Chapter 10

SPECIMENS OF ESPERANTO, WITH GRAMMAR AND VOCABULARY

NOTE

The best way of learning Esperanto is to begin at once to read the language. Do not trouble to learn the grammar and list of suffixes by themselves first. All this can be picked up easily in the course of reading.

In the following specimens the first two pieces are marked for beginners. Each part of a word marked off by hyphens is to be looked out separately in the vocabulary. By the time the beginner has read these two pieces carefully in this way he will know the grammar, and have a fair idea of the structure of the language and the use of affixes.

In order to save time in looking out words, and so quicken the process of learning, the English translation of the third piece is given in parallel columns. Therefore in this piece only the principal words, which might be unfamiliar to English readers, are given in the vocabulary. Word-formation and some points of grammar are explained in the notes.

To get a practical grasp of Esperanto, cover the left-hand (Esperanto) column with a piece of paper after reading it, and re-translate the English into Esperanto, using the notes. After half an hour per day of such exercise for two or three weeks, an ordinary educated person will know Esperanto pretty well.

N.B.—It is very important to acquire a correct pronunciation at the start. Study the pronunciation rules, and practise reading aloud before beginning to translate. _Read slowly._

I

PRONUNCIATION

_Vowels_

There are no long and short, open and closed, vowels: just five simple, full-sounding vowels, always pronounced the same. English people must be particularly careful to make them sufficiently full.

_a_ as _a_ in Engl. "father." _e_ " _ey_ " " "they." _i_ " _ee_ " " "eel." _o_ " _o_ " " "hole," inclining to _o_ in Engl. "more." (English speakers find it hard to pronounce a true _o_.) _u_ " _oo_ " " "moon."

In short, the vowels are as in Italian.

_Diphthongs_

_aj_ as _eye_ in Engl. "eye." _oj_ " _oy_ " " "boy." _aŭ_ " _ow_ " " "cow." (_eŭ_ " _e...w_ " " "g_e_t _w_et": this sound does not often occur.)

_Consonants_

These are pronounced as in English, except the following:

_c_ as _ts_ in Engl. "bits." _ĉ_ " _ch_ " " "church." _g_ " _g_ " " "give." _ĝ_ " _g_ " " "gentle." _ĥ_ " _ch_ " Scotch "loch," or German "ich." _j_ " _y_ " Engl. "yes." _ĵ_ " _s_ " " "pleasure." _ŝ_ " _sh_ " " "shilling." _ŭ_ " _w_ " " "cow" (only occurs in the diphthongs _aŭ_ and _eŭ_).

_Accent_

Always upon the last syllable but one.

_Example_

The first few lines of piece I in the following specimens may be thus figured for English readers:

Gayseenyóroy—mee noon déeros ahl vee káylkine vórtoyn Ayspayráhntay. Mee kraydahs kay vee ówdos, kay Ayspayráhnto áystahs tray fahtséelah ki baylsónah léengvo.

N.B.—The precise sound of _e_ is between _a_ in "b_a_le" and _e_ in "b_e_ll."

II

SPECIMENS OF ESPERANTO

1. PAROL-AD-O

Ge-sinjor-o-j—mi nun dir-os al vi kelk-a-j-n vort-o-j-n Esperant-e. Mi kred-as ke vi aŭd-os, ke Esperant-o est-as tre facil-a kaj bel-son-a lingv-o. Ver-e, ĝi est-as tiel facil-a, sonor-a kaj simpl-a, ke oni tut-e ne hav-as mal-facil-ec-o-n por lern-i ĝi-n. La lern-ant-o-j pov-as ordinar-e kompren-i, leg-i, skrib-i kaj parol-i ĝin en tre mal-long-a temp-o. La fakt-o ke Esperant-o en-hav-as tre mal-mult-a-j-n, vokal-a-j-n son-o-j-n, kaj ke la vokal-o-j est-as ĉiu-j long-a-j kaj plen-son-a-j, est-ig-as ĝin mult-e pli facil-a ol la ali-a-j lingv-o-j, ĉiu por aŭ-d-i, ĉiu por el-parol-i.

Mi kred-as ke mal-long-a lern-ad-o est-os sufiĉ-a por vi-n kompren-ig-i, ke la hom-o-j de ĉiu-j naci-o-j pov-as inter-parol-i Esperant-e sen mal-facil-ec-o.

Mi ne de-ten-os vi-n pli long-e. Fin-ant-e, mi las-os kun vi du fraz-et-o-j-n: unu-e, por la ideal-ist-o-j, kiu-j cel-as unu frat-ec-o-n inter la popol-o-j de ĉiu land-o, la Esperant-a-n deviz-o-n—"Dum ni spir-as ni esper-as": du-e, por la hom-o-j praktik-a-j la praktik-a-n konsil-o-n—"Lern-u Esperant-o-n."

