Part 7
22.8: Cf. the whole description VII, 40-53. 22.9: not 'occupied.' 22.10: The infinitive depends on #indîgnê ferret#, an expression of emotion. Cf. p. 19, n. 6. 23.1: #plûrimum posset#: 'he possessed great influence.' #plûrimum# is an accusative of extent. 23.2: Cf. p. 5, n. 20. 23.3: #sê# refers to Sextus. Sextus asked his father through the messenger: _Quidnam mê facere vîs?_ 23.4: Adjectives ending in -_bundus_ generally have the force of the English present participle active. 23.5: #altissima . . . capita# = 'the heads of the tallest poppies.' How literally? 23.6: #factô# is here a noun. 23.7: It has been shown that the whole of this story was derived from Greek sources, and that the incident described in the text is, so far as Gabii is concerned, without foundation. 23.8: H 469, 2 (415, II): M 609: A 244: G 395: B 215. 23.9: #iuvenibus rêgiîs#: 'the princes.' 23.10: #Incidit . . . mentiô#: 'the conversation happened to turn on (the merits of) their (respective) wives.' How literally? 23.11: #citâtîs equîs#: 'at top speed.' How literally? 23.12: #rêgiâs nurûs#: 'the king's daughters-in-law,' i.e. the princes' wives. 23.13: #convîviô et lûxû#: 'a banquet and luxury' = 'a luxurious banquet.' 23.14: The home of Collatinus. 23.15: #lânae dêditam#: 'wholly intent on spinning.' In the oldest times the Roman housewife made all the garments of the household. Hence a frequent laudatory inscription on the tombstones of Roman ladies is _lânam fêcit_. Macaulay had this feature of Roman life in mind when (_Horatius_, stanza LXX) he wrote: "When the goodwife's shuttle merrily Goes flashing through the loom." 23.16: #vim attulit# (_adferô_): 'outraged.' 24.1: #in exitium rêgum#: 'to kill the royal family (#rêgum#).' For #in exitium# cf. p. 14, n. 4. 24.2: dat. of disadvantage. Translate: 'against T., on his return to Rome.' 24.3: Sc. _est_. 24.4: _prôdô_. 24.5: _adeô_. 24.6: infin. because dependent on _dîxit_ understood, to be supplied from #dîcêbat#. 24.7: #quasi . . . dêsiperet#: 'thinking that the old woman's mind was failing through age.' See p. 3, n. 6. 24.8: _dêrîdeô_. 24.9: abl. of price: H 478 (422): M 652: A 252: G 404: B 225. 24.10: _exûrô_. 24.11: explained by the clause #ut . . . emat#. 24.12: #ut . . . emat#: a substantive clause of purpose depending on #rogat#: H 565 (498, I): M 894: A 331: G 546: B 295, 4. 24.13: abl. of quality with #fit#. 24.14: = _tâlem_, as often. 24.15: sc. _esse_. 24.16: #dîgressam# (_dîgredior_) = _postquam dîgressa est_. 24.17: #Librî . . . appellâtî#: the _Sibyllae_ were inspired maidens devoted to the worship of Apollo. The most famous, from whom Tarquin was believed to have received the Sibylline books, lived at Cumae, on the coast of Campania, in Italy. The books were placed in a vault beneath the temple of Jupiter Capitolinus. When this temple was burned in 83 B.C., the senate sent envoys to Greece to make a new collection of oracular sayings. These also were deposited for a time in the temple of Jupiter after its restoration.]
#IX. Iunius Brutus, Romanorum consul primus# [[stripped text]]
Iunius Brutus, sorore Tarquinii Superbi natus, cum eandem fortunam timeret, in quam frater inciderat, qui ob divitias et prudentiam ab avunculo erat occisus, stultitiam finxit, unde Brutus dictus est. Profectus Delphos cum Tarquinii filiis, quos pater ad Apollinem muneribus honorandum miserat, baculo sambuceo aurum inclusum dono tulit deo. Peractis deinde mandatis patris, iuvenes Apollinem consulunt quisnam ex ipsis Romae regnaturus esset. Responsum est eum Romae summam potestatem habiturum, qui primus matrem osculatus esset. Tunc Brutus, velut si casu prolapsus cecidisset, terram osculatus est, scilicet quod ea communis mater omnium mortalium esset.
Expulsis regibus duo consules creati sunt, Iunius Brutus et Tarquinius Collatinus Lucretiae maritus. At libertas modo parta per dolum et proditionem paene amissa est. Erant in iuventute Romana adulescentes aliquot, sodales adulescentium Tarquiniorum. Hi cum legatis, quos rex ad bona sua repetenda Romam miserat, de restituendis regibus conloquuntur, ipsos Bruti consulis filios in societatem consilii adsumunt. Sermonem eorum ex servis unus excepit; rem ad consules detulit. Datae ad Tarquinium litterae manifestum facinus fecerunt. Proditores in vincula coniecti sunt, deinde damnati. Stabant ad palum deligati iuvenes nobilissimi; sed a ceteris liberi consulis omnium in se oculos avertebant. Consules in sedem processere suam, missique lictores nudatos virgis caedunt securique feriunt. Supplicii non spectator modo, sed et exactor erat Brutus, qui tunc patrem exuit, ut consulem ageret.
Tarquinius deinde bello aperto regnum reciperare conatus est. Equitibus praeerat Aruns, Tarquinii filius: rex ipse cum legionibus sequebatur. Obviam hosti consules eunt; Brutus ad explorandum cum equitatu antecessit. Aruns, ubi procul Brutum agnovit, inflammatus ira "Ille est vir" inquit "qui nos patria expulit; ipse en ille nostris decoratus insignibus magnifice incedit." Tum concitat calcaribus equum atque in ipsum consulem dirigit; Brutus avide se certamini offert. Adeo infestis animis concurrerunt, ut ambo hasta transfixi caderent; fugatus tamen proelio est Tarquinius. Alter consul Romam triumphans rediit. Bruti conlegae funus, quanto potuit apparatu, fecit. Brutum matronae, ut parentem, annum luxerunt.
[[25]]
#IX. Iûnius Brûtus, Rômânôrum cônsul prîmus# [[as printed]]
Iûnius Brûtus, sorôre[1] Tarquiniî Superbî nâtus, cum[2] eandem fortûnam timêret, in quam frâter inciderat, quî ob dîvitiâs et prûdentiam ab avunculô erat occîsus, stultitiam finxit, unde Brûtus dictus est. Profectus[3] Delphôs[4] cum Tarquiniî fîliîs, quôs pater ad Apollinem mûneribus honôrandum mîserat, baculô[5] {5} sambûceô aurum inclûsum dônô[6] tulit deô. Perâctîs deinde mandâtîs patris, iuvenês Apollinem cônsulunt quisnam ex ipsîs Rômae[7] rêgnâtûrus esset.[8] Respônsum est eum Rômae[7] summam potestâtem habitûrum, quî prîmus mâtrem ôsculâtus esset.[9] Tunc Brûtus, velut sî câsû prôlâpsus[10] cecidisset, terram ôsculâtus est, scîlicet quod ea commûnis mâter omnium mortâlium esset. {11}
[Sidenote: B.C. 509.]
Expulsîs rêgibus duo cônsulês[11] creâtî sunt, Iûnius Brûtus et Tarquinius Collâtînus[12] Lucrêtiae marîtus. At lîbertâs modo parta[13] per dolum et prôditiônem paene âmissa est. Erant in iuventûte Rômânâ adulêscentês aliquot, sodâlês {15} adulêscentium Tarquiniôrum.[14] Hî cum lêgâtîs, quôs rêx ad bona sua repetenda Rômam mîserat, dê restituendîs rêgibus conloquuntur, ipsôs Brûtî cônsulis fîliôs in societâtem cônsiliî adsûmunt. Sermônem eôrum ex servîs ûnus excêpit; rem ad cônsulês dêtulit. Datae[15] ad Tarquinium lîtterae manifêstum facinus fêcêrunt. {20} Prôditôrês in vincula coniectî sunt, deinde damnâtî. Stâbant ad pâlum dêligâtî iuvenês nôbilissimî; sed â cêterîs lîberî cônsulis omnium in sê oculôs âvertêbant. Cônsulês in sêdem prôcessêre[16] [[26]] suam, missîque lîctôrês nûdâtôs[1] virgîs caedunt secûrîque feriunt. Suppliciî nôn spectâtor modo, sed et[2] exâctor erat Brûtus, {25} quî tunc patrem exuit, ut cônsulem ageret.[3]
Tarquinius deinde bellô apertô rêgnum reciperâre cônâtus[4] est. Equitibus praeerat Ârûns, Tarquiniî fîlius: rêx ipse cum legiônibus sequêbâtur. Obviam hostî[5] cônsulês eunt; Brûtus ad explôrandum cum equitâtû {30} antecessit. Ârûns, ubi procul Brûtum âgnôvit,[6] înflammâtus îrâ "Ille est vir" inquit "quî nôs patriâ expulit; ipse[7] ên ille nostrîs decorâtus însîgnibus mâgnificê incêdit." Tum concitat calcâribus equum atque in ipsum cônsulem {35} dîrigit; Brûtus avidê sê certâminî offert. Adeô[8] înfêstîs animîs concurrêrunt, ut ambô hastâ trânsfîxî caderent; fugâtus tamen proeliô est Tarquinius. Alter[9] cônsul Rômam triumphâns rediit. Brûtî conlêgae fûnus, quantô[10] potuit apparâtû, fêcit. Brûtum mâtrônae, ut parentem, annum lûxêrunt.[11] {40}
[Footnotes: IX (pages 25-26)
25.1: Cf. p. 23, n. 8. 25.2: #cum#: causal; cf. p. 4, n. 12; also p. xx, H 2. 25.3: _proficîscor_. 25.4: Cf. p. 3, n. 4. 25.5: Join with #inclûsum#, and cf. p. 2, n. 7. 25.6: dat. of purpose or service: H 433 (390): M 548: A 233, _a_: G 356: B 191, 2. This dat. is specially common in connection with another dat., as #deô# here (dat. of advantage). 25.7: locative: H 483 (425, II): M 620: A 258, _c_, 2: G 411: B 228, 1. 25.8: Cf. p. 3, n. 2. The whole clause is the object of #cônsulunt#, 'consult (by asking).' 25.9: Cf. p. 6, n. 1. The oracle said: _Is . . . habêbit, quî . . . erit_. 25.10: #prôlâpsus# (_prôlâbor_) #cecidisset# (_cadô_) = _prôlâpsus esset et cecidisset_. 25.11: See Vocab., _cônsul_. 25.12: Cf. VIII, 17. 25.13: _pariô_. 25.14: The sons of Tarquin, mentioned above, l. 4. 25.15: = _quae datae erant_. _datae_ = _missae_, and so is construed with _ad_ and the accusative. 25.16: = _prôcessêrunt._ 26.1: #nûdâtôs virgîs caedunt# = _nûdant (eôs) et virgîs caedunt_. 26.2: = _etiam._ 26.3: What does the subjunctive express? 26.4: _cônor_. 26.5: dat. after _ob_ in #obviam#. The rule regarding compound verbs (p. 2, n. 7) holds true often of nouns, adjectives, and adverbs. 26.6: _âgnôscô_. 26.7: #ipse . . . incêdit#: the _spirit_ of this dramatic sentence may be reproduced thus: 'Look at him (#ên ille#)! He is actually adorned with _our_ insignia! See in what a lordly way he advances!' 26.8: #Adeô#, 'such,' in part qualifies #înfêstîs#, in part paves the way for the result clause #ut . . . caderent#. 26.9: #Alter#: 'the remaining.' Why may it be so translated? 26.10: #quantô . . . apparâtû#: 'with the greatest possible splendor.' 26.11: _lûgeô._]
