joseph.
Missions among the Ilinois.
Missions among the Iroquois.
Mission of Lorette.
Missions on the banks and at the mouth of the Mississippi river.
[962] Residence of Montreal.
Nipisikouit mission.
Missions among the Outakouacs.
Saguenay mission.
Mission of Sault de Sainte Marie.
Forest missions.
Tadoussac mission.
Mission at Three Rivers.
_Number of brethren_ 42
VIII
JOUVENCY'S
De Regione ac Moribus Canadensium
ROME: GIORGIO PLACKO, 1710
SOURCE: We follow the general style of O'Callaghan's Reprint No. 5. The Title-page, Tabula Rerum, and Rerum Insigniorum Indiculus, are the work of that Editor. The Text, he reprinted from Jouvency's _Historia Societatis Jesu_ (Rome, 1710), part v., pp. 344-347; we have read the proof thereof, from a copy of that work found in the library of the College of St. Francis Xavier, New York. The bracketed pagination is that of Jouvency; except in the Tabula Rerum and Rerum Insigniorum Indiculus, which is that of O'Callaghan.
DE
REGIONE ET MORIBUS
CANADENSIUM
SEU BARBARORUM
NOVÆ FRANCIÆ
Auctore JOSEPHO JUVENCIO, Societatis Jesu, Sacerdote.
Ex Historiæ Soc. Jesu. Lib. xv. Parte v, impressa
ROMÆ: Ex Typographia Georgii Plachi M. D. CC. X.
CONCERNING THE
COUNTRY AND MANNERS
OF THE CANADIANS,
OR THE SAVAGES OF
NEW FRANCE
By JOSEPH JOUVENCY, a Priest of the Society of Jesus.
Printed from the History of the Society of Jesus, Book xv., Part v.
ROME: Printing House of Giorgio Placko 1710.
[3] Tabula Rerum
Pag.
I _FLUMINA Novæ Franciæ; soli natura; feræ, pisces, aves, &c._ 5
II _Canadensium domus & res familiaris; morbi; ægrorum cura & mortuorum_ 16
III _Belli gerendi ratio; arma; crudelitas in captivos_ 27
IV _Indoles animi: corporis cultus; cibi, convivia; supellex; religio, & superstitiones_ 33
[3] Table of Contents.
[_The page numbers refer to O'Callaghan's Reprint._]
Page.
I _RIVERS of New France; nature of the soil; wild beasts, fish, birds, etc._ 5
II _Homes and household economy of the Canadians; diseases; treatment of the sick and of the dead_ 16
III _Mode of warfare; weapons; cruelty to prisoners_ 27
IV _Mental characteristics; care of the body; food: feasts; household utensils; religion and superstitions_ 33
[344 §. x.] De regione ac moribus Canadensium, seu barbarorum Novæ Franciæ.
FLUMINA NOVÆ FRANCIÆ; SOLI NATURA; FERÆ, PISCES, AVES, &C.
DUO sunt in Nova Francia majores fluvii. Unus ab indigenis Canada nominatus, & à quo tota regio nomen traxit, nunc fluvius Sancti Laurentii dicitur, & ab occasu in ortum amplissimo fluit alveo. Alter, cui nomen Missisipus, per vasta, & ignota magnam adhuc partem, terrarum spatia fertur à Septentrione in Meridiem. Habent hoc singulare hujus regionis fluvii, quòd certis in locis ex editiore solo præcipitant in humiliorem planitiem ingenti cum strepitu. Ea loca saltus vocant Franci. Catadupa recte dixeris, qualia in Nilo celebrantur. Aqua tota fluminis, in morem arcuati fornicis, ita sæpe cadit, ut infra suspensum altè amnem sicco vestigio transire liceat. Barbari, cum huc ventum est, suas naviculas, è levi compactas cortice, imponunt humeris, & in placidam fluminis, alveo depressiore fluentis, partem eas deportant, cum sarcinulis. Urbs novæ Franciæ primaria Kebecum nuncupatur, S. Laurentii fluvio imposita. Coelo salubri tota regio utitur; at hyeme frigida, & diuturna vexatur. Hanc efficit partim fluminum & lacuum crebritas; partim opacitas & amplitudo nemorum, quæ vim solis calidam infringunt; denique nivium copia, quibus terra tres quatuorve menses, in iis locis quæ ab Boream propius accedunt, & eidem ac vetus Gallia parallelo subjacent, continenter inhorrescit. Humus omnium arborum plantarumque feracissima, præsertim ubi excisæ silvæ locum culturæ majorem præbuerunt. Quadrupedes eædem, quæ in Europa: nonnullæ regionis propriæ sunt, ut alces. Magnam belluam indigenæ appellant. Id nominis invenit à mole corporis: bovem enim æquat magnitudine. Mulum capite refert; cervum cornibus, pedibus, & cauda. Eam canibus immissis barbari agitant; defatigatam conficiunt jaculis & missilibus. Si desunt venatici canes, ipsi vicem illorum obeunt. Per medias quippe nives incredibili celeritate gradiuntur, ac ne corporis pondus vestigia pedum altius in nivem deprimat, substernunt plantis, inseruntque pedibus, lata reticula, illis simillima, quibus pilam lusores vulgò pulsant. Hæc reticula, spatium nivis ac soli satis magnum amplexa, currentes facile sustinent. Alces vero crura exilia defigens alte in nivem, ægrè se expedit. Illius carnibus vescuntur, teguntur pelle, ungula posterioris sinistri pedis sanantur. Huic ungulæ mira quædam & multiplex virtus inest, medicorum celeberrimorum testimonio commendata. Valet in primis adversus morbum comitialem, sive admoveatur pectori, qua parte cor micat; sive indatur palæ annuli, quem digitus lævæ minimo proximus gestet; sive demum teneatur in ejusdem sinistræ vola, in pugnum contracta. Nec minorem vim habet ad sanandam pleuritidem, capitis vertigines, & sexcentos alios, si credimus expertis, morbos.
Alterum animantis genus illic notissimum & frequentissimum est fiber, cujus pelle, cum Europæis mercibus mutanda, commercii Canadensis ratio fere tota constat. Color castaneæ colorem imitatur; modus cor[po]ris idem, qui exigui vervecis: curti pedes & ad natandum compositi, nam in aquis perinde ac in terra degit; cauda glabra, crassa & plana, quæ natanti pro gubernaculo sit: dentes duo, majores ceteris, ex ore utrimque prominent: iis tanquam gladio & serra utuntur fibri ad arbores exscindendas, cum domos extruunt; in iis enim fabricandis mira pollent industria. Eas ponunt ad lacuum fluviorumve ripas: muros è stipitibus componunt, interjecto cespite uliginoso ac tenaci, calcis instar; vix ut multa vi effringi opus & convelli possit. Tota casæ fabrica variis contignationibus distinguitur: infima è transversis lignis crassioribus constat, instratis desuper ramis, ac relicto foramine & ostiolo, per quod in fluvium subire, cum videtur, possint: Hæc modice supra fluminis aquam exstat, aliæ assurgunt altius, in easque, si fluvius intumescens imum tabulatum vicerit, se receptant. In una è superioribus contignationibus cubant; præbet molle stratum alga siccior, & arborum muscus, quo se tutantur a frigore; in altera penum habent, & provisa in hyemem cibaria. Ædificium fornicato tecto clauditur. Sic hyemem exigunt: nam æstate, opacum in ripis frigus captant, aut undis immersi calores æstivos fugiunt. In una sæpe domo ingens, & multorum capitum familia stabulatur. Quod si loci premuntur angustiis, discedunt juniores ultro, & sua sibi domicilia moliuntur. In eam curam incumbunt sub prima autumni frigora, & mutuas sibi invicem operas commodant, tum ad secanda ligna, tum ad comportanda, ita ut plures uni eidemque succedant oneri, & ingentia ramalia, nemorisque stragem, devehant. Si quem fluvium nanciscuntur ad suos accommodatum usus, non tamen satis alto gurgite, struunt aggerem coercendis aquis, donec ad idoneam altitudinem assurgant. Ac primo quidem arbores grandiores arrodendo dejiciunt: deinde transversas ab una ripa ducunt ad alteram. Duplicem versum & ordinem arborum faciunt; relicto inter illas obliquè sic positas spatio sex fere pedum, quod referciunt cæmentis, argilla, ramis, tam solerter, nihil ut perfectius à summo architecto expectes. Operis longitudo major minorve est, pro fluvii, quem coercere volunt, modo. Ducenûm aliquando passuum ejusmodi aggeres reperti. At, si amnis plus justo intumescit, diffringunt aliquam molis partem, ac tantum emittunt aquæ, quantum satis videtur.
Ut feris silvæ, sic piscibus abundant flumina. Unus est in Iroquæorum lacu, de quo nihil à priscis legitur proditum scriptoribus. Causarus ab indigenis vocatur: octo pedes longus, aliquando decem. Crassitudo, humani femoris; color leucophæus, candido tamen propior; squamis totus horret tam duris, tamque validè consertis, ut aciem pugionis, & hastilium, excludant. Caput amplum, & cranio præduro, tanquam casside, munitum. Hinc piscis armati nomen illi à Gallis inditum. Et vero perpetua cum aliis piscibus bella gerit, quorum exitio pascitur. Pro telo rostrum immane gerit, humani brachii longitudine, gemino dentium ordine instructum. Hoc venabulo non solum reliquos mactat pisces, verum etiam avibus, cum mutare dapes cupit, insidiatur & illudit. Eam ob rem occultat se inter carecta: rostrum exertat aquis, ac paulisper diducit. Sic perstat immotus donec accedant volucres, & incautæ rostro insideant, arundinem aut virgultum ratæ: continuo perfidus insidiator, misellarum pedes contracto rostro stringit, & in gurgitem demersas vorat.
Non minor volucrum est copia, quàm piscium. Certis mensibus palumbes è silvis prorumpunt in agros tanto numero, ut arborum ramos prægravent; quibus postquam infederunt noctu, facile capiuntur, & barbaras mensas regali ferculo cumulant. Præterea in vastissimo sinu, in quem evolvit se flumen sancti Laurentii, cernitur exigua insula, seu potius biceps scopulus: insulam volucrum dicunt. Tot enim eò convolant è finitimo pelago, ut inire numerum nequeas. Indigenæ fustibus prædam non difficilem comminuunt, aut pedibus conculcant; cymbasque lautis dapibus, & inemptis [345] plenas referunt. Ludunt in aquis passim anseres, anates, ardeæ, grues, olores, fulicæ; & aves aliæ, victum ex undis petere solitæ. Peculiare quiddam habet una, gallinæ similis, si molem spectes; pennis in tergo nigricantibus, sub alvo candidis. Pedum alter unguibus aduncis armatur; alter digitos levi & continua pelle junctos habet, qualis est anatum; hoc natat; illo pisces trahit & eviscerat.
[344 § x.] Concerning the country and manners of the Savages of New France.
RIVERS OF NEW FRANCE; NATURE OF THE SOIL; WILD BEASTS, FISH, BIRDS, ETC.