Chapter 6

Chapter 612,594 wordsPublic domain

_Aegidaque horriferam, turbatae Palladis arma, Certatim squamis serpentum auroque polibant, Connexosque angues ipsamque in pectore divae Gorgona, desecto vertentem lumina collo._ 170. +genetrix turrita+, i.e. Cybele, the goddess of settled life. 171. +Epidaurius hospes+, i.e. Asclepius (Aesculapius), who had a famous temple at Epidaurus (in Argolis), whence his worship was introduced into Rome to avert a pestilence 293 B.C. 172. +reptavit placido tractu+ = _came gently gliding on his voyage_. --Jebb. --For +reptavit+ cf. _repo_, #herpô#, and our _creep_. 173. +Paeonium draconem+ = _the serpent of the healer_. Cf. #Paiôn#.]

B73

'QUOD CUNCTI GENS UNA SUMUS.' --CLAUDIAN.

Vis dicam, quae causa tuos, Romane, labores In tantum extulerit, quis gloria fotibus aucta Sic cluat, impositis ut mundum frenet habenis? 585 Discordes linguis populos et dissona cultu Regna volens sociare Dens, subiungier uni Imperio, quidquid tractabile moribus esset, Concordique iugo retinacula mollia ferre Constituit, quo corda hominum coniuncta teneret 590 Relligionis amor: nec enim fit copula Christo Digna, nisi implicitas societ mens unica gentes. 592 Ius fecit commune pares et nomine eodem 608 Nexuit et domitos fraterna in vincla redegit. Vivitur omnigenis in partibus, haud secus ac si Cives congenitos concludat moenibus unis Urbs patria atque omnes lare conciliemur avito. 612 En ades omnipotens, concordibus influe terris: 634 Iam mundus te, Christe, capit, quem congrege nexu Pax et Roma tenent: capita haec et culmina rerum Esse iubes, nec Roma tibi sine pace probatur: Et pax ut placeat, facit excellentia Romae, Quae motus varios simul et dicione coercet Et terrore premit. 640

PRUDENTIUS, _contra Symmachum_, ii. 583-640 (sel.).

+Subject.+ In a remarkable passage, Prudentius (circ. 400 A.D.) views the victorious empire of Rome as preparing the way for the coming of Christ. The triumphs of the Romans were not, he says, the gifts of false gods, grateful for sacrifices, but were designed by Providence to break down the barriers between the jarring nationalities of the world, and familiarise them with a common yoke, by way of disciplining them for a common Christianity. An "universal peace is struck through sea and land," and Law, Art, Commerce, and Marriage constitute the world one city and one family. Thus the way was paved for the coming of Christ by the unity of the empire and the civilisation of the individual subject. --North Pinder.

[Linenotes: 584. +fotibus+ (cf. _fotum_, _foveo_) = _cherishings_, _supports_, post-classical. 585. +sic cluat+ = _is so famed_, for _cluo_ (ante and post-class.) cf. #kleos#. 590-591. +quo+ (sc. _iugo_) ... +amor+, i.e. hearts once knit together by a common yoke would best be held together by a common faith. --N. P. 609. +fraterna in vincla+ = _in the bonds of brotherhood, not those of slavery, as_ +domitos+ _would naturally suggest_. 634. +concordibus+ = _now they are in harmony and peace_, emphatic. 635. +capit+ = _is fit to receive thee_.]

MISCELLANEOUS PASSAGES

PROPEMPTICON VERGILIO.[36]

_The Perils of the Deep._

Sic te diva potens Cypri, Sic fratres Helenae, lucida sidera, Ventorumque regat pater Obstrictis aliis praeter Iapyga, 4 Navis, quae tibi creditum Debes Vergilium, finibus Atticis Reddas incolumem precor Et serves animae dimidium meae. 8 Illi robur et aes triplex Circa pectus erat, qui fragilem truci Commisit pelago ratem Primus, nec timuit praecipitem Africum 12 Decertantem Aquilonibus Nec tristes Hyadas nec rabiem Noti, Quo non arbiter Hadriae Maior, tollere seu ponere vult freta. 16 Quem mortis timuit gradum, Qui siccis oculis monstra natantia, Qui vidit mare turbidum et Infames scopulos Acroceraunia? 20 Nequiquam deus abscidit Prudens Oceano dissociabili Terras, si tamen impiae Non tangenda rates transiliunt vada. 24

[Footnote 36: A 'God-speed' to Vergil's ship.]

'_Nought is there for man too high._'

Audax omnia perpeti Gens humana ruit per vetitum nefas: Audax Iapeti genus Ignem fraude mala gentibus intulit; 28 Post ignem aetheria domo Subductum macies et nova febrium Terris incubuit cohors Semotique prius tarda necessitas 32 Leti corripuit gradum. Expertus vacuum Daedalus aera. Pinnis non homini datis; Perrupit Acheronta Herculeus labor. 36 Nil mortalibus arduist; Caelum ipsum petimus stultitia neque Per nostrum patimur scelus Iracunda Iovem ponere fulmina. 40

HORACE, _Od._ I. iii.

PROPEMPTICON MAECIO CELERI.

_A Prayer for his friend's safety._

Di, quibus audaces amor est servare carinas Saevaque ventosi mulcere pericula ponti, Sternite molle fretum placidumque advertite votis Concilium, et lenis non obstrepat unda precanti: Grande tuo rarumque damus, Neptune, profundo 5 Depositum. Iuvenis dubio committitur alto Maecius atque animae partem super aequora nostrae Maiorem transferre parat. Proferte benigna Sidera et antemnae gemino considite cornu, Oebalii fratres; vobis pontusque polusque 10 Luceat; Iliacae longe nimbosa sororis Astra fugate, precor, totoque excludite caelo. Vos quoque caeruleum ponti, Nereides, agmen Quis honor ei regni cessit fortuna secundi, Dicere quae magni fas sit mihi sidera ponti, 15 Surgite de vitreis spumosae Doridos antris Baianosque sinus et feta tepentibus undis Litora tranquillo certatim ambite natatu, Quaerentes ubi celsa ratis, quam scandere gaudet Nobilis Ausoniae Celer armipotentis alumnus. . . . 20

_His Prayer is heard. Man's audacity._

Et pater, Aeolio frangit qui carcere ventos 42 Cui varii flatus omnisque per aequora mundi Spiritus atque hiemes nimbosaque nubila parent, Artius obiecto Borean Eurumque Notumque 45 Monte premat: soli Zephyro sit copia caeli, Solus agat puppes summasque supernatet undas Assiduus pelago; donec tua turbine nullo Laeta Paraetoniis assignet carbasa ripis. . . . Audimur. Vocat ipse ratem nautasque morantes 50 Increpat. Ecce meum timido iam frigore pectus Labitur et nequeo, quamvis movet ominis horror, Claudere suspensos oculorum in margine fletus. . . . 53 Quis rude et abscissum miseris animantibus aequor 61 Fecit iter solidaeque pios telluris alumnos Expulit in fluctus pelagoque immisit hianti Audax ingenii? nec enim temeraria virtus Illa magis, summae gelidum quae Pelion Ossae 65 Iunxit anhelantemque iugis bis pressit Olympum.

STATIUS, _Silvae_, II. ii. 1-20, 42-53, 61-66.

SENECA.

_For those 'qui corporis cura mentem obruerunt.'_

A. Stulta est enim, mi Lucili, et minime conveniens litterato viro occupatio exercendi lacertos et dilatandi cervicem, ac latera firmandi. Cum tibi feliciter sagina cesserit, et tori creverint: nec vires unquam opimi bovis, nec pondus aequabis. Adice nunc, quod maiore corporis sarcina animus eliditur, et minus agilis est. Itaque, quantum potes circumscribe corpus tuum, et animo locum laxa. Multa sequuntur incommoda huic deditos curae. Primum exercitationes, quarum labor spiritum exhaurit, et inhabilem intentioni ac studiis acrioribus reddit; deinde copia ciborum subtilitas animi impeditur. Accedunt pessimae notae, mancipia in magisterium recepta, homines inter oleum et vinum occupati: quibus ad votum dies est actus, si bene desudaverunt, si in locum eius quod effluxit, multum potionis altius ieiuno gutture regesserunt. Bibere et sudare, vita cardiaci est. Sunt exercitationes et faciles et breves, quae corpus et sine mora laxent, et tempori parcant: cuius praecipua ratio habenda est. Cursus, et cum aliquo pondere manus motae, et saltus, vel ille qui corpus in altum levat, vel ille qui in longum mittit, vel ille (ut ita dicam) saliaris, aut (ut contumeliosius dicam) fullonius. Quodlibet ex his elige, usu fit facile. Neque ego te iubeo semper imminere libro, aut pugillaribus. Dandum et aliquod intervallum animo: ita tamen ut non resolvatur, sed remittatur.

SENECA, _Ep._ xv. 8.

'_They needs must die._'

Incognitum istud facinus, ac dirum nefas A me quoque absit. Quod scelus miseri luent? Scelus est Iason genitor, et maius scelus Medea mater. Occidant: non sunt mei. Pereant? mei sunt. Crimine et culpa carent. Sunt innocentes, fateor: et frater fuit. Quid, anime, titubas? ora quid lacrimae rigant? Variamque nunc huc ira nunc illuc amor Diducit? anceps aestus incertam rapit.

SENECA, _Medea_, 920.

CRITICISM OF POETS.

_An Estimate of early Roman Dramatists._

Ennius, et sapiens et fortis et alter Homerus, 50 Ut critici dicunt, leviter curare videtur, Quo promissa cadant et somnia Pythagorea. Naevius in manibus non est et mentibus haeret Paene recens? Adeo sanctum est vetus omne poema. Ambigitur quotiens uter utro sit prior, aufert 55 Pacuvius docti famam senis, Accius alti, Dicitur Afrani toga convenisse Menandro, Plautus ad exemplar Siculi properare Epicharmi, Vincere Caecilius gravitate, Terentius arte. Hos ediscit et hos arto stipata theatro 60 Spectat Roma potens, habet hos numeratque poetas Ad nostrum tempus Livi scriptoris ab aevo.

HOR. _Ep._ II. i. 50-62.

'_Teréntio non símilem dices quémpiam._'

Tu quoque tu in summis, o dimidiate Menander, Poneris, et merito, puri sermonis amator. Lenibus atque utinam scriptis adiuncta foret vis, Comica ut aequato virtus polleret honore Cum Graecis neve hac despectus parte iaceres! Unum hoc maceror ac doleo tibi deesse, Terenti.

CAESAR, _ap._ SUETON. _vit. Ter._

_Ovid on his Contemporaries._

Temporis illius colui fovique poetas, Quotque aderant vates, rebar adesse deos. Saepe suas volucres legit mihi grandior aevo, Quaeque nocet serpens, quae iuvat herba, Macer. 44 Saepe suos solitus recitare Propertius ignes, Iure sodalicio qui mihi iunctus erat. Ponticus heroo, Bassus quoque clarus iambis Dulcia convictus membra fuere mei; 48 Et tenuit nostras numerosus Horatius aures, Dum ferit Ausonia carmina culta lyra. Vergilium vidi tantum: nec amara Tibullo Tempus amicitiae fata dedere meae. 52 Successor fuit hic tibi, Galle, Propertius illi; Quartus ab his serie temporis ipse fui: Utque ego maiores, sic me coluere minores, Notaque non tarde facta Thalia mea est. 56

OVID, _Tr._ IV. x. 41-56.

Cf. OVID, _Am._ I. xv. 9-30; _Am._ III. ix. 38-68; _Rem. Am._ 65-388; QUINT. X. i. 85-90.

STORMS BY SEA AND LAND.

_Ovid describes a Storm at Sea._

Me miserum, quanti montes volvuntur aquarum! Iam iam tacturos sidera summa putes. 20 Quantae diducto subsidunt aequore valles! Iam iam tacturas Tartara nigra putes. Quocumque aspicio, nihil est nisi pontus et aer, Fluctibus hic tumidus, nubibus ille minax. 24 Inter utrumque fremunt inmani murmure venti: Nescit, cui domino pareat, unda maris. Nam modo purpureo vires capit Eurus ab ortu, Nunc Zephyrus sero vespere missus adest, 28 Nunc sicca gelidus Boreas bacchatur ab Arcto, Nunc Notus adversa proelia fronte gerit. Rector in incerto est nec quid fugiatve petatve Invenit: ambiguis ars stupet ipsa malis. 32

OVID, _Tr._ I. ii. 19-32.

_The passing of Romulus._

Sol fugit, et removent subeuntia nubila caelum, Et gravis effusis decidet imber aquis. Hinc tonat, hinc missis abrumpitur ignibus aether, Fit fuga, rex patriis astra petebat equis.

OVID, _Fast._ ii. 493-496. [Hallam II. 369-372]

_Thunder and Hail._

Ínterea prope iam óccidente sóle inhorrescít mare, Ténebrae conduplicántur, noctisque ét nimbum occaecát nigror, Flámma inter nubés coruscat, caélum tonitru cóntremit, Grándo mixta imbri largifico súbita praecipitáns cadit, Úndique omnes vénti erumpunt, saévi existunt túrbines, Férvit aestu pélagus.

PACUVIUS _ap._ CIC. _De Div._ I. xiv. 24.

_The Argo in a Gale._

Tollitur atque intra Minyas Argoaque vela Styrus adest: vasto rursus desidit hiatu Abrupta revolutus aqua. Iamque omnis in astra 330 Itque reditque ratis, lapsoque reciproca fluctu Descendit. Vorat hos vertex, hos agmine toto Gurges agit. Simul in voltus micat undique terror; Crebra ruina poli caelestia limina laxat.

VAL. FL. _Argon._ viii. 328-334.

Cf. VERG. _Aen._ i. 81-123, _Aen._ iv, 160-168; STAT. _Theb._ i. 336-363.

PETS RENOWNED IN SONG.

_Lesbia's Sparrow._

Lugete, o Veneres Cupidinesque, Et quantumst hominum venustiorum. Passer mortuus est meae puellae, Passer, deliciae meae puellae, Quem plus illa oculis suis amabat. 5 Nam mellitus erat suamque norat Ipsam tam bene quam puella matrem; Nec sese a gremio illius movebat, Sed circumsiliens modo huc modo illuc Ad solam dominam usque pipiabat. 10 Qui nunc it per iter tenebricosum Illuc, unde negant redire quemquam. At vobis male sit, malae tenebrae Orci, quae omnia bella devoratis: Tam bellum mihi passerem abstulistis. 15 Vae factum male! vae miselle passer! Tua nunc opera meae puellae Flendo turgiduli rubent ocelli.

CATULLUS, iii.

'_My Parrot an obtrusive bird._'

Psittace, dux volucrum, domini facunda voluptas, Humanae sollers imitator, psittace, linguae, Quis tua tam subito praeclusit murmura fato?

STATIUS, _Silv._ ii. 4

_The Lap-dog and its Portrait._

Issa est passere nequior Catulli, Issa est purior osculo columbae, Issa est blandior omnibus puellis, Issa est carior Indicis lapillis, Issa est deliciae catella Publi. 5 Hanc tu, si queritur, loqui putabis; Sentit tristitiamque gaudiumque. Collo nixa cubat capitque somnos, Ut suspiria nulla sentiantur. Hanc ne lux rapiat suprema totam, 10 Picta Publius exprimit tabella, In qua tam similem videbis Issam, Ut sit tam similis sibi nec ipsa. Issam denique pone cum tabella: Aut utramque putabis esse veram, 15 Aut utramque putabis esse pictam.

MARTIAL, I. cix.

Cf. CATULL. ii.; OVID, _Am._ ii. 6.

THE ROMAN SATIRISTS. (1)

A. Satura quidem tota nostra est, in qua primus insignem laudem adeptus Lucilius quosdam ita deditos sibi adhuc habet amatores, ut eum non eiusdem modo operis auctoribus, sed omnibus poetis praeferre non dubitent. Ego quantum ab illis tantum ab Horatio dissentio, qui Lucilium _fluere lutulentum et esse aliquid, quod tollere possis_, putat. Nam et eruditio in eo mira et libertas atque inde acerbitas, et abunde salis. Multum eo est tersior ac purus magis Horatius, et, nisi labor eius amore, praecipuus. Multum et verae gloriae, quamvis uno libro, Persius meruit.

QUINT. X. i. 93.

_A Criticism of Lucilius._

Eupolis atque Cratinus Aristophanesque poetae Atque alii, quorum comoedia prisca virorum est, Siquis erat dignus describi, quod malus ac fur, Quod moechus foret aut sicarius aut alioqui Famosus, multa cum libertate notabant. 5 Hinc omnis pendet Lucilius, hosce secutus Mutatis tantum pedibus numerisque, facetus, Emunctae naris, durus componere versus. Nam fuit hoc vitiosus: in hora saepe ducentos, Ut magnum, versus dictabat stans pede in uno; 10 Cum flueret lutulentus, erat quod tollere velles; Garrulus atque piger scribendi ferre laborem.

HORACE, _Sat._ I. iv. 1-12.

_Juvenal's Reasons for Writing Satire._

Cur tamen hoc potius libeat decurrere campo, 19 Per quem magnus equos Auruncae flexit alumnus, Si vacat ac placidi rationem admittitis, edam. 21 Cum pars Niliacae plebis, cum verna Canopi 26 Crispinus Tyrias umero revocante lacernas Ventilet aestivum digitis sudantibus aurum Nec sufferre queat maioris pondera gemmae, Difficile est saturam non scribere. 30

JUVENAL, _Sat._ i. 19-21, 26-30.

_His Subject._

Ex quo Deucalion, nimbis tollentibus aequor, 81 Navigio montem ascendit sortesque poposcit, Paulatimque anima caluerunt mollia saxa, 83 Quidquid agunt homines, votum, timor, ira, voluptas, 85 Gaudia, discursus, nostri farrago libelli est. 86

JUVENAL, _Sat._ i. 81-86.

[Transcriber's Note: The omitted line (84) is _Et maribus nudas ostendit Pyrrha puellas_]

THE ROMAN SATIRISTS. (2)

_Virtue defined._

Virtus, Albine, est pretium persolvere verum Quis in versamur, quis vivimus rebus potesse: Virtus est homini scire id quo quaeque habeat res. Virtus scire homini rectum, utile, quid sit honestum; Quae bona, quae mala item, quid inutile, turpe, inhonestum; 5 Virtus quaerendae finem rei scire modumque: Virtus divitiis pretium persolvere posse: Virtus, id dare, quod re ipsa debetur, honori; Hostem esse atque inimicum hominum morumque malorum, Contra defensorem hominum morumque bonorum; 10 Hos magni facere, his bene velle, his vivere amicum; Commoda praeterea patriai prima putare, Deinde parentum, tertia iam postremaque nostra.

LUCILIUS, _Sat. Frag._

'_The names of men so poor Who could do mighty deeds._'

Cum tremerent autem Fabios durumque Catonem 90 Et Scauros et Fabricium rigidique severos Censoris mores etiam collega timeret, Nemo inter curas et seria duxit habendum Qualis in Oceani fluctu testudo nataret Clarum Troiugenis factura et nobile fulcrum, 95 Sed nudo latere et parvis frons aerea lectis Vile coronati caput ostendebat aselli, Ad quod lascivi ludebant ruris alumni. Tales ergo cibi qualis domus atque supellex.

JUVENAL, _Sat._ xi. 90-99.

_Persius in Praise of his Tutor, Cornutus._

Cum primum pavido custos mihi purpura cessit 30 Bullaque succinctis Laribus donata pependit; Cum blandi comites totaque inpune Subura Permisit sparsisse oculos iam candidus umbo, Cumque iter ambiguum est et vitae nescius error Deducit trepidas ramosa in compita mentes, 35 Me tibi supposui. Teneros tu suscipis annos Socratico, Cornute, sinu; tum fallere sollers Apposita intortos extendit regula mores, Et premitur ratione animus vincique laborat Artificemque tuo ducit sub pollice vultum. 40

PERSIUS, _Sat._ v. 19-25, 30-40.

THE THEATRE.

_Objections to a Permanent Theatre, 151 B.C._

A. Cum locatum a censoribus theatrum exstrueretur, P. Cornelio Nasica auctore tamquam inutile et nociturum publicis moribus ex senatus consulto destructum est, populusque aliquamdiu stans ludos spectavit.

LIVY, _Epit._ 48.

_Scenic Arrangements._

B. Apud maiores theatri gradus tantum fuerunt. Nam scena de lignotantum ad tempus fiebat, unde hodieque permansit consuetudo, ut componantur pegmata a ludorum theatralium editoribus. Scena autem, quae fiebat, aut versilis erat aut ductilis. Versilis tunc erat, cum subito tota machinis quibusdam convertebantur, et aliam picturae faciem ostendebat. Ductilis tunc, cum tractis tabulatis hac atque illac species picturae nudabatur interior. Unde perite utrumque tetigit, dicens, 'Versis discedat frontibus': singula singulis complectens sermonibus. Quod Varro et Suetonius commemorant.

SUET. _ap. Serv. Georg._ iii. 24.

_The Awnings._

Et vulgo faciunt id lutea russaque vela 75 Et ferrugina, cum magnis intenta theatris Per malos volgata trabesque trementia flutant; Namque ibi consessam caveai subter et omnem Scaenai speciem, patrum coetumque decorum Inficiunt coguntque suo fluitare colore. 80

LUCRETIUS, iv. 75-80.

_The Law of Otho, 67 B.C._

D. L. Roscius Otho tribunus plebis legem tulit, ut equitibus Romanis in theatro quattuordecim gradus proximi adsignarentur.

LIVY, _Epit._ 99.

_Usurpers of Equestrian Privileges._

'Sectus flagellis hic triumviralibus Praeconis ad fastidium Arat Falerni mille fundi iugera Et Appiam mannis terit 30 Sedilibusque magnus in primis eques Othone contempto sedet.'

HORACE, _Epod._ iv. 11-16.

SPINNING.

_The Parcae spin the Web of Fate._

Laeva colum molli lana retinebat amictum, Dextera tum leviter deducens fila supinis Formabat digitis, tum prono in pollice torquens Libratum tereti versabat turbine fusum, Atque ita decerpens aequabat semper opus dens, 315 Laneaque aridulis haerebant morsa labellis, Quae prius in levi fuerant extantia filo: Ante pedes autem candentis mollia lanae Vellera virgati custodibant calathisci. Haec tum clarisona pellentes vellera voce 320 Talia divino fuderunt carmine fata, Carmine perfidiae quod post nulla arguet aetas. 'O decus eximium magnis virtutibus augens, Emathiae tutamen opis, clarissime nato, Accipe, quod laeta tibi pandunt luce sorores, 325 Veridicum oraclum--sed vos quae fata secuntur Currite ducentes subtemina, currite fusi.'

CATULLUS, lxiv. 311-327.

_The Skill of Arachne. Her Contest with Pallas._

Sive rudem primos lanam glomerabat in orbes, Seu digitis subigebat opus repetitaque longo 20 Vellera mollibat nebulas aequantia tractu Sive levi teretem versabat pollice fusum, Seu pingebat acu scires a Pallade doctam. . . . . . . . Haud mora constituunt diversis partibus ambae Et gracili geminas intendunt stamine telas. Tela iugo vincta est, stamen secernit harundo, 55 Inseritur medium radiis subtemen acutis Quod digiti expediunt, atque inter stamina ductum Percusso paviunt insecti pectine dentes. Utraque festinant cinctaeque ad pectora vestes Bracchia docta movent, studio fallente laborem. 60

OVID, _Met._ vi. 19-23, 53-60.

_The Pastime of Circe._

Proxima Circaeae raduntur litora terrae 10 Dives inaccessos ubi Solis filia lucos Assiduo resonat cantu, tectisque superbis Urit odoratam nocturna in lumina cedrum, Arguto tenues percurrens pectine telas.

VERG. _Aen._ vii. 10-14.

Cf. OVID, _Met._ iv. 220-229; _Fasti_, iii. 815-20. [III. 857-862]

ANDROMEDA. (1)

_The Approach of the Monster._

Andromedan poenas immitis iusserat Ammon. 671 Quam simul ad duras religatam bracchia cautes Vidit Abantiades, nisi quod levis aura capillos Moverat et tepido manabant lumina fletu, Marmoreum ratus esset opus. Trahit inscius ignes 675 Et stupet et visae correptus imagine formae Paene suas quatere est oblitus in aere pennas. . . . 677 Ecce velut navis praefixo concita rostro 706 Sulcat aquas, iuvenum sudantibus acta lacertis, Sic fera dimotis inpulsu pectoris undis Tantum aberat scopulis, quantum Balearica torto Funda potest plumbo medii transmittere caeli; 710 Cum subito iuvenis pedibus tellure repulsa Arduus in nubes abiit. Ut in aequore summo Umbra viri visa est, visam fera saevit in umbram. Utque Iovis praepes, vacuo cum vidit in arvo Praebentem Phoebo liventia terga draconem, 715 Occupat aversum, neu saeva retorqueat ora, Squamigeris avidos figit cervicibus ungues, Sic celeri missus praeceps per inane volatu Terga ferae pressit dextroque frementis in armo Inachides ferrum curvo tenus abdidit hamo. 720

_How Perseus won his Bride._

Vulnere laesa gravi modo se sublimis in auras Attollit, modo subdit aquis, modo more ferocis Versat apri, quem turba canum circumsona terret. Ille avidos morsus velocibus effugit alis; Quaque patet, nunc terga cavis super obsita conchis, 725 Nunc laterum costas, nunc qua tenuissima cauda Desinit in piscem, falcato vulnerat ense. Belua puniceo mixtos cum sanguine fluctus Ore vomit; maduere graves adspergine pennae. Nec bibulis ultra Perseus talaribus ausus 730 Credere, conspexit scopulum, qui vertice summo Stantibus extat aquis, operitur ab aequore moto. Nixus eo rupisque tenens iuga prima sinistra Ter quater exegit repetita per ilia ferrum. Litora cum plausu clamor superasque deorum 735 Inplevere domos; gaudent generumque salutant Auxiliumque domus servatoremque fatentur Cassiope Cepheusque pater, resoluta catenis Incedit virgo, pretiumque et causa laboris.

OVID, _Met._ iv. 671-677, 706-720, 721-739.

ANDROMEDA. (2)

'_From afar, unknowing, I marked thee, Shining, a snow-white cross on the dark-green walls of the sea-cliff._' --KINGSLEY.

Tandem Gorgonei victorem Persea monstri Felix illa dies redeuntem ad litora duxit. Isque ubi pendentem vidit de rupe puellam, Deriguit facie, quam non stupefecerat hostis; 670 Vixque manu spolium tenuit; victorque Medusae Victus in Andromeda est. Iam cautibus invidet ipsis Felicesque vocat, teneant quae membra, catenas. Et postquam poenae causam cognovit ab ipsa, Destinat in thalamos per bellum vadere ponti, 675 Altera si Gorgo veniat, non territus ira. Concitat aerios cursus flentesque parentes Promissu vitae recreat pactusque maritam Ad litus remeat. Gravidus nam surgere pontus Coeperat, et longo fugiebant agmine fluctus 680 Impellentis onus monstri. Caput eminet undis Scindentis pelagusque movet. Circumsonat aequor Dentibus, inque ipso rapidum mare navigat ore.

_The Death of the Monster._

Illa[37] subit contra versoque a gurgite frontem 595 Erigit et tortis innitens orbibus alte Emicat ac toto sublimis corpore fertur. Sed quantum illa subit semet iaculata profundo, In tantum revolat laxumque per aethera ludit Perseus et ceti subeuntis verberat ora. 600 Nec cedit tamen illa viro, sed saevit in auras Morsibus, et vani crepitant sine vulnere dentes; Efflat et in caelum pelagus mergitque volantem Sanguineis undis pontumque extollit in astra. Spectabat pugnam pugnandi causa puella; 605 Iamque oblita sui, metuit pro vindice tali Suspirans, animoque magis quam corpore pendet. Tandem confossis subsedit belua membris Plena maris summasque iterum remeavit ad undas Et magnum vasto contexit corpore pontum, 610 Tunc quoque terribilis nec virginis ore videnda. Perfundit liquido Perseus in marmore corpus Maior et ex undis ad cautes pervolat alto Solvitque haerentem vinclis de rupe puellam Desponsam pugna, nupturam dote mariti. 615

MANILIUS, _Astronomica_, v. 667-583, 595-615.

[Footnote 37: _illa_ = _belua_.]

SCHOOLS.

_The School of Flavius, at Venusia._

Causa fuit pater his, qui macro pauper agello Noluit in Flavi ludum me mittere, magni Quo pueri magnis e centurionibus orti, Laevo suspensi loculos tabulamque lacerto, Ibant octonos refererentes Idibus aeris. 75

HOR. _Sat._ I. vi. 71-75.

_Ovid and his Brother educated at Rome._

Protinus excolimur teneri, curaque parentis Imus ad insignes Urbis ab arte viros. 16 Frater ad eloquium viridi tendebat ab aevo, Fortia verbosi natus ad arma fori. At mihi iam puero caelestia sacra placebant, Inque suum furtim Musa trahebat opus. 20

OVID, _Tristia_, IV. x. 15-20.

_The Schoolmaster's life a hard one._

Dummodo non pereat, mediae quod noctis ab hora Sedisti, qua nemo faber, qua nemo sederet, Qui docet obliquo lanam deducere ferro; Dummodo non pereat, totidem olfecisse lucernas, 225 Quot stabant pueri, cum totus decolor esset Flaccus, et haereret nigro fuligo Maroni.

JUVENAL, vii. 222-227.

_Early School._

Surgite: iam vendit pueris ientacula pistor, Cristataeque sonant undique lucis aves.

MARTIAL, XIV. ccxxiii.

_Homogeneous Divisions._

Non inutilem scio servatum esse a praeceptoribus meis morem, qui, cum pueros in classes distribuerent, ordinem discendi secundum vires ingeni dabant.

QUINTIL. I. ii. 23.

_Plagosus Orbilius._

Quid tibi nobiscum est, ludi scelerate magister, Invisum pueris virginibusque caput? Nondum cristati rupere silentia galli: Murmure iam saevo verberibusque tonas.

MARTIAL, IX. lxviii. 1-4.

Cf. JUV. x. 114-7; MARTIAL, X. lxii.; HOR. _Ep._ II. i. 69-71.

BOOKS.

Parve (nec invideo) sine me, liber, ibis in urbem: Ei mihi, quod domino non licet ire tuo. Vade, sed incultus, qualem decet exsulis esse: Infelix habitum temporis huius habe. 4 Nec te purpureo velent vaccinia fuco: Non est conveniens luctibus ille color: Nec titulus minio nec cedro charta notetur, Candida nec nigra cornua fronte geras. 8 Felices ornent haec instrumenta libellos: Fