Part 3

Ille deo plenus, tacita quem mente gerebat, effudit dignas adytis e pectore voces: 'Quid quaeri, Labiene, iubes? An liber in armis occubuisse velim potius, quam regna videre? an sit vita nihil, et longa? an differat aetas? 5 an noceat vis ulla bono? Fortunaque perdat opposita virtute minas? laudandaque velle sit satis, et numquam successu crescat honestum? Scimus, et haec nobis non altius inseret Hammon. Haeremus cuncti superis, temploque tacente, 10 nil agimus nisi sponte dei: nec vocibus ullis numen eget: dixitque semel nascentibus auctor quidquid scire licet: steriles nec legit harenas, ut caneret paucis, mersitque hoc pulvere verum: estque dei sedes, ubi terra, et pontus, et aer, 15 et caelum, et virtus. Superos quid quaerimus ultra? Iuppiter est quodcumque vides, quodcumque moveris. Sortilegis egeant dubii, semperque futuris casibus ancipites: me non oracula certum, sed mors certa facit: pavido fortique cadendum est. 20 Hoc satis est dixisse Iovem.' Sic ille profatur: servataque fide templi discedit ab aris, non exploratum populis Hammona relinquens. _Id. IX. 564-586._

_4. Cato in the Desert._

Ipse manu sua pila gerens praecedit anheli militis ora pedes: monstrat tolerare labores, non iubet: et nulla vehitur cervice supinus, carpentoque sedens. Somni parcissimus ipse est, ultimus haustor aquae. Cum tandem fonte reperto 5 indiga conatur laticis potare iuventus, stat dum lixa bibat. Si veris magna paratur fama bonis, et si successu nuda remoto inspicitur virtus, quidquid laudamus in ullo maiorum Fortuna fuit. Quis Marte secundo, 10 quis tantum meruit populorum sanguine nomen? Hunc ego per Syrtes, Libyaeque extrema triumphum ducere maluerim, quam ter Capitolia curru scandere Pompeii, quam frangere colla Iugurthae. Ecce parens verus patriae, dignissimus aris, 15 Roma, tuis! _Id. IX. 587-602._

_5. The Character of Cato._

Hi mores, haec duri inmota Catonis secta fuit: servare modum, finemque tenere, naturamque sequi, patriaeque inpendere vitam; nec sibi, sed toti genitum se credere mundo. Huic epulae, vicisse famem: magnique penates, 5 submovisse hiemem tecto: pretiosaque vestis, hirtam membra super Romani more Quiritis induxisse togam. Urbi pater est, Urbique maritus: iustitiae cultor, rigidi servator honesti: 10 in commune bonus: nullosque Catonis in actus subrepsit partemque tulit sibi nata voluptas. _Id. II. 380-391._

VIII. STATIUS.

_1. To Sleep._

Crimine quo merui, iuvenis placidissime divum, quove errore miser donis ut solus egerem, Somne, tuis? Tacet omne pecus volucresque feraeque et simulant fessos curvata cacumina somnos, nec trucibus fluviis idem sonus, occidit horror 5 aequoris et terris maria adclinata quiescunt. Septima iam rediens Phoebe mihi respicit aegras stare genas, totidem Oetaeae Paphiaeque revisunt lampades et totiens nostros Tithonia questus praeterit et gelido spargit miserata flagello. 10 Unde ego sufficiam? Non sunt mihi lumina mille, quae sacer alterna tantum statione tenebat Argus et haud unquam vigilabat corpore toto. At nunc, heu, si aliquis ultro te, Somne, repellit, inde veni! Nec te totas infundere pennas 15 luminibus compello meis (hoc turba precetur laetior); extremo me tange cacumine virgae, sufficit, aut leviter suspenso poplite transi. _Silvae V. 4._

IX. MARTIAL.

_1. Misplaced Eloquence._

Non de vi neque caede nec veneno, sed lis est mihi de tribus capellis: vicini queror has abesse furto. Hoc iudex sibi postulat probari: tu Cannas Mithridaticumque bellum 5 et periuria Punici furoris et Sullas Mariosque Muciosque magna voce sonas manuque tota. Iam dic, Postume, de tribus capellis. _VI. 19._

_2. A Wise Precaution._

Cur non mitto meos tibi, Pontiliane, libellos? Ne mihi tu mittas, Pontiliane, tuos. _VII. 3._

_3. An Improbable Situation._

Saepe rogare soles, qualis sim, Prisce, futurus, si fiam locuples simque repente potens. Quemquam posse putas mores narrare futuros? Dic mihi, si fias tu leo, qualis eris? _XII. 92._

_4. The Country Resident seeking City Markets._

Capena grandi porta qua pluit gutta Phrygiumque Matris Almo qua lavat ferrum, Horatiorum qua viret sacer campus et qua pusilli fervet Herculis fanum, Faustine, plena Bassus ibat in raeda, 5 omnes beati copias trahens ruris. Illic videres frutice nobili caules et utrumque porrum sessilesque lactucas pigroque ventri non inutiles betas. Illic coronam pinguibus gravem turdis 10 leporemque laesum Gallici canis dente nondumque victa lacteum faba porcum. Nec feriatus ibat ante carrucam, sed tuta faeno cursor ova portabat. Urbem petebat Bassus? Immo rus ibat. 15 _III. 47._

_5. The Miniature Farm._

Donasti, Lupe, rus sub urbe nobis; sed rus est mihi maius in fenestra. Rus hoc dicere, rus potes vocare? in quo ruta facit nemus Dianae, argutae tegit ala quod cicadae, 5 quod formica die comedit uno, clusae cui folium rosae corona est; in quo nec cucumis iacere rectus, nec serpens habitare tota possit, erucam male pascit hortus unam, 10 consumpto moritur culex salicto, et talpa est mihi fossor atque arator. Non boletus hiare, non mariscae ridere aut violae patere possunt. Fines mus populatur et colono 15 tamquam sus Calydonius timetur. Et sublata volantis ungue Prognes in nido seges est hirundinino. Vix implet cochleam peracta messis et mustum nuce condimus picata. 20 Errasti, Lupe, littera sed una. Nam quo tempore praedium dedisti, mallem tu mihi prandium dedisses. _XI. 18. 1-7, 10-20, 23-27._

_6. 'Carpe Diem.'_

Cras te victurum, cras dicis, Postume, semper. Dic mini, cras istud, Postume, quando venit? Quam longe cras istud, ubi est? Aut unde petendum? Numquid apud Parthos Armeniosque latet? Iam cras istud habet Priami vel Nestoris annos. 5 Cras istud quanti, dic mihi, possit emi? Cras vives? Hodie iam vivere, Postume, serum est: ille sapit, quisquis, Postume, vixit heri. _V. 58._

_7. Secrets of Happiness._

Vitam quae faciant beatiorem, iucundissime Martialis, haec sunt: res non parta labore, sed relicta; non ingratus ager, focus perennis; lis numquam, toga rara, mens quieta; 5 vires ingenuae, salubre corpus; prudens simplicitas, pares amici; convictus facilis, sine arte mensa; nox non ebria, sed soluta curis; non tristis torus, et tamen pudicus; 10 somnus, qui faciat breves tenebras; quod sis, esse velis nihilque malis; summum nec metuas diem, nec optes. _X. 47._

_8. After the Great Eruption._

Hic est pampineis viridis modo Vesbius umbris, presserat hic madidos nobilis uva lacus. Haec iuga quam Nysae colles plus Bacchus amavit, hoc nuper Satyri monte dedere choros. Haec Veneris sedes, Lacedaemone gratior illi, 5 hic locus Herculeo numine clarus erat. Cuncta iacent flammis et tristi mersa favilla: nec superi vellent hoc licuisse sibi. _IV. 44_

_9. Porcia._

Coniugis audisset fatum cum Porcia Bruti et subtracta sibi quaereret arma dolor, 'Nondum scitis' ait 'mortem non posse negari? Credideram, fatis hoc docuisse patrem.' Dixit et ardentes avido bibit ore favillas: 5 i nunc et ferrum, turba molesta, nega. _I. 42._

_10. 'Paete, non dolet.'_

Casta suo gladium cum traderet Arria Paeto, quem de visceribus strinxerat ipsa suis, 'siqua fides, vulnus quod feci non dolet,' inquit; 'sed quod tu facies, hoc mihi, Paete, dolet.' _I. 13._

_11. Paris' Epitaph._

Quisquis Flaminiam teris, viator, noli nobile praeterire marmor. Urbis deliciae salesque Nlli, ars et gratia, lusus et voluptas, Romani decus et dolor theatri 5 atque omnes Veneres Cupidinesque hoc sunt condita, quo Paris, sepulcro. _XI. 13.

