Selections from Early Middle English, 1130-1250. Part 1: Texts

Chapter 7

Chapter 74,025 wordsPublic domain

Olhnin þe heiward · wearien hwen he punt hire · [&] [gh]elden þah þe hearmes. ladlich þing is hit wat crist hwen me makeð i tune man of ancre ahte. Nu þenne [gh]ef eani mot nedlunge habben hit · loki [þ/] hit namon ne eili ne ne hearmi · ne [þ/] hire þoht ne beo nawiht þron ifestnet. ancre ne ah to habben na þing [þ/] utward drahe hire {10} heorte.

oluhnen þene heiward . warien hwon me punt hire [&] [gh]elden þauh ðe hermes. wat crist þis is lodlich þing . hwon me [f. 116v] makeð mone i{n} tune of ancre eihte. Þauh [gh]if eni mot nede habben ku : loke ðet heo none mo{n}ne ne eilie : ne ne hermie . ne þet hire þouht ne beo nout þeron i{}uestned. ancre ne ouh nout {10} to habben no þing þet drawe utward hire heorte.

[Linenote: 8. _me me_ MS.]

[Collations: 6b. Olcne | olchni C || þe B || haiward | haiwart C || hwen he B || pundes || 7. [gh]elde B || þah | þach C || harmes B || ladli | ladlich C || þing is wat c{ri}st hwen B || 8. mo{n} || makes B || i{n} tune man | itune man C || ancres B || ahte | achte C || Nu þenne _latter deleted_, þah _in margin_ | Nu þach C || [gh]ef C || ani B || 9. nedinge | nedunge C || haue || ku] hit B || hit na mo{n} B || eile | eili C || harme | harmi C || 10. ni || þoht | þocht C || nawt | nawicht C || ter{}on | þron C || ifestnet || Anker || ah | ach C || nawt T _om._ C || 11a. haue || no þing _om._ T || nan C || utward drahe | utwart dra[gh]e C]

+N+a chaffere ne driue [gh]e · ancre [þ/] is chepilt · [þ/] is · buð forte sullen efter bi[gh]ete · ha chepeð hire sawle þe chapmon of helle. þing þah [þ/] ha wurcheð ha mei þurh hire meistres read{;} for hire neode sullen · hali men sumhwile liueden bi hare honden.

none cheffare ne driue [gh]e. ancre þet is cheapild .* þe buð for te sullen efter bi[gh]ete * {12} heo cheapeð hire soule : þe chepmon of helle. *Þing þah [þ/] ha wurcheð{;} ha mei wel þurh hire meistres read{;} for hire neode sullen. þah swa dernliche as ha mei for misliche mon{n}e wordes.*

[Linenote: 12. _[gh]e_ over an erasure.]

[Collations: 11b. Na B || chaffare | cheffere C || 12. Anker || chapmon chepilt [[C]] || 13. ho | ha C || cheapes | cheapeð C || sawle | saule to C || chapmo{n} | chepmo{n} C]

+N+awt deore dehtren ne wite [gh]e in ower hus of oðer monne {15} þinges · ne ahte ne claðes · ne boistes · ne chartres · Scoren ne cyrograffes · ne þe chirch uestemenz · ne þe calices · bute neode oðer strengðe hit makie{;} oðer muchel eie. Of swuch witunge is muchel vuel ilumpen ofte siðen.

Ne wite [gh]e {15} nout i{n} oure huse of oðer mo{n}nes þinges . ne eihte . ne cloðes . ne nout ne vnderuo [gh]e ðe chirche uestimenz ne þene caliz bute [gh]if * neod oðer* strencðe hit makie : oðer muchel eie. vor of swuche witunge is i{}kumen muchel `vuel´ oftesiðen.

[Linenote: 19. _vuel_ on margin.]

[Collations: 15. Nawt ne | Naut ne C || [gh]e _om._ C || 16. owre | ouwer C || hus B || of _om._ B || mon{n}e C || ahte | achte C || claðes || ne nout ... caliz _om._ C, _then interlined_ `bute neod ... eie´ || ne ... [gh]e _om._ || 17. Nawt te chirche uestemenz ne þe chaliz || [gh]if ... oðer _om._ || 18. stre{n}gðe || make || vor _om._ B || swuch | swich C || lokinge | witing C || 19a. muchel bifallen | muchel uuel ilu{m}pen C || vuel _om._ || siðe]

+I+N wið ower wanes ne leote [gh]e namon slepeN · [Gh]ef muchel neod mid alle makeð breoken ower hus · hwil hit eauer is {20} ibroken · habbeð þrinne wið ow a wummon of cleane lif deies ant nihteS.

wiði{n}nen ower woanes : ne lete [gh]e nenne mon slepen. [gh]if muchel neode mid alle makeð breken {20} ower hus : þeo hwule ðet hit eu{er} is i broken : loke þet [gh]e habben þeri{n}e mid ou one wu{m}mon of clene liue . deies [&] nihtes.

[Collations: 19b. Inwið B || owre || wahes | wanes C || lete [gh]e _bis_ || 20. na wepmo{n} | nan mo{n} C || [gh]ef C || muche B || ned | neod C || wið makes B || to breke | breoken C || 21. owre || þe _om._ B || hwil B || ðet _om._ B || eau{er} B || loke þet [gh]e _om._ B || haues | habbeð C || ter{}inne | þrinne C || 22. wið ow B || a | an C || cleane lif B || daies || nichtes C]

+F+or þi [þ/] wepmen ne seoð ow ne [gh]e ham · wel mei don of ower clað beo hit hwit beo hit blac bute hit beo unorne · warm [&] wel iwraht · felles wel itawet · [&] habbeð ase monie as ow to neodeð to bedde [&] to rugge. {25}

++Uor{}ði þet no mon ne i{}sihð ou . ne [gh]e ne i{}seoð nenne mon : wel mei don of ower cloðes . beon heo hwite : beon heo blake. bute þet heo beon unorne [&] warme [&] wel i wrouhte. uelles wel i tauwed. {25} [&] habbeð ase monie ase ou to neodeð . to bedde and eke to rugge.

[Linenote: 23, 24. _welmeidon_ MS.]

[Collations: 23. For B || na nan C || seo | sið C || ow B || ne iseoð _om_. B || ham | him C || 24. duhen || owre | ouwer C || clað B || beo hit hwit beo hit blac bute hit beo B || 25. [&] _om._ B || warm B || iwraht | iwracht C || felles B || iteawet | itauwet C || 26. habbes || as ow B || to nedes || eke _om._ B]

+N+est flesch ne schal nan werien linnene clað bute hit beo of hearde [&] of greate heorden. Stamin habbe hwa{}se wule · hwa{}se wule beo buten. [Gh]e schulen in an hetter ant igurd liggen · swa leoðeliche þah [þ/] [gh]e mahen honden put [f. 113v] ten þer{}under. Nest lich nan ne gurde hire wið na cunne gurdles : bute þurh schriftes leaue. Ne {30} beore nan irn ne here · ne ilespiles felles · ne ne beate hire þer{}wið{;} ne wið scurge i{}leadet · wið holin ne wið breres · ne biblodgi hire seolf{;} wið{}ute schriftes leaue · nohwer ne binetli hire · ne ne beate bi{}uoren · ne na keoruunge ne keorue · ne ne neome ed eanes to luðere disceplines · te{m}ptaciuns forte acwenchen · ne for na bote {35} a[gh]ein cundeliche secnesses · nan uncundelich lechecreft ne leue [gh]e ne ne fondin · wið{}uten ower meistres read{;} leste ow stonde wurse.

++Nexst fleshe ne schal non werien no linnene cloð bute [gh]if hit beo of herde and of greate heorden. stamin `habbe´ hwo{}se wule. and hwo{}se wule mei beon buten. [gh]e schullen liggen in on heater and i gurd. ne bere [gh]e non iren . ne here . ne [f. 117r] irspiles felles. {30} ne ne beate`ou´þer mide. ne mid schurge i{}leðered : ne i{}leaded. ne mid holie . ne mid breres . ne ne biblodge hire sulf : wið{}uten schriftes leaue . ne ne nime et enes to ueole disceplines.

[Collations: 27. Nest flesch B || nan B || werie || no _om._ || nan C || cloð _om._ B || [gh]if _om._ B || 28. harde B || heordes || were C || hwa B || wile || 29. and _om._ || hwa B || nule{;} beo wið uten || mei beon _om._ C || schuln in | schulen in C || an B || hatter | hetter C || 30. gurd liggen | igurd liggen C || were nan irn | beore nan iren C || haire || ylespiles B || 31. hire þerwið B || wið B || i leðered ne _om._ B || ileadet B || ne _om._ B || 32. wið holin | wið holine C || wið B || ne blodeke | ne bibloðgi C || selue{n} | seolf C || ute C || schirches || 33a. nine _for_ ne ne || neome C || ateanes | ed eanes C || feole B || disciplines | diciplines C]

+O+wer schon i winter beon meoke · greate [&] warme. I sumer [gh]e habbeð leaue bearuot gan [&] sitten [&] lihte scheos werieN · +H+osen wið ute vampez{;} ligge in hwa{}se likeð · +I+scheoed ne slepe [gh]e nawt · ne {40} noh wer bute i bedde. Sum wummon inohreaðe wereð þe brech of here ful wel icnottet · þe streapeles dun to þe vet ilacet ful feaste · ah eauer is best þe swete [&] te swote heorte. Me is leou{er}e [þ/] [gh]e þolien wel an heard word{;} þen an heard here.

ower schon beon greate and warme. Ine sumer [gh]e habbeð leaue uorto gon and sitten baruot. and hosen wið{}uten uaumpez . and ligge ine ham : hwo{}so likeð. Su{m} {35} wu{m}on i{}nouh{}reaðe . wereð þe brech of heare fulwel i{}knotted . and þe strapeles adun to hire uet. i laced ful ueste.

[Collations: 33b. owre || scheon C || 34. I | In C || haue{n} || barefot to Gan [&] sitten | barfot gan [&] sitten C || 35. and _om._ B || Hose || uampez | uampeð C || and _om._ B || ham _om_. B || hwa se like | hwase wule C || 36. mon || inohraðe | inochraðe C || weres te brec || haire | here C || icnotten | icnotted C || and _om._ B || 37a. strapples || dun to þe fet B || faste]

[Gh]ef [gh]e muhen beo wimpelles [&] [gh]e wel wullen{;} beoð bi warme cappen · [&] þer{}uppon hwite oðer blake veiles. {45} Anc{re}n summe sungið in hare wimplunge{;} na leasse þen leafdis. Ah þah seið sum [þ/] hit limpeð to euch wummon cundeliche forte werien wimpel · Nai · wimpel ne heaued clað nowðer ne nempneð hali writ{;} ah wriheles ane ·

[gh]if [gh]e muwen beon wimpel leas : *[&] [gh]e wel wullen* beoð bi warme keppen . and þeruppon *oðer hwite oðer* blake ueiles. *Ancren su{m}me sungið in ha[re] wimlunge na lesse þene lefd[i.] Sum seið [þ/] hit limped . to e[i] wu{m}mon cu{n}deliche{;} {40} for{}te weri[en] wimpel. Nai . Wimpel ne hef[ed] nouðer ne nemneð hali writ{;} ah wriheles of heuet.

[Collations: 37b. _For_ [gh]if ... bi, T _has_ habbes || [gh]ef [gh]e mahen (_over_ muchel _del._) beo wimpelles C || 38. cappes | cappen C || and ... wimlunge _in_ l. 52 _om._ || þruppo{n} C || 39. ueilles C]

Ad corinthios · _Mulier uelet caput suu{m}_ · Wummon seið þe apostle schal wreon hire heaued. wrihen he seið {50} nawt wimpliN. wrihen ha schal hire scheome · as eue sunfule dohteR · i mungunge of þe sunne [þ/] schende us on earst alle · ant nawt drahe þe wriheles to tiffunge [&] to prude ·

Ad cor[inth.] _M{u}lier uelet cap{ut} suu{m}_. Wu{m}mon seið þe apostel schal wrihen hi[re] heauet. wrihen he seið naut wimplin. wrihen ha schal hire scheome as sunfule eue dohte[r{;}] i mu{n}gunge of þe su{n}ne [þ/] sch[en]de us erst alle [&] naut {45} drah[en] [þ/] wriheles te tiffung [&] te p{ru}[e].

Eft wule [f. 114r] þe apostle [þ/] wummon wreo i chirche hire neb [gh]etten · leste uuel þoht arise þurh hire onsihðe · _Et hoc {est} propt{er} ang{e}los_. hwi þenne {55} þu chirch ancre iwimplet openest þi neb to wepmonnes ehe{;} to[gh]eines þe sist men{;} spekeð þe apostle · [gh]ef þu þe ne hudest. ah [gh]ef [þ/] ei þing wriheð þi neb from monnes ehe · beo hit wah beo hit clað · i wel i rund windowe · wel mei duhen ancre of oðer wimplunge. To[gh]eines þe þe þ{us} ne dest{;} spekeð þe apostle nawt to[gh]eines oþre · [þ/] {60} hare ahne wah wriheð wið euch{}monnes sihðe. þer awakenið ofte wake þohtes of · [&] werkes oðerhwileS. Hwa{}se wule beon isehen{;} þah ha atiffi hire nis nawt muche wunder{;} ah to godes ehnen ha is lufsumre{;} þe is for þe luue of him{;} untiffet wið{}uteN.

Eft wule seinte pauel [þ/] wu{m}m[o{n}] wreo i chirche hire neb [gh]ette leste vuel þoht arise þurh hir[e] on{}sihðe [&] _h{oc} {est} · p{ro}p{ter} ang[e]los_. Hwi þenne þu chirche ancre al beo þu iwimplet{;} openest þah þi neb to weopmones ehe . Te [gh]eines þe. þe isist men spekeð seinte pauel. Ah [gh]ef ei þing {50} wriheð{;} þi neb fro{m} mo{n}nes ehe{;} beo hit wah beo hit clað i{}þi p{ar}lures þurl{;} wel mei duhen ancre of oðer wimlu{ng}e.* Hwo{}se wule beon i{}seien . þauh heo atiffe hire{;} nis nout muchel wunder . auh to godes eien . heo is lufsumere þet is uor ðe luue of him{;} untiffed wið{}uten.

[Linenote: 52. _wimlumpe_ MS.]

[Collations: 52. hwa B || 53. wile || isehen | ise[gh]en C || of alle þ hire cume{n} to _add_. || þah | þach C || ho | ha C || atiffen | atifi C || ham | na | nan C || muche B || 54. Ah | ach C || ehne | echne{n} C || ho | ha C || lufsumer || þe is C || for B || 55a. untiffet B]

+R+ing ne broche ne habbe [gh]e · ne gurdel imembret · ne glouen ne nan swuch {65} þing [þ/] ow ne deh to habben. A meoke surpliz [gh]e mahen in hat sumer werien.

Ring . ne broche nabbe [gh]e . ne gurdel i{}me{m}bred . {55} ne glouen . ne no swuch þing þet ou . ne deih for{}to habben. *vnderstondeð . [þ/] of alle þeose þinges nis nan hest ne forbot for alle ha beoð of þe vttere riwle [þ/] is lute strencðe of{;} for hwon [þ/] te inre beo wel iwist as ic seide i þe frumðe . {ha} mei beon ichanget hwer{}se euer ei neod oder eni skile hit askeð . eft{er} [þ/] ha mei ase {60} þuften . best seruin þe leafdi riwle.*

[Linenotes: 55. _i menbred_ MS. || 59. _ha_] _&_ MS.]

[Collations: 55b. ni || ni || i membret || 56. ni gloues || na | nan C || swich C || ow B || deah || i burð C || for _om._ B]

+E+auer me is leou{er}e se [gh]e doð greattre werkes. +N+e makie [gh]e nane purses forte freondin ow wið · bute to þeo [þ/] ower meistre [gh]eueð ow his leaue · ne huue ne blod{}binde of seolc · ne laz buten leaue · Ah schapieð [&] seowið [&] mendið chirche claðes · [&] poure monne hettren. {70} na swuch þing ne schule [gh]e [gh]eouen wið{}uteN schriftes leaue · namare þen neomen · [þ/] [gh]e ne seggen hi{m} fore{;} as of oðre þinges · kun oðer cuððe · hu ofte [gh]e under uengen · hulonge [gh]e edheolden. tendre of cunne limpeð nawt ancre beonne. A mon wes of religiun · [&] com to him efter help his fleschliche broðer · [&] he tahte him to his þridde {75} breðer · þe wes dead biburiet. Þe ondswerede wundrinde · Nai q{uo}ð he nis he dead? ant ich q{uo}ð þe hali mon [f. 114v] am dead gasteliche. Na fleschlich freond ne easki me fleschlich froure. Amices [&] parures · worldliche leafdis mahen inoh wurchen · ant [gh]ef [gh]e ham makieð{;} ne makie [gh]e þrof na mustreisun · veine gloire attreð alle {80} gode þeawes · [&] alle gode werkes. Criblin ne schal nan of ow for luue ne for hure. Taueles ne forbeode ich nawt. [Gh]ef sum riueð surpliz oðeR measse kemese{;} oþre riuunges ne riue ha nawt nomeliche oueregede · bute for muche neode.

[Linenotes: 75. _to his_] _is_ on erasure. || 76. _breðer_] _er_ on erasure. || 77. Before _nis_, _d_ erased.]

++Euer me is leouere . so [gh]e don gretture werkes. ne makie none purses . uorte ureonden ou mide .* bute to þeo [þ/] ower meistre [gh]eoueð ow his leaue*{;} ne blodbendes of seolke .* ne laz . bute leaue*{;} auh schepieð and seouweð and amendeð chirche cloðes . and poure {65} monne cloðes. no þing ne schule [gh]e [gh]iuen : wið{}uten schriftes leaue.

[Collations: 62. Eauer B || leu{er}e | leoure C || se B || gratt{er}e | grett{er}e [[C]] || Ne ... cloðes _in_ l. 66 _om._ || make [gh]e C || nane C || 63. forto freonden ow wið C || 64. blod binden of seolc C || 65. Ach schap`i´eð [&] seoweð [&] mendeð (e _over_ [a.]) C || claðes C || 66. menne hettren C || Na | nan || `swuc´ C || [gh]eoue{n} bute [gh]e hauen chirches leaue || [gh]euen C]

+H+elpeð ow wið ower ahne swinc se forð se [gh]e eauer mahen to schriden ow seoluen [&] feden [gh]ef {85} neod is · [&] þeo þe ow seruið. +A+s sein Jerome leareð · ne beo [gh]e neauer longe ne lihtliche of sum{}þing allunges idel · for anan rihtes þe feond beot hire his werc þe i godes werc ne swinkeð · [&] tuteleð anan toward hire. foR hwil he sið hire bisi{;} he þencheð þus · for nawt ich schulde nu cume neh hire{;} ne mei ha nawt i[gh]emen to lustni {90} mi lare. Of idelnesse awakeneð muchel flesches fondunge. _Iniquitas Sodome{;} saturitas panis [&] ocium_ · [þ/] is · SodomeS cwedschipe com of idelnesse [&] of ful wombe. Irn [þ/] lið stille gedereð sone rust · weater þe ne stureð nawt{;} readliche stinkeð.

helpeð mid ower owune swinke so uorð so [gh]e muwen to schruden ou suluen and *feden [gh]ef neod is* þeo ðet ou serueð . ase seint ierome lereð : ne beo [gh]e neu{er} idel . uor anonrihtes ðe ueond beot hire his werc : þet ine godes werke ne wurcheð . and he tuteleð anonrihtes {70} touward hire. uor þeo hwule [f. 117v] þet he isihð hire bisi . `he´ þencheð þus . vor nout ich schulde nu kumen neih hire{;} ne mei heo nout i{}hwulen uorto her`c´nen mine lore. of idelnesse awakeneð muchel flesshes fondunge . _Iniq{ui}tas sodome . sat{ur}itas panis [&] ociu{m}_. þet is. al sodomes cweadschipe kom of idelnesse : [&] of ful {75} wombe. Iren þet lið stille{;} gedereð sone rust . and water þet ne stureð nout readliche stinkeð.

[Collations: 67. Helpes || wið B || owre || ahne | achne C || swinc | swinch C || se forð se B || muhen | much[gh]en C || 68. ow seluen | ow seoluen C || ta [þ/] ow serue{n} | ow seruið C || As B || sein || 69. leares | leareð C || neau{er} B || `allu{n}ge´ idel `[&] se forð as [gh]e mahen´ C || for B || ananrihtes | ananrichtes C || te || feond | feont C || bedes. || 70. þe C || i | in C || werc B || swinkes | swinkeð C || he _om._ B || tuteles | anan B || 71. toward | towart C || for hwil he B || seos | sið C || 72. he þe swike þenches t{us} || for B || noht | naut C || ischulde nu cume to hire | cumen nu nech hire C || mai || 73. ho | ha C || nawt | naut C || [gh]eme nu | i[gh]emen C || to B || lustne{n} mi | lustin min C || lare B || wakene{n} || 74. muchele || flesches B || fondinges || 75. al _om._ B || sodome || cwedschipe C || com B || 76. wambe || Irn [þ/] lis || Gederes || muche C || and _om._ B || 77a. stures || nawt | naut C || raðliche | readiliche C || stinkes]

+A+ncre ne schal nawt forwurðe scolmeistre · ne turnen ancre husto {95} childrene scole · hire meiden mei learen sum oðer meiden · [þ/] were pliht of to leornin among{e} wepmen · oðer bimong gromes. ah ancre ne ah to [gh]emen bute godd ane · þah bi hire meistres read ha mei sum rihten [&] helpen to learen.

ancre ne schal nout forwurðen scolme`i´stre : ne turnen hire ancre hus{;} to childrene scole. hire meiden mei þauh techen su{m} lutel meiden. þet were dute of forto leornen among gromes . auh ancre ne ouh forto [gh]emen bute god one. *þah {80} bi hire meistres read{;} ha mei su{m} rihten [&] helpe te leren.*

[Collations: 77b. [gh]e ne schule sende lettres. | Ne underfo lettres bute leaue C || nawt | naut C || forwurðe B || scolemeister || scol _above erasure_ C || 78. hire _om._ B || ancres || childre`ne´ schole C || Hire ... leren _in l._ 81 _om._ || 79. þauh _om._ C || learen C || lute C || of{;} to C || 80. bimong gremes C || Ach C || nach to [gh]eme C || ane C]

[Gh]e ne schulen senden leattres · ne underuon leattres · ne writen bute leaue. [Gh]e schulen beon i doddet · {100} oðer [gh]ef [gh]e wulleð ischauen fowr siðen i þe [gh]er · to lihtin ower heaued · beo bi þe her ieueset{;} [f. 115r] hwa{}se swa is leouere · ant as ofte ileten blod [&] [gh]ef neod iS{;} oftre · Þe mei beo þer buten{;} ich hit mei wel þolien. Hwen [gh]e beoð ilete blod{;} [gh]e ne schule don na þing þe þreo dahes [þ/] ow greueð · ah talkið to ower {105} meidnes · [&] wið þeawfule talen schurteð ow to{}gederes. [Gh]e maheN swa don ofte hwen ow þuncheð heuie{;} oðer beoð for sum worltlich þing sare oðer seke · þah euch worltlich froure is unwurðe to ancre.

[Linenote: 104. After _beoð_, _al greiðe_ struck out.]

++[Gh]e ne schulen senden lettres . ne underuon lettres . ne writen : buten leaue. [gh]e schulen beon i{}dodded four siðen iðe [gh]ere : uorto lihten ower heaued. *oðer [gh]ef [gh]e wulled ischauen. hwa se wule ieveset. ah ha mot te oft{er}e weschen [&] kemben hire heauet*{;} and ase ofte ileten {85} blod . and oftere [gh]if neod is . and hwo so mei beon þer wið uten{;} ich hit mei wel i þolien. hwon [gh]e beoð i{}leten blod . [gh]e ne schulen don no þing þeo þreo dawes{;} þet ou greue . auh talkeð mid ower meidenes. and mid þeaufule talen : schurteð ou to gederes. [gh]e muwen don so ofte : hwon ou þuncheð heuie . oðer beoð uor sume worldliche þinge {90} sorie : oðer seke.

[Collations: 82. und{er}fon || bute || 83. schule C || beo || idoddet C || iþ{e} [gh]er fiftene siðe || [gh]er C uorto ... heauet _in l. 85 om._ || to lichten ower heauet C || 85. [&] fowr siðe ilet{en} | [&] as ofte ilete blod | `[&] [gh]ef neod is oftere´ C || 86. oftre || ned || and ... þolien _om._ C || Hwa se mai wel beo wið ute{n}: ich hit mai þolie{n} || 87. Hwon ... blod _om._ C || Hwe{n} || arn schule C do þreo daies na þi{n}g [þ/] ow greues || don `þeo´ þreo da[gh]es nan þing [þ/] ow greueð C || 88. Ah ach C || talkes || to B || owre seruant | ower meidnes C || 89. wið B || þeawfule | þeufule C || tales: schurtes ow | schurtið C || muhen | mu[gh]e C || swa don ofte hwen ow B || 90. þu{n}ches || heui C || arn || for sum B || worldlich C || þing B || 91a. sari B]

+S+wa wisliche witeð ow in ower blodletunge{;} [&] haldeð ow i swuch reste{;} [þ/] [gh]e longe þreft{er} mahen i godes seruise þe monluker swinken · {110} ant alswa hwen [gh]e feleð eani secnesse. Muchel sotschipe hit is leosen for an dei{;} tene oðer tweolue. +V+esscheð ow hwer{}se neod is as ofte as [gh]e wulleð ·

So wisliche witeð ou i{n} our blod{}letunge : and holdeð ou ine swuche reste . þet [gh]e longe þer efter muwen ine godes seruise þe monluker swinken . and also hwon [gh]e i{}ueleð eni secnesse . vor muchel sotschipe hit is. uorto [f. 118r] uorleosen uor one deie . tene oðer tweolue. Wassheð ou hwar se [gh]e habbeð neode : ase ofte {95} ase [gh]e wulleð.

[Collations: 91b. Swa B wislich C || wites || Of ower blodletunge _in marg._ C || ow B || owre | ower C || blodletinge || 92. haldes | haldeð C || ow B || iswuch | in swich C || rest || þraft{er} | þreft{er} C || muhen | mu[gh]en C || ine _om._ C || i{}godes || 93. þe _om._ C || wurchen C || alswa | alse C || hwen B || felen | feleð C || ani B || 94. vor _om._ B || muche B || sotchipe C || uorto _om._ C || to lose | leosen C || for an B || dai | dei C || 95. twelue | twe[o.]lue C || Vas _del._ wasches _in marg._ wescheð C || ow B || hwer B || ned is | neod is C || as B || 96. as B || wiln | wull{et} C || Ouwer meidnes riwle _in marg._ C]

[[96. wull{et} C _corrected in Notes from "wulh"_]]

[&] ower oþre þinges. Nes neauer fulðe godd leof · þah pou{er}te [&] unorneschipe beon him licwurðe. +V+Nderstondeð eauer of alle þeose þinges · [þ/] nan nis heast ne forbod [þ/] {115} beoð of þe uttre riwle · þet is lute strengðe of. for hwon [þ/] te inre beo wel iwist as ich seide i þe frumðe · þeos mei beon ichanget hwer{}se eani neod oðer eani skile hit easkeð · efter [þ/] ha best mei þe leafdi riwle seruin as hire eadmode þuften · ah sikerliche wið{}uten hire þe leafdi feareð to wundre.

[Linenote: 120. _towundre_ MS.]

[[This section has no parallel in the Cotton MSS.]]

+A+ncre þe naueð nawt neh {120} honde hire fode{;} beoð bisie twa wummen. An eauer þe leaue ed hame{;} an oþer þe wende ut · hwenne driueð neod · [&] þeo beo ful unorne wið{}uten euch tiffunge · oðer a lutel þuftene{;} oðer of feier ealde. Bi þe wei as ha geað{;} ga singinde hire beoden · ne ne halde na tale wið mon ne wið wummon · ne sitte ne ne stonde · bute [þ/] {125} leaste þet ha eauer mei ear þen ha ham cume. Nohwider elles ne ga [f. 115v] heo bute þider as me send hire · wið{}ute leaue · ne ne eote ha ne ne drinke ute ·