#X. Mucius Scaevola# [[stripped text]]
Cum Porsena Romam obsideret, Mucius, vir Romanae constantiae, senatum adiit et veniam transfugiendi petiit, necem regis repromittens. Accepta potestate cum in castra Porsenae venisset, ibi in confertissima turba prope tribunal constitit. Stipendium tunc forte militibus dabatur et scriba cum rege pari fere ornatu sedebat. Mucius, ignorans uter rex esset, illum pro rege occidit. Apprehensus et ad regem pertractus dextram accenso ad sacrificium foculo iniecit, velut manum puniens, quod in caede peccasset. Attonitus miraculo rex iuvenem amoveri ab altaribus iussit. Tum Mucius, quasi beneficium remunerans, ait trecentos adversus eum sui similes coniurasse. Qua re ille territus bellum acceptis obsidibus deposuit. Mucio prata trans Tiberim data, ab eo Mucia appellata. Statua quoque ei honoris gratia constituta est.
#X. Mûcius Scaevola# [[as printed]]
[Sidenote: B.C. 507]
Cum Porsena[12] Rômam obsidêret, Mûcius, vir Rômânae[13] cônstantiae, senâtum adiit et veniam[14] trânsfugiendî petiit, necem [[27]] rêgis reprômittêns. Acceptâ[1] potestâte cum in castra Porsenae vênisset, ibi in cônfertissimâ turbâ prope tribûnal cônstitit. Stîpendium tunc forte[2] mîlitibus dabâtur et scrîba cum {5} rêge parî[3] ferê ôrnâtû sedêbat. Mûcius, îgnôrâns uter rêx esset, illum prô rêge occîdit. Apprehênsus et ad rêgem pertrâctus[4] dextram accênsô[5] ad sacrificium foculô iniêcit, velut manum pûniêns, quod[6] in caede peccâsset. Attonitus mîrâculô rêx {9} iuvenem âmovêrî ab altâribus iussit. Tum Mûcius, quasi beneficium remûnerâns, ait trecentôs adversus eum[7] suî similês coniûrâsse. Quâ rê ille territus[8] bellum acceptîs obsidibus dêposuit.[9] Mûciô prâta trâns Tiberim data,[10] ab eô Mûcia appellâta. Statua quoque eî[11] honôris grâtiâ cônstitûta est. {14}
[Footnotes: X (pages 26-27)
26.12: Tarquinius Superbus had applied to Porsena, king of the Etruscan city of Clusium, for aid in the recovery of his throne. Porsena gathered a large army and marched against Rome. For this story, see Macaulay's _Lays of Ancient Rome, Horatius_. Modern authorities on Roman history maintain that Porsena was so successful in his operations that he compelled the Romans to submit to a very humiliating treaty. 26.13: We would say, 'truly Roman.' 26.14: #veniam trânsfugiendî#: 'permission to go over (to the enemy).' 27.1: #Acceptâ# (_accipiô_) #. . . vênisset# = _Cum potestâtem accêpisset et . . . vênisset_. 27.2: Cf. p. 5, n. 19. 27.3: #parî . . . ôrnâtû#: abl. abs. to denote an attendant circumstance: H 489, 1 (431, 1): M 640: A 255, _d_, 5: G 409, N.: B 227. 27.4: _pertrahô_. 27.5: _accendô_. 27.6: #quod . . . peccâsset# expresses Scaevola's thought: see H 588, II (516, II): M 851: A 321: G 541: B 286, 1, and cf. p. 14, n. 1, and p. xxi, H 4. 27.7: #eum# refers to the king, #suî# to Scaevola. Scaevola's speech was: _Trecentî adversus tê meî similês coniûrâvêrunt._ 27.8: _terreô_. 27.9: _dêpônô_. 27.10: Sc. _sunt_. 27.11: dat. of advantage with #cônstitûta est#.]
#XI. Fabii trecenti sex# [[stripped text]]
479-477 B.C.
Cum adsiduis Veientium incursionibus vexarentur Romani, Fabia gens senatum adit; consul Fabius pro gente loquitur: "Vos alia bella curate; Fabios hostes Veientibus date: id bellum privato sumptu gerere nobis in animo est." Gratiae ei ingentes actae sunt. Consul e Curia egressus, comitante Fabiorum agmine, domum rediit. Manat tota urbe rumor; Fabium ad caelum laudibus ferunt. Fabii postero die arma capiunt. Numquam exercitus neque minor numero neque clarior fama et admiratione hominum per urbem incessit. Ibant sex et trecenti milites, omnes patricii, omnes unius gentis. Ad Cremeram flumen perveniunt. Is opportunus visus est locus communiendo praesidio. Hostes non semel fusi pacem supplices petunt.
Veientes pacis impetratae cum brevi paenituisset, redintegrato bello inierunt consilium insidiis ferocem hostem captandi. Multo successu Fabiis audacia crescebat. Cum igitur palati passim agros popularentur, pecora a Veientibus obviam acta sunt; ad quae progressi Fabii in insidias delapsi omnes ad unum perierunt. Dies, quo id factum est, inter nefastos relatus est; porta, qua profecti erant, Scelerata est appellata. Unus omnino superfuit ex ea gente, qui propter aetatem impuberem domi relictus erat. Is genus propagavit ad Quintum Fabium Maximum, qui Hannibalem mora fregit.
#XI. Fabiî trecentî sex# [[as printed]]
479-477 B.C.
Cum[12] adsiduîs Vêientium[13] incursiônibus vexârentur[12] Rômânî, Fabia gêns senâtum adit; cônsul Fabius prô gente loquitur: "Vôs alia bella cûrâte; Fabiôs[14] hostês Vêientibus date: id bellum prîvâtô sûmptû[15] gerere nôbîs[16] in animô est." Grâtiae eî [[28]] ingentês âctae sunt. Cônsul ê Cûriâ êgressus, comitante[1] {5} Fabiôrum âgmine, domum rediit. Mânat tôtâ urbe rûmor; Fabium ad[2] caelum laudibus ferunt. Fabiî posterô diê arma capiunt. Numquam[3] exercitus neque minor numerô neque clârior fâmâ et admîrâtiône hominum per urbem incessit. Îbant sex et trecentî mîlitês, omnês patriciî, omnês ûnîus gentis. Ad Cremeram flûmen {10} perveniunt. Is opportûnus vîsus est locus commûniendô praesidiô.[4] Hostês nôn[5] semel fûsî pâcem supplicês[6] petunt.
Vêientês[7] pâcis impetrâtae cum brevî paenituisset,[8] redintegrâtô bellô iniêrunt cônsilium însidiîs ferôcem hostem captandî. Multô successû Fabiîs[9] audâcia crêscêbat. Cum igitur pâlâtî {15} passim agrôs populârentur, pecora â Vêientibus obviam[10] âcta sunt; ad quae prôgressî Fabiî in însidiâs dêlâpsî[11] omnês ad ûnum periêrunt. Diês, quô id factum est, inter nefâstôs relâtus[12] est; porta, quâ profectî erant, Scelerâta est appellâta. Ûnus omnînô superfuit ex eâ gente, quî propter aetâtem impûberem {20} domî[13] relîctus[14] erat. Is[15] genus propâgâvit ad Quîntum[16] Fabium Mâximum, quî Hannibalem morâ[17] frêgit.[18]
[Footnotes: XI (pages 27-28)
27.12: The subjunctive expresses both time and cause: cf. p. 2, n. 13, and p. xxii, J. 27.13: The Veientes fought almost constantly against Rome from a very early time (cf. IV, 57; Livy says that they were defeated by Romulus) till their city was completely destroyed in 396 B.C. 27.14: #Fabiôs . . . date#: 'give the Veientes the Fabii as their enemies,' i.e. let the war against the Veientes be the special business of the Fabii. 27.15: Cf. p. 24, n. 9. 27.16: #nôbîs . . . est#: since #nôbîs# is a dat. of possession (H 430 (387): M 542: A 231: G 349: B 190) with #est#, the phrase exactly = 'we have it in mind.' The subject of #est# is the clause #id . . . gerere#. #Fabiôs# is strongly opposed to #vôs#. 28.1: #comitante . . . âgmine#: 'the Fabii accompanying him in a body.' How literally? 28.2: #ad . . . ferunt#: so we 'laud a person to the skies.' 28.3: #Numquam . . . neque . . . neque#: in Latin, as in English, two negatives neutralize each other and make an affirmative. To this law there are two regular exceptions in Latin: When a general negative like _nôn_, _numquam_, or _nêmô_ is followed (1) by _neque . . . neque_ or (2) by the emphatic _nê . . . quidem_. In the former case the negation is distributed by the _neque . . . neque_ into two (or more) clauses or phrases; in the latter, the full weight of the negation is concentrated upon a single word or phrase. In English a single negative is always to be employed. 28.4: dat. of purpose: cf. p. 25, n. 6. This construction is especially frequent with phrases consisting of a gerundive and a noun. 28.5: #nôn semel#: 'not once (only),' i.e. repeatedly. 28.6: Cf. p. 4, n. 4. 28.7: #Vêientês . . . paenituisset#: lit., 'when it had repented the V. of the peace which they had secured.' What is our idiom? #paenituisset# is wholly impersonal; #Vêientês# is acc., though logically its subject, and #pâcis# is gen., though logically its object. H 457 (409, III): M 585: A 221, _b_: G 377: B 209. 28.8: See p. 2, n. 13. 28.9: dat. of reference: H 425, 4, N. (384, 4, N. 2): M 537: A 235, _a_: G 346: B 187, II. 28.10: Sc. _eîs_: 'to meet them.' 28.11: _dêlâbor_. 28.12: _refero_. 28.13: locative: H 484, 2 (426, 2): M 622: A 258, _d_: G 411, R. 2: B 232, 2. 28.14: _relinquô_. 28.15: #Is . . . Mâximum#: freely 'he saved the family from extinction and became the ancestor of Maximus.' 28.16: See Selection XIX. 28.17: Fabius, by his 'policy of masterly inactivity,' gained the title of _Cunctâtor_, 'the Delayer.' 28.18: _frangô_.]
#XII. Lucius Virginius# [[stripped text]]
Anno trecentesimo ab urbe condita pro duobus consulibus decemviri creati sunt, qui adlatas e Graecia leges populo proponerent. Duodecim tabulis eae sunt perscriptae. Ceterum decemviri sua ipsorum insolentia in exitium acti sunt. Nam unus ex iis Appius Claudius virginem plebeiam adamavit. Quam cum Appius non posset pretio ac spe perlicere, unum e clientibus subornavit, qui eam in servitutem deposceret, facile victurum se sperans, cum ipse esset et accusator et iudex. Lucius Virginius, puellae pater, tunc aberat militiae causa. Cliens igitur virgini venienti in Forum (namque ibi in tabernis litterarum ludi erant) iniecit manum, adfirmans suam esse servam. Eam sequi se iubet; ni faciat, minatur se vi abstracturum. Pavida puella stupente, ad clamorem nutricis fit concursus. Itaque cum ille puellam vi non posset abducere, eam vocat in ius, ipso Appio iudice.
Interea missi nuntii ad Virginium properant. Is commeatu sumpto a castris profectus prima luce Romam advenit, cum iam civitas in Foro exspectatione erecta stabat. Virginius statim in Forum lacrimabundus et civium opem implorans filiam suam deducit. Neque eo setius Appius, cum in tribunal escendisset, Virginiam clienti suo addixit. Tum pater, ubi nihil usquam auxilii vidit, "Quaeso," inquit "Appi, ignosce patrio dolori; sine me filiam ultimum adloqui." Data venia pater cum filiam seduxisset, ab lanio cultro adrepto pectus puellae transfigit. Tum vero sibi viam facit et respersus cruore ad exercitum profugit et milites ad vindicandum facinus accendit. Concitatus exercitus montem Aventinum insedit; decem tribunos militum creavit; decemviros magistratu se abdicare coegit eosque omnes aut morte aut exilio multavit; ipse Appius Claudius in carcerem coniectus mortem sibi conscivit.
[[29]]
#XII. Lûcius Virgînius# [[as printed]]
Annô trecentêsimô[1] ab urbe[2] conditâ prô duôbus cônsulibus decemvirî creâtî sunt, quî[3] adlâtâs ê Graeciâ lêgês populô prôpônerent.[4] Duodecim[5] tabulîs[6] eae sunt perscrîptae. Cêterum decemvirî[7] suâ[8] ipsôrum însolentiâ in exitium âctî sunt. Nam ûnus ex iîs Appius Claudius virginem plêbêiam adamâvit. Quam[9] {5} cum Appius nôn posset pretiô ac spê perlicere, ûnum ê clientibus[10] subôrnâvit, quî eam in[11] servitûtem dêpôsceret,[12] facile victûrum[13] sê spêrâns, cum ipse esset et accûsâtor et iûdex. Lûcius Virgînius, puellae pater, tunc aberat mîlitiae causâ. Cliêns igitur virginî[14] venientî in Forum (namque ibi in tabernîs litterârum[15] lûdî erant) iniêcit manum, adfîrmâns suam esse servam. Eam {11} sequî sê iubet; nî faciat,[16] minâtur sê vî abstrâctûrum. Pavidâ puellâ[17] stupente,[17] ad clâmôrem nûtrîcis fit concursus. Itaque cum ille puellam vî nôn posset abdûcere, eam vocat in iûs, ipsô Appiô[17] iûdice.[17] {15}
[Sidenote: B.C. 449.]
Intereâ missî nûntiî ad Virgînium properant. Is commeâtû sûmptô â castrîs profectus prîmâ lûce Rômam advênit, cum iam cîvitâs in Forô exspectâtiône êrêcta stâbat. Virgînius statim in Forum lacrimâbundus et cîvium opem implôrâns fîliam suam [[30]] dêdûcit. Neque[1] eô sêtius Appius, cum in tribûnal êscendisset, {20} Virgîniam clientî suô addîxit. Tum pater, ubi nihil ûsquam auxiliî[2] vîdit, "Quaesô," inquit "Appî, îgnôsce patriô dolôrî[3]; sine mê fîliam ultimum adloquî." Datâ veniâ pater cum fîliam sêdûxisset, ab laniô cultrô[4] adreptô pectus puellae trânsfîgit. Tum vêrô sibi viam facit et respersus cruôre ad exercitum profugit et mîlitês ad vindicandum facinus accendit. Concitâtus {26} exercitus montem Aventînum însêdit; decem tribûnôs[5] mîlitum creâvit; decemvirôs magistrâtû sê abdicâre coêgit[6] eôsque omnês aut morte aut exiliô multâvit; ipse Appius Claudius in carcerem coniectus mortem sibi cônscîvit.[7] {30}
[Footnotes: XII (pages 29-30)