_12. Genuine and Counterfeit Grief._

Puella senibus dulcior mihi cygnis, agna Galaesi mollior Phalantini, concha Lucrini delicatior stagni, cui nec lapillos praeferas Erythraeos, nec modo politum pecudis Indicae dentem, 5 nivesque primas liliumque non tactum; quae crine vicit Baetici gregis vellus Rhenique nodos aureamque nitellam; fragravit ore, quod rosarium Paesti, quod Atticarum prima mella cerarum, 10 quod sucinorum rapta de manu gleba; cui comparatus indecens erat pavo, inamabilis sciurus et frequens phoenix: adhuc recenti tepet Erotion busto, quam pessimorum lex amara fatorum 15 sexta peregit hieme, nec tamen tota, nostros amores gaudiumque lususque. Et esse tristem me meus vetat Paetus, pectusque pulsans pariter et comam vellens: 'Deflere non te vernulae pudet mortem? 20 Ego coniugem' inquit 'extuli, et tamen vivo, notam, superbam, nobilem, locupletem.' Quid esse nostro fortius potest Paeto? Ducenties accepit, et tamen vivit. _V. 37._

_13. Epitaph on Little Erotion._

Hanc tibi, Fronto pater, genetrix Flacilla, puellam oscula commendo deliciasque meas, parvula ne nigras horrescat Erotion umbras oraque Tartarei prodigiosa canis. Impletura fuit sextae modo frigora brumae, 5 vixisset totidem ni minus illa dies. Inter tam veteres ludat lasciva patronos et nomen blaeso garriat ore meum. Mollia non rigidus caespes tegat ossa, nec illi, terra, gravis fueris: non fuit illa tibi. 10 _V. 34._

X. JUVENAL.

_1. The Life of the Poor at Rome; its Dangers and Discomforts._

1-33. _Houses are all the while collapsing or burning. No one assists the poor man, while the millionaire has his misfortune more than made good by aspirants to legacies._

34-42. _The rent you pay for a dark garret would buy a comfortable dwelling elsewhere._

43-49. _There is so much noise at night that the poor man cannot sleep,_

50-78. _While he finds the streets dangerous both by day_

79-88. _And by night._

Quis timet aut timuit gelida Praeneste ruinam, aut positis nemorosa inter iuga Volsiniis, aut simplicibus Gabiis, aut proni Tiburis arce? Nos urbem colimus tenui tibicine fultam magna parte sui; nam sic labentibus obstat 5 vilicus et veteris rimae cum texit hiatum securos pendente iubet dormire ruina. Vivendum est illic ubi nulla incendia, nulli nocte metus. Iam poscit aquam, iam frivola transfert Ucalegon, tabulata tibi iam tertia fumant: 10 tu nescis; nam si gradibus trepidatur ab imis, ultimus ardebit quem tegula sola tuetur a pluvia, molles ubi reddunt ova columbae. Lectus erat Codro Procula minor, urceoli sex, ornamentum abaci, nec non et parvulus infra 15 cantharus, et recubans sub eodem marmore Chiron. Iamque vetus Graecos servabat cista libellos, et divina opici rodebant carmina mures. Nil habuit Codrus: quis enim negat? Et tamen illud perdidit infelix totum nihil: ultimus autem 20 aerumnae est cumulus, quod nudum et frusta rogantem nemo cibo, nemo hospitio tectoque iuvabit. Si magna Asturici cecidit domus, horrida mater, pullati proceres, differt vadimonia praetor; tum gemimus casus urbis, tunc odimus ignem. 25 Ardet adhuc, et iam accurrit qui marmora donet, conferat inpensas: hic nuda et candida signa, hic aliquid praeclarum Euphranoris et Polycliti, haec Asianorum vetera ornamenta deorum, hic libros dabit et forulos mediamque Minervam, 30 hic modium argenti; meliora ac plura reponit Persicus orborum lautissimus et merito iam suspectus, tamquam ipse suas incenderit aedes. Si potes avelli circensibus, optima Sorae aut Fabrateriae domus aut Frusinone paratur, 35 quanti nunc tenebras unum conducis in annum. Hortulus hic puteusque brevis nec reste movendus in tenuis plantas facili diffunditur haustu. Vive bidentis amans et culti vilicus horti, unde epulum possis centum dare Pythagoreis. 40 Est aliquid, quocumque loco, quocumque recessu unius sese dominum fecisse lacertae. Plurimus hic aeger moritur vigilando; sed ipsum languorem peperit cibus inperfectus et haerens ardenti stomacho; nam quae meritoria somnum 45 admittunt? Magnis opibus dormitur in urbe. Inde caput morbi. Raedarum transitus arto vicorum inflexu et stantis convicia mandrae eripient somnum Druso vitulisque marinis. Si vocat officium, turba cedente vehetur 50 dives et ingenti curret super ora Liburna atque obiter leget aut scribet vel dormiet intus; namque facit somnum clausa lectica fenestra. Ante tamen veniet: nobis properantibus obstat unda prior, magno populus premit agmine lumbos 55 qui sequitur; ferit hic cubito, ferit assere duro alter, at hic tignum capiti incutit, ille metretam. Pinguia crura luto, planta mox undique magna calcor, et in digito clavus mihi militis haeret. Nonne vides quanto celebretur sportula fumo? 60 Centum convivae, sequitur sua quemque culina. Corbulo vix ferret tot vasa ingentia, tot res impositas capiti, quas recto vertice portat servulus infelix et cursu ventilat ignem. Scinduntur tunicae sartae modo; longa coruscat 65 serraco veniente abies, atque altera pinum plaustra vehunt, nutant alte populoque minantur. Nam si procubuit qui saxa Ligustica portat axis et eversum fudit super agmina montem, quid superest de corporibus? Quis membra, quis ossa 70 invenit? Obtritum vulgi perit omne cadaver more animae; domus interea secura patellas iam lavat et bucca foculum excitat et sonat unctis striglibus et pleno componit lintea gutto. Haec inter pueros varie properantur: at ille 75 iam sedet in ripa taetrumque novicius horret porthmea, nec sperat caenosi gurgitis alnum infelix nec habet quem porrigat ore trientem. Respice nunc alia ac diversa pericula noctis: quod spatium tectis sublimibus unde cerebrum 80 testa ferit, quotiens rimosa et curta fenestris vasa cadant, quanto percussum pondere signent et laedant silicem. Possis ignavus haberi et subiti casus inprovidus, ad cenam si intestatus eas: adeo tot fata, quot illa 85 nocte patent vigiles te praetereunte fenestrae. Ergo optes votumque feras miserabile tecum, ut sint contentae patulas defundere pelves. _III. 190-277._

_2. 'Mens Sana in Corpore Sano.'_

'Nil ergo optabunt homines?' Si consilium vis, permittes ipsis expendere numinibus quid conveniat nobis rebusque sit utile nostris. Nam pro iucundis aptissima quaeque dabunt di; carior est illis homo quam sibi. Nos animorum 5 impulsu et caeca magnaque cupidine ducti coniugium petimus partumque uxoris; at illis notum qui pueri qualisque futura sit uxor. Ut tamen et poscas aliquid voveasque sacellis exta et candiduli divina tomacula porci, 10 orandum est ut sit mens sana in corpore sano. Fortem posce animum mortis terrore carentem, qui spatium vitae extremum inter munera ponat naturae, qui ferre queat quoscumque labores, nesciat irasci, cupiat nihil, et potiores 15 Herculis aerumnas credat saevosque labores et venere et cenis et pluma Sardanapali. Monstro quod ipse tibi possis dare: semita certe tranquillae per virtutem patet unica vitae. Nullum numen abest si sit prudentia; nos te, 20 nos facimus, Fortuna, deam caeloque locamus. _X. 346-366._