2. LA MAR-BORD-IST-O-J: ALEGORI-ET-O

Ĉirkaŭ grand-a mez-ter-a mar-o viv-is mult-a-j popol-o-j. Ili hav-is mult-a-n inter-a-n komerc-o-n. Ĉar la mar-o est-is oft-e mal-trankvil-a kaj ili hav-is nur mal-grand-a-j-n ŝip-o-j-n, ili vetur-is laŭ-long-e la mar-bord-o, neniam perd-ant-e la ter-o-n el la vid-o.

Cert-a hom-o el-pens-is ŝip-o-n, kiu ir-is per vapor-o. Li dir-is al la mar-bord-ist-o-j: "Jen, ni met-u ni-a-n mon-o-n kun-e, kaj ni konstru-u grand-a-j-n vapor-ŝip-o-j-n. Tiel ni vetur-os rekt-e trans la mar-o unu al ali-a-n; kaj ni far-os pli da komerc-o en mal-pli da temp-o." Sed la mar-bord-ist-o-j pli am-is ĉirkaŭ-ir-i en mal-grand-a-j ŝip-o-j, kiel ili kutim-is. La el-pens-int-o ne hav-is sufiĉ-e da mon-o por konstru-i grand-a-n vapor-ŝip-o-n, kiu tre mult-e en-hav-os kaj tre rapid-e vojaĝ-os; tial li dev-is vetur-ad-i en si-a mez-grand-a vapor-ŝip-o, kiu tamen almenaŭ rekt-e ir-is ĉie-n. Sed la mar-bord-ist-o-j daŭr-ig-is rem-i kaj vel-i ĉirkaŭ-e.

3. NESAĜA GENTO: AN UNWISE[1] RACE: ALEGORIO AN ALLEGORY

Malproksime, en nekonata lando, Far[2] away, in an unknown[3] vivis sovaĝa gento. Ili loĝis en land, there lived a savage race, la mezo de vasta ebenaĵo, izolata They dwelt in the midst of a de la ekstera mondo. Unuflanken vast plain,[4] cut off from the homo dek tagojn vojaĝante venus outer[5] world. Towards one al montegaro: aliflanke staris side[6] a man journeying[7] ten granda lago kaj senlimaj marĉoj. days[8] would come to a big Tiel oni vivadis trankvile laŭ mountain-range[9]; on the other patra kutimo, tute senzorga pri side stood a great lake and la ago kaj faro de aliaj homgentoj boundless[10] swamps. Thus[11] transmontanaj. En somero estis they lived[12] quietly after varmege, kaj ĉiu vintro ŝajnis the manner of their fathers, pli malvarma ol la antaŭa; sed caring nothing[13] for the way la tero estis fruktodona, ĝi of life[14] of other men beyond donis al ili sufiĉe da greno the hills. In summer it was por manĝi, kaj la riveroj kaj very hot,[15] and every winter riveretoj plene provizis puran seemed colder than the last; trinkaĵon. but the earth was fertile, it gave them enough corn[16] to eat, and the streams and rivers furnished abundance of pure water to drink.[17]

[1]Unwise. Wise = _saĝa_; _ne_ = not. [2]Far. Near = _proksim-e_ (_e_ = adverbial ending). To be near = _proksimi_. _Mal-_ is a prefix denoting the opposite. [3]Unknown. To know = _koni_. Pres. part. pass. _-at-_ Negative = _ne_. (_bona_ = good; _malbona_ = bad; _nebona_ = not good.) [4]Plain. Flat = _eben-a_. _aĵ_ is a suffix denoting something made from or possessing the quality of. [5]Outer. Outside (preposition) = _ekster_. _a_ denotes an adjective. [6]Towards one side. Side = _flank-o_. _e_ denotes an adverb; _flanke_ = "sidely," i.e. at the side, _n_ denotes motion towards. [7]Journeying. This participial phrase qualifies the verb, _venus_, like an adverb. In Esperanto the participle therefore takes an _e_ which denotes an adverb. [8]Ten days, i.e. for the duration of ten days. Duration of time is put in the accusative case. [9]Big mountain-range. Mountain = _mont-o_. _eg_ is a suffix denoting bigness; _ar_ is a suffix denoting a collection. [10]Boundless. Limit = _lim-o_. Without = _sen_. [11]Thus. See p. 193 [Part IV, Chapter V] for correlatives. [12]They lived. To live = _viv-i_. _ad_ is a suffix denoting continued action. [13]Caring nothing. Care = _zorg-o_. _Sen_ = without. _a_ denotes an adjective. [14]Way of life. Lit. the acting and doing. [15]It was very hot. In such impersonal uses of the adjective, the adverbial form is used. [16]Enough corn, _da_ is used after words of quantity. _Sufiĉan grenon_ would also be right. [17]Water to drink. Lit. drink-stuff, or drink-thing.

Tiel ili vivadis ne malfeliĉe, Thus they lived not unhappily, kaj ilia vivo estis la vivo and their life was the life of de la prapatroj, ĉar ili ne their forefathers, for they knew sciis kiel ĝin plibonigi. not how to better[1] it. But Sed mankis en ilia lando unu in their land one thing[2] was aĵo, kaj pro tiu ĉi manko lacking; and for[3] lack of this ili multe suferis: en la tuta they suffered greatly: there lando ĉeestis nenia ŝirmilo, was[4] no shelter[5] in all the ĉu kontraŭ la suno en somero, land, whether against the sun in ĉu por forteni la vintrajn summer, or to keep off[6] the ventojn. Ĉiuflanke la tero estis winter winds. On every side the plata; kaj kvankam la greno ground was flat; and although corn kaj ĉiuspecaj legomoj kreskis and all kinds of[7] vegetables bone, arboj estis nekonataj. Eĉ grew well, trees were unknown. la malproksima montaro staris Even the distant mountains stood tutnuda; kaj kiam la ventoj all bare; and when the winds blew blovis forte el ĝiaj neĝoj, la strong from amidst their[8] snows, mizeruloj tremetis pro malvarmeco, the poor folk shivered for cold, kaj ne povis eĉ en siaj dometoj and could not get comfortable[9] komfortiĝi, ĉar la penetranta even in their cottages, for the enfluo de malvarma aero stele penetrating draught of the cold eniris ĝis la familian kamenon. air crept[10] right in to the family fireside.

[1]Better. Good = _bon-a_; better = _pli bona_; suf. _-ig_ is causative. [2]One thing. The concrete suffix _-aĵ_ by itself may be used to express "thing." Of course it takes the substantival ending _o_. [3]For lack. Esperanto is absolutely precise in the use of prepositions according to sense. No idiom. In this it differs from all other languages. Here "for" means "by reason of." [4]There was. _Est-i_ = to be; _ĉe_ = at; _ĉeesti_ = to be present. [5]Shelter. To shelter = _ŝirm-i_; _il_ is a suffix expressing instrument. [6]Keep off. To hold = _ten-i_; away = _for_. [7]All kinds of. Kind = _spec-o_; all = _ĉiu_. _a_ is adjectival ending. [8]Their snows. Whose snows? The mountains'. Therefore _ĝiaj_, referring to _montaro_. If "their" referred to "winds," it would be _siaj_. [9]Get comfortable. Comfort(able) = _komfort-o_; suf. _iĝ_ denotes becoming. [10]Crept in. To steal = _ŝtel-i_; _-e_ makes it an adverb.

Nu okazis ke certa knabo, pensema Now, it happened that a certain preter siaj jaroj, komencis boy, thoughtful[1] beyond his pripensi tiun ĉi mizeran staton. years, began to think over this Li vivis kun sia vidvina patrino, wretched state of things. He kiu havis du infanetojn krom lived with his[2] widowed mother, Namezo (tiel nomiĝis la knabo). who had two little children Ili estis tre malriĉaj, kaj devis besides Namezo (this was the lad's senĉese labori por nutri sin name[3]). They were very poor, mem kaj la infanojn. La vidvino and were obliged to work hard ne havis pli ol kvardek jarojn, without stopping to get food for sed Namezo rimarkis ke vespere, themselves and the children. The post la taga laboro, ŝi ŝajnis widow was not more than forty, but tute lacega, kaj kelkajn jarojn Namezo noticed that of an evening, post la morto de sia edzo ŝi after the day's work, she seemed ekmaljuniĝis. Ofte la knabo diris quite tired out,[4] and a few al ŝi, ke ŝi devus pli ripozi, years[5] after her husband's death sed ĉiumatene post la nokto ŝi she grew old all at once.[6] Often havis mienon tiel same lacegan the boy told her she ought to take kiel vespere; kaj ŝi plendis ke more rest, but every morning[7] la trablovaj ventoj suferigis sin she had the same worn-out look as nokte per reŭmatismaj doloroj, in the evening; and she complained kaj somere ŝi ne povis dormi pro that the winds blowing through of varmeco. Tiam la knabo turnis a night plagued[8] her with[9] la okulojn ekster sia hejmo kaj rheumatic pains, and in summer rigardis ĉirkaŭen. Li vidis ke she could not sleep because of ĉiuflanke estis tiel same: la the heat. Then the boy turned his geviroj frue maljuniĝis kaj multe eyes outwards from his home and suferis. Li pensis, "Baldaŭ estos looked around him. He saw that on al mi ankaŭ simile; la juneco every side it was the same[10]: estas mallonga kaj labora, kaj la men and women[11] grew old early vivo estas longa kaj ĉagrena." and suffered much. He thought, Fine li malgajadis. "Soon it will be the same with me; youth[12] is short and full of work, and life is long and full of trouble." At last he became gloomy altogether.[13]

[1]Thoughtful. To think = _pens-i_; suf. _-em_ denotes propensity. [2]With his widowed mother, i.e. his own = _sia_. [3]This was his name. To name = _nom-i_; with suf. _-iĝ_ = to get named, to be called. [4]Tired out. Tired = _lac-a_; suf. _-eg_ denotes intensity. [5]A few years. Accusative of time. [6]She grew old all at once. Young = _jun-a_; old = _maljuna_; suf. _-iĝ_ denotes becoming; prefix _ek-_ denotes beginning, or sudden action. [7]Every morning = _ĉiumatene_. "The whole morning" would be _la tutan matenon_. [8]Plagued. To suffer = _sufer-i_; suf. _-ig_ is causative; _suferigi_ = to cause to suffer. [9]With... pains. Think of the sense. "With" = by means of. [10]It was the same. Impersonal: use the adverbial form in _-e._ [11]Men and women. Pref. _ge-_ denotes both sexes. [12]Youth. Young = _juna_; suf. _-ec_ denotes abstract. [13]Became gloomy altogether. Gay = _gaj-a_; gloomy = _malgaja_; suf. _-ad_ denotes continuance.

Vintro forpasis, somero alvenis. Winter passed away, summer came Unu nokton la knabo estis kuŝanta on. One night the boy was lying en sia lito: li estis laboreginta in his bed: he had been working en la kampoj, kaj estis tre laca, hard[1] in the fields, and was sed ju pli li penis ekdormi, very tired, but the more he des pli li obstine vekiĝadis. tried to go to sleep[2] the La tutan fajran tagon la suno wider awake he grew. All through estis malsupren brilinta sur la the long fiery day the sun had tegmenton de la dometo, tiel ke la been beating down[3] on the roof kuŝejo nun similis fornon. Namezo of the cottage, so that the pensis kaj turniĝis, returniĝis sleeping-place[4] was now like an kaj repensis; la samaj pensoj, oven. Namezo thought and tossed, ĉiam ronde revenantaj, iĝis tossed and thought again; the same turmento. Fine li ekdormetis, sed thoughts, always coming round in la konfuzigaj pensoj, ĉiam la a circle, became[5] a torture. pensoj, ruladis eĉ en lia dormo At length he fell into a light senkompate tra lia cerbo. sleep,[6] but the distracting[7] thoughts, always the thoughts, kept rolling[8] through his brain pitilessly, even in his sleep.

Subite ekfalis sur lin granda All at once a great peace fell paco. Li ŝajnis stari sur monta upon him. He seemed to be standing pinto. Laceco kaj zorgo ne estis on a mountain-peak. Weariness[9] plu. Ĉirkaŭe vasta soleco. Li and care were no more. Around kaj la monto—krom tio ekzistis vast solitude. He and the nenio, kaj li estis kontenta. mountain—there was nought else, and he was glad.

Al li, tiel lukse enspiranta la While he thus breathed in the freŝan aeron, alvenis fluge fresh air with delight, a white blanka birdo. Ĝi aperis, li ne bird came flying.[10] It appeared, sciis kiel, el la ĉirkaŭanta he knew not how, out of the soleco, kaj metiĝis apud li sur surrounding solitude,[11] and came la montan pinton. Ĝi komencis and perched[12] beside him on the paroli, kaj en lia sonĝo tio ĉi mountain-top. It began to speak, neniel lin surprizis. and in his dream this[13] in no way[14] astonished him.

[1]He had been working hard. Pluperfect, lit. he was having worked. Suf. _-eg_ denotes intensity. [2]To go to sleep. To sleep = _dorm-i_; pref. _ek-_ denotes beginning. [3]Down. Above = _supr-e_; below = _malsupre_; _n_ denotes motion. [4]Sleeping-place. To lie = _kuŝi_; suf. _-ej_ denotes place. [5]Became. Suf. _-iĝ_ denotes becoming; here used as a separate verb. [6]Fell into a light sleep. To sleep = _dorm-i_; suf. _-et_ denotes light sleep; pref. _ek-_ denotes beginning. [7]Distracting. Confused = _konfuz-a_; suf. _-ig_ denotes causation, confusion-causing. [8]Kept rolling. To roll = _rul-i_; suf. _-ad_ denotes continuance. [9]Weariness. Tired = _lac-a_; suf. _-ec_ denotes abstract. [10]Came flying. To fly = _flug-i_; root _flug-_ with adverbial ending _-e_ = flyingly. [11]Solitude. Alone = _sol-a_; suf. _-ec_ denotes abstract. [12]Came and perched. The idea of motion is conveyed by the accusative (_-n_) _pinton_. [13]This. Use neuter form in _-o_, because it stands alone. "This dream" = _tiu ĉi sonĝo_. [14]In no way. See table of correlatives, p. 193 [Part IV, Chapter V].

"Homa knabo," diris la birdo, "Mortal[1] boy," said the bird, faligante en lian manon semon dropping[2] a seed into his hand el sia beko, "prenu tiun ĉi from its beak, "take this seed: semon: metu ĝin en la teron: put it in the ground: care for prizorgu ĝin, flegu ĝin, kaj it, tend it, and keep tending it. flegadu ĝin. Post tempo plenigota In the fulness of time there will leviĝos el tiu ĉi semo kreskaĵo rise[3] from this seed such[5] a tia, kian la viaj ĝis nun ne growth[4] as[5] your people[6] vidis. La aliaj homoj nomas ĝin never yet saw. Other peoples call _arbon_. Ĝi estos granda; kaj en it a _tree_. It will be big; and la venontaj jaroj, se oni deve in future[7] years, if it is duly ĝin flegos, naskiĝos el ĝi tended, there will spring from it arbaroj, kiuj estos ŝirmilo por groves,[8] which will give shelter la homaro, kaj por multaj aliaj to men and women, and will be celoj utilos. Sed flegi ĝin oni useful for many other ends. But devos, ĉar sen homa penado nenio tended it must be, for without al homoj prosperas." man's striving nothing turns out well for men."

Namezo volis respondi, sed dum Namezo was about to reply, but li levis la manon por rigardi la as he raised his hand to look at semon, estis al li kvazaŭ li the seed, he seemed to turn[9] turniĝis, la kapo malsupren: la head downwards: the mountain monto malaperis, kaj li disappeared,[10] and he falis... falis... falis.... fell... fell... fell....

[1]Mortal. Man = _hom-o_; ending _-a_ makes it an adj. [2]Dropping. To fall = _fal-i_; suf. _-ig_ denotes causing to fall. [3]Rise. To raise = _lev-i_; suf. _-iĝ_ makes it intransitive. [4]A growth. To grow = _kreski_; "grow-thing" — _kresk-aĵ-o_. [5]Such...as. _Tia...kia_ (= Latin _talis...qualis)._ See table of correlatives, p. 193 [Part IV, Chapter V]. [6]Your people. You = _vi_; _-a_ makes it an adj. [7]Future. Future participle active of _ven-i_ = about to come. [8]Groves. Tree = _arb-o_; suf. _-ar_ denotes a collection of trees. [9]To turn. _Turn-i_ is transitive; suf. _-iĝ_ makes it intransitive. [10]Disappeared. To appear = _aper-i_; pref. _mal-_ denotes opposite.

Tiam li estis denove veka en la Then he was awake again in the forna dometo, sed li ne povis sin oven-like[1] hut, but he could malhelpi, rigardi sian manon, por not refrain[2] from[3] looking at vidi ĉu la semo enestis. Semo his hand, to see if the seed was neestis: kaj la pensoj rekomencis in it. There was no seed; and the ruladi tra lia cerbo—tamen ne plu thoughts began to roll through la antaŭaj turmentigaj pensoj, his brain again—yet no longer sed novaj esperplenaj pensoj, ĉar the old[4] worrying thoughts, li kredis, pasie kredis, ke estas but new thoughts full of hope, ja ia veraĵo en lia sonĝo. for he believed, passionately believed, that there was indeed some truth[5] in his dream.

Kaj nun la morgaŭa tago And now the new day began to dawn. eklumiĝis. Li leviĝis kaj iris He got up and went about his work, al sia laboro, kaj tiun ĉi tagon and this day and many succeeding kaj multajn sekvantajn tagojn li days he went on working as usual, laboradis kiel kutime, parolante speaking to no one about his dream al neniu pri la sema sonĝo. of the seed.

Sed kiam la tempo de rikolto But when harvest-time was over, forpasis, li aĉetis dudektagan he bought food[6] enough for nutraĵon kaj donis al la patrino twenty days and gave his mother sian restan ŝparaĵon el la the rest[7] of his harvest-tide rikolta tempo (ĉar vi scias, savings[8] (for you know that ke en la sezono de rikolto bona in the harvest season a good laboristo gajnas pli ol alitempe), workman[9] earns more than at dirante ke li devos vojaĝi, kaj other times), saying that he forestos dudek tagojn. La patrino must[10] go on a journey, and miregis, ĉar neniam antaŭe li would[10] be away for twenty days. estis lasinta ŝin eĉ unu tagon; His mother wondered greatly, for sed li estis bona filo, kaj ŝi he had never left[11] her before kontraŭstaris lin en nenio. even for a single day; but he was a good son to her, and she did not thwart him in anything.

[1]Oven-like. Oven = _forn-o_; ending _-a_ makes it an adjective. [2]Refrain. To help = _help-i_; to hinder = _malhelpi_; to hinder himself = _malhelpi sin._ [3]Refrain from looking. In Esperanto use the simplest construction possible, _as long as it is clear_. The simple infinitive _rigardi_ is clear after _malhelpi sin._ [4]The old thoughts. Before = _antaŭ_; ending _-a_ makes it an adjective. [5]Truth. Think of the sense. Here truth = "true-thing," so use suf. _-aĵ_. "Truth" = abstract virtue = _vereco_. [6]Food. To feed = _nutr-i_; suf. _-aĵ_ denotes stuff. [7]The rest of. The rest = _rest-o_; ending _-a_ makes it an adjective = remaining. [8]Savings. To save up = _ŝpar-i_; _ŝpar-aĵ-o_ = save-thing (i.e. sav_ed_ thing). [9]Workman. To work = _labor-i_; suf. _-ist_ denotes the agent. [10]He _must_ go... and _would_ be away. Esperanto syntax is perfectly simple. Just use the tense which the speaker would use, here the future; or any tense, so long as the meaning is clear. [11]He had left. Pluperfect = "he was having left," _esti_ with past part. _active_. _Li estis lasita_ would mean "he had been left."

Li forvojaĝis do, kaj post kvin So he journeyed forth, and in five tagoj li ekvidis malproksime sur days he began to see far off on la horizonto blankan nubon, kiu the horizon a white cloud, which dum la morgaŭa tago montriĝis turned out[1] in the course of the kiel monta pinto. Namezo salutis next day to be a mountain-peak. ĝin, kaj de tiu momento, sen ia Namezo saluted it, and from that dubo, direktis sian iron tra la moment, without any doubt, bent ebenaĵo ĉiam al ĝi. his course[2] across the plain constantly towards it.

Kiam li alvenis piedon de When he came to the foot[3] of la montoj, la deka tago jam the mountains, the tenth[4] day finiĝis. Efektive li estis grave was already drawing to an end. trompiĝinta pri la distanco. Indeed, Namezo had been greatly Neniam antaŭe li vidis monton, mistaken[5] in the distance. He kaj tial, kiam li ekvidis la had never seen a mountain before, pinton meze de la vojaĝo, li and so, when he caught sight of kredis ke li ĵus alvenas, kaj the peak half-way, he thought marŝis pli malrapide. Tri tagojn he was just getting there, and li pensis ĉiumatene, "Mi estos walked slower. For three days he hodiaŭ vespere ĉe la montpiedo; thought every morning, "I shall morgaŭ mi suprenrampos ĝis la be at the foot of the mountains pinton." Sed nun li sciis, ke li this evening; to-morrow I'll estas malfrua. Li formanĝis jam climb[6] to the top." But now la duonon de sia provizaĵo, kaj he knew that he was late.[7] He dum la lastaj mejloj li ekvidis had already eaten up half[8] of ke lia pinto estas parto de vasta his provisions,[9] and for the senlima montegaro, ke ĝi ankoraŭ last few miles he was beginning malproksimas kaj li tute ne tiel to see that his peak was part facile supreniros. Li kalkulis ke of a boundless mountain-range, almenaŭ oktaga nutraĵo estos that it was still far off and necesa por reiri hejmen de la he would by no means get up so piedo de la montaro, kaj tiom easily. He calculated that at li tie enterigis por la returna least eight days' food would be vojaĝo. Sekve restis nur dutaga needed to get home from the foot manĝaĵo por la suprena kaj of the mountain-range, and he malsuprena montiro. buried[10] that amount[11] there for the return journey. Thus only two days' provision was left for the ascent and descent of the mountain.

[1]Turned out to be. To show = _montr-i_; with suf. _-iĝ, montriĝ-i_ = to show itself, to become shown. [2]His course. To go = _ir-i_; ending _-o_ makes it a substantive = a going. [3]To the foot. Motion; use the _-n_ case. [4]Tenth. Ten = _dek_; to form the ordinal numbers add _-a_ to the cardinal. [5]Mistaken. To deceive = _tromp-i_; suf. _-iĝ_ makes it intransitive. [6]Climb. _Supr-a, -e, -en_ = upper, above, upwards. [7]Late. Early = _fru-a_; pref. _mal_- denotes opposite. [8]Half. Two = _du_; suf. _-on_ denotes fractions. cf. _kvarono_ = quarter. [9]Provisions. Provide-stuff (i.e. provid_ed_ stuff). [10]Buried. Earth = _ter-o_; in = _en_; suf. _-ig_ denotes causing to be. [11]That amount. _Tiom_. See the table of correlatives, p. 193 [Part IV, Chapter V].

Tre frue do li ekiris la dekunuan Very early, then, on the tagon, kaj penadis ĉiutage eleventh[1] day he set out, and supren. Vespere li vidis ke li toiled the whole day upwards. ankoraŭ havas plenan tagvojaĝon In the evening he saw that he ĝis la pinton, kaj tiel li devos still had a full day's journey tre ŝpareme uzi sian restan to the top, and so he must be provizaĵon. La dekdua tago estis very sparing[2] in the use of his tre doloriga. La monto fariĝis remaining stores. The twelfth day kruta; li devis rapidi; kaj li was very painful.[3] The mountain terure malsatis pro ekmankanta grew[4] steep; he had to press on; manĝaĵo. Malgraŭ ĉio li and he was terribly hungry,[5] alvenis montpinton je la noktiĝo. as the food was beginning to La subita ekscito, kune kun la give out. In spite of all, he laceco kaj malsato, estis tro: en reached the top at nightfall.[6] la momenta de sukceso li falis en The sudden excitement, with his sveno sur la teron. weariness and hunger, was too much: in the moment of success he fell to the ground in a swoon.

Jen, dum li kuŝis senkonscie, And lo! as he lay unconscious, aperis la duan fojon la sama there appeared to him for the vidaĵo. Birdo blanka alflugis, second time the same vision.[7] metis en lian manon semon, kaj A white bird flew up, put a seed diris la samajn vortojn. Denove into his hand, and said the same li levis la manon, kaj denove li words. Again he raised his hand, ŝajnis renversiĝi, kaj falis... and again he seemed to turn over, falis... falis.... and fell... fell... fell....

Rekonsciiĝinte, li trovis sin When he came to himself,[8] he kuŝanta trankvile apud la loko was lying quietly in the very mem, kie li enterigis sian place where he had buried his returnan provizaĵon antaŭ la food for the home journey before supreniro. Li kuŝis sur dolĉa the ascent. He was lying on soft herbo, kaj sentis sin korpe tute grass, and his body felt free from mallacigata, kaj granda paco its tiredness,[9] and in his soul regis en lia animo. Tuj kiam li reigned a great peace. As soon as malfermis la okulojn, li rigardis he opened[10] his eyes, he looked en sian manon, kaj tiun ĉi fojon in his hand, and this time the la semo enestis. seed was there.

[1]Eleven = _dek-unu_; add _-a_ to make the ordinal. 20 = _dudek_. [2]Sparing. To save = _ŝpar-i_; suf. _-em_ denotes propensity. [3]Painful. Pain = _dolor-o_; suf. _-ig_ denotes causation; ending _-a_ makes it an adjective. [4]Grew. To make = _far-i_; suf. _-iĝ_ denotes becoming made, growing. [5]Hungry. Satisfied = _sat-a_; pref. _mal-_ denotes the opposite. To be hungry = _mal-sat-i_. [6]Nightfall. Night = _nokt-o_; suf. _-iĝ_ denotes becoming. [7]Vision. See(n)-thing; _vid-i_ = to see; with suffix _-aĵ_. [8]When he came to himself. Conscious = _konsci-a_; prefix _re-_ denotes back again; suffix _-iĝ_ denotes becoming. [9]Free from tiredness. Tired = _lac-a_; _mal-_ denotes opposite; _-ig_ denotes causing to be. [10]Opened. To shut = _ferm-i_; to open = _malfermi_.

Longa, labora kaj preskaŭ A long, laborious descent from sennutra malsupreniro de la the mountain-top almost without montpinto jam ne necesis, kaj la food was now no longer needful, hejmvojaĝo trans la ebenaĵo and on the home journey across prosperis, tiel ke Namezo staris the plain all went well, so that baldaŭ ree en la patrina dometo. Namezo soon stood again in his La vilaĝanoj kunvenis amase kaj mother's[1] cottage. The villagers multe demandis pri lia vojaĝo, flocked in crowds[2] and asked ĉar neniu el ili estis iam tiel many questions about his journey, malproksimen foririnta de la for none of them had ever been hejmo. Namezo ĉion rakontis, so far from home. Namezo told kaj montris la semon kiun li them everything, and showed the devos planti. La najbaroj komence seed which he was to plant. At kredis, ke li volas mirigi ilin, first the neighbours thought he kiel la vojaĝistoj amas fari, kaj was trying to astonish[3] them, ili ridis pri liaj rakontaĵoj. as travellers are wont to do, Sed, kiam ili vidis ke li estis and they laughed at his tales. serioza, ili ekkoleriĝis kaj But when they saw that he was in volis forpreni lian semon kaj earnest, they got in a rage,[4] detrui ĝin. "'_Arbo_' estas and wanted to take away his seed sensencaĵo," ili diris; "ne and destroy it. "A '_tree_' is povas ekzisti alia kreskaĵo, foolishness,"[5] they said; "no krom la rikoltoj kaj la legomoj other plant can exist, except the kiujn ni kaj niaj patroj jam crops and vegetables that we and ĉiam kreskigis. Estas neeble our fathers have always grown. ke io alia kresku kaj iĝu pli It is impossible for anything granda." Kaj unuj diris ke li else to grow and become[6] bigger estas vana sonĝisto, kaj aliaj than they." And some said that he ke li frenezas. Sed lia patrino was an idle dreamer, and others kuraĝigis lin. that he was mad. But his mother encouraged him.

[1]Mother's. Father = _patr-o_; suf. _-in_ denotes feminine; ending _-a_ makes it an adjective. [2]In crowds. Crowd = _amas-o_; ending _-e_ makes it an adverb. [3]Astonish. To wonder = _mir-i_; suf. _-ig_ makes it transitive. [4]Got in a rage. Anger = _koler-o_; pref. _ek-_ denotes beginning; suf. _-iĝ_ denotes becoming. [5]Foolishness. Sense = _senc-o_; without = _sen_; suf. _-aĵ_ = without-sense-stuff. [6]Become. Suf. _-iĝ_ is here used alone as a verb = to become.

Kaj Namezo timis por sia semo, kaj And Namezo feared for his seed, pripensis kiel li povos savi ĝin and thought how he could save it de la najbaroj kiam ĝi ekkreskos. from the neighbours when it began Kaj li eliris el la vilaĝo nokte, to grow up. And he went out of the kaj plantis ĝin malproksime de village by night, and planted it ĉiuj domoj, apud rivereto en far away from all the houses, by malleviĝo de la tero, kie oni a little stream in a hollow[1] of ĝin ne vidos ĝis ĝi estos tre the ground, where it would not be granda. Kaj komence li iris tien seen till it grew very big. And at nur nokte; sed, ĉar li ne parolis first he went there only by night; plu pri sia semo, la vilaĝanoj but, as he said no more about his forgesis la aferon, tiel ke li seed, the villagers forgot the povis eliri el la vilaĝo vespere matter, so that he could go out of post sia taglaboro kiam li volis, the village in the evenings after kaj neniu zorgis pri tio, kien his day's work whenever he liked, li iras. Sed li ne kuraĝis ĝin and nobody troubled about where transplanti apud sian dometon, he was going.[2] But he did not timante ke oni difektu ĝin aŭ dare to transplant it to his own ŝerce aŭ malice, kaj sekve cottage, fearing that they would restis por li la granda laborado damage it in jest or malice, and iri, kiam li estis jam laca, so the hard work remained for him malproksimen por flegi ĝin. of going a long way to look after it, when he was already tired.

[1]A hollow. To raise = _lev-i_; suf _-iĝ_ makes it intransitive; pref. _mal-_ denotes the opposite; ending _-o_ makes it a noun. [2]Where he was going. "Where" here = "whither," therefore add _-n_, which denotes motion.

Jaroj forpasadis: Namezo Years passed away: Namezo grew grandiĝis, sed lia kreskaĵo up,[1] but his plant would not ne volis grandiĝi. Multfoje grow up too. Many a time he li malesperis, vidante ke ĝi despaired,[2] seeing that it kvazaŭ ne kreskadis plu, aŭ seemed as though it had given up ke ĝi en somero havis velkan growing, or that it had a faded mienon. Multajn vintrojn ĝi look in summer. Many winters it preskaŭ mortis per frosto. Sed nearly died of the frosts. But he li persistis, kaj ĉiuokaze li persevered, and in every case[3] provis ian novan flegon, ĉar he tried some new treatment, neniam antaŭe en la tuta lando for never before in the whole oni kreskigis tielan plantaĵon. land had any one grown[4] such a Iatempe li metis sterkon: tiam li plant. At one time he would put subdrenis la teron, ĉirkaŭhakis on manure; then he tried draining la branĉetojn, aŭ ŝirmis la the ground, pruning the shoots, burĝonojn kontraŭ la ventoj. or protecting the buds against Ree, vidante ke malgraŭ ĉio la the winds. Again, seeing that arbeto ne prosperis, li pretigis in spite of all the little tree novan teraĵon kaj transplantis did not flourish, he prepared[5] ĝin, antaŭe enpluginte alispecan a new soil-bed and transplanted teron. Li eksperimentis per seka, it, having first ploughed in poste per malseka, subtero: a different kind of earth. He unuvorte, li senĉese penadis, experimented with dry, and then diversigante konstante la with damp, sub-soil: in short, he kondiĉojn ĝis li ĝuste trafos. toiled ceaselessly, constantly Fine, kiam li jam de longe estis varying[6] the conditions till he plenaĝa, lia deziro plenumiĝis: should hit off the right thing. tie, apud la rivereto staris At last, when he had long come to granda belkreska _arbo_. be a grown man,[7] his desire was fulfilled:[8] there beside the stream stood a fine big _tree_.

[1]Grew up. Big = _grand-a_; suf. _-iĝ_ denotes becoming. [2]Despaired. To hope = _esper-i_; pref. _mal-_ denotes opposite. [3]In every case. To happen = _okaz-i_; any or all = _ĉiu_; ending _-e_ makes it adverbial = "any-happening-ly," i.e. whatever happened. [4]Grown. To grow (intrans.) = _kresk-i_; suf. _-ig_ makes it transitive. [5]Prepared. Ready = _pret-a_; suf. _-ig_ = to make ready. [6]Varying. Diverse = _divers-a_; suf. _-ig_ = to render diverse. [7]A grown man. Age = _aĝ-o_; full = _plen-a_; ending _-a_ denotes adj. [8]Was fulfilled. To fulfil = _plenum-i_; _-iĝ_ denotes becoming.

En somero, kiam la folioj estis In summer, when it was in full plenaj, li kondukis tien kelkajn leaf, he took his friends there, amikojn, kaj ili ĝojis sidantaj and they rejoiced sitting in the vespere sub la freŝa ombro. En cool shade at evening. In autumn aŭtuno ili kolektis la semujojn, they collected the pods,[1] took portis ilin en la vilaĝon, kaj them to the village, and tried to penis decidigi la vilaĝanojn get the villagers to plant the planti la semaron apud siaj seed by their homes, to give them dometoj, por havi ŝirmilon. Sed shelter. But the villagers would la vilaĝanoj ne volis. not have them.

Unu diris, "Arbo estas neebla."* One said, "A tree is impossible."[2]

Kaj Namezo respondis, "Arbo And Namezo answered, "A tree ekzistas. Venu kun mi, kaj mi exists. Come with me, and I will vidigos vin." show[3] you."

Sed li diris, "Arbo estas neebla." But he said, "A tree is impossible."

*For this and the following objections of the villagers, compare