_3. Sympathy the Basis of Civilization._

Mollissima corda humano generi dare se natura fatetur, quae lacrimas dedit: haec nostri pars optima sensus. Plorare ergo iubet causam dicentis amici squaloremque rei, pupillum ad iura vocantem 5 circumscriptorem, cuius manantia fletu ora puellares faciunt incerta capilli. Naturae imperio gemimus, cum funus adultae virginis occurrit, vel terra clauditur infans, et minor igne rogi. Quis enim bonus et face dignus 10 arcana, qualem Cereris vult esse sacerdos, ulla aliena sibi credat mala? Separat hoc nos a grege mutorum, atque ideo venerabile soli sortiti ingenium divinorumque capaces atque exercendis capiendisque artibus apti 15 sensum a caelesti demissum traximus arce, cuius egent prona et terram spectantia. Mundi principio indulsit communis conditor illis tantum animas, nobis animum quoque, mutuus ut nos adfectus petere auxilium et praestare iuberet, 20 dispersos trahere in populum, migrare vetusto de nemore et proavis habitatas linquere silvas, aedificare domos, Laribus coniungere nostris tectum aliud, tutos vicino limine somnos ut collata daret fiducia, protegere armis 25 lapsum, aut ingenti nutantem vulnere civem, communi dare signa tuba, defendier isdem turribus, atque una portarum clave teneri. _XV. 131-158._

_4. Two Famous Proverbs._

Di, maiorum umbris tenuem et sine pondere terram spirantisque crocos et in urna perpetuum ver, qui _praeceptorem sancti voluere parentis esse loco_. _VII. 207-210._

Nil dictu foedum visuque haec limina tangat intra quae pater est; procul, a procul inde puellae lenonum et cantus pernoctantis parasiti. _Maxima debetur puero reverentia_; siquid turpe paras, nec tu pueri contempseris annos, 5 sed peccaturo obstet tibi films infans. _XIV. 44-49._

XI. HADRIAN.

_1. The Dying Hadrian to his Soul._

Animula, vagula, blandula, hospes comesque corporis, quae nunc abibis in loca, pallidula, rigida, nudula, nec, ut soles, dabis iocos? 5 From Spartianus, _Vita Hadriani 25._

XII. ANONYMOUS.

_1. Sayings of the Seven Wise Men._

_Optimus est_, Cleobulus ait, _modus_, incola Lindi; ex Ephyra, Periandre, _doces cuncta emeditanda_; _tempus nosce_ inquit Mitylenis Pittacus ortus; _plures esse malos_ Bias autumat ille Prieneus; Milesiusque Thales _sponsori damna_ minatur; 5 _nosce_ inquit _tete_ Chilon Lacedaemone cretus; Cecropiusque Solon _ne quid nimis_ induperabit. From Hyginus, _Fabulurum Liber 221._

SACRED LATIN POETRY.

FOR CHRISTMAS DAY.

Puer natus in Bethlehem, Unde gaudet Jerusalem.

Hic iacet in praesepio Qui regnat sine termino.

Cognovit bos et asinus 5 Quod puer erat Dominus.

Reges de Saba veniunt, Aurum, tus, myrrham offerunt.

Intrantes domum invicem Novum salutant Principem. 10

Sine serpentis vulnere De nostro venit sanguine;

In carne nobis similis, Peccato sed dissimilis;

Ut redderet nos homines 15 Deo et sibi similes.

In hoc natali gaudio Benedicamus Domino.

Laudetur sancta Trinitas, Deo dicamus gratias. 20 _Anonymous._

FOR EASTER DAY.

1. Victimae paschali laudes immolent Christiani. 2. Agnus redemit oves, Christus innocens patri reconciliavit peccatores. 3. Mors et vita duello conflixere mirando: dux vitae mortuus regnat vivus. 4. Dic nobis Maria: quid vidisti in via? 5. Sepulcrum Christi viventis et gloriam vidi resurgentis. 6. Dic nobis Maria: quid vidisti in via? 7. Angelicos testes, sudarium et vestes. 8. Dic nobis Maria: quid vidisti in via? 9. Surrexit Christus, spes mea, praecedet vos in Galilaea. 10. Credendum est magis soli Mariae veraci quam Iudaeorum turbae fallaci. 11. Scimus Christum surrexisse ex mortuis vere: tu nobis victor rex miserere. _Anonymous._

PLAUDITE CAELI.

Plaudite caeli, Rideat aether, Summus et imus Gaudeat orbis! Transiit atrae 5 Turba procellae: Subiit almae Gloria palmae!

Surgite verni, Surgite flores, 10 Germina pictis Surgite campis, Teneris mixtae Violis rosae, Candida sparsis 15 Lilia calthis!

Currite plenis, Carmina, venis! Fundite laetum, Barbytha, metrum: 20 Namque revixit, Sicuti dixit, Pius illaesus Funere Iesus!

Plaudite montes, 25 Ludite fontes; Resonent valles, Repetunt colles: 'Io revixit, Sicuti dixit, 30 Pius illaesus Funere Iesus.' _Anonymous._

PONE LUCTUM, MAGDALENA.

Pone luctum, Magdalena! Et serena lacrimas: Non est iam Simonis cena, Non, cur fletum exprimas: Causae mille sunt laetandi, 5 Causae mille exultandi: Halleluia!

Sume risum, Magdalena! Frons nitescat lucida; Demigravit omnis poena, 10 Lux coruscat fulgida: Christus mundum liberavit, Et de morte triumphavit! Halleluia!

Gaude, plaude, Magdalena! 15 Tumba Christus exiit! Tristis est peracta scena, Victor mortis rediit; Quem deflebas morientem, Nunc arride resurgentem! 20 Halleluia!

Tolle vultum, Magdalena! Redivivum aspice: Vide, frons quam sit amoena, Quinque plagas inspice: 25 Fulgent, sic ut margaritae, Ornamenta novae vitae. Halleluia!

Vive, vive, Magdalena! Tua lux reversa est, 30 Gaudiis turgescat vena, Mortis vis abstersa est; Maesti procul sunt dolores, Laeti redeant amores! Halleluia! 35 _Anonymous._

SALVE, CAPUT CRUENTATUM.

Salve, caput cruentatum, Totum spinis coronatum, Conquassatum, vulneratum, Arundine sic verberatum, Facie sputis illita. 5 Salve, cuius dulcis vultus, Immutatus et incultus, Immutavit suum florem, Totus versus in pallorem, Quem caeli tremit curia. 10

Omnis vigor atque viror Hinc recessit, non admiror, Mors apparet in aspectu, Totus pendens in defectu, Attritus aegva macie. 15 Sic affectus, sic despectus, Propter me sic interfectus, Peccatori tam indigno Cum amoris intersigno Appare clara facie. 20

In hac tua passione Me agnosce, pastor bone, Cuius sumpsi mel ex ore, Haustum lactis ex dulcore Prae omnibus deliciis. 25 Non me reum asperneris, Non indignum dedigneris, Morte tibi iam vicina Tuum caput hic acclina, In meis pausa brachiis. 30

Tuae sanctae passioni Me gauderem interponi, In hac cruce tecum mori Praesta crucis amatori, Sub cruce tua moriar. 35 Morti tuae tam amarae Grates ago, Iesu care, Qui es clemens, pie Deus, Fac quod petit tuus reus, Ut absque te non finiar. 40

Dum me mori est necesse, Noli mihi tunc deesse; In tremenda mortis hora Veni, Iesu, absque mora, Tuere me et libera. 45 Cum me iubes emigrare, Iesu care, tunc appare; O amator amplectende, Temetipsum tunc ostende In cruce salutifera. 50 _Bernard of Clairvaux._

'JESUS, THE VERY THOUGHT OF THEE.'

Iesu, dulcis memoria, Dans vera cordis gaudia, Sed super mel et omnia Eius dulcis praesentia.

Nil canitur suavius 5 Auditur nil iucundius, Nil cogitatur dulcius, Quam Iesus, Dei Filius.

Iesu, spes poenitentibus, Quam pius es petentibus, 10 Quam bonus te quaerentibus, Sed quid invenientibus?

Iesu, dulcedo cordium, Fons vivus, lumen mentium, Excedens omne gaudium, 15 Et omne desiderium.

Nec lingua valet dicere, Nec littera exprimere, Expertus potest credere Quid sit Iesum deligere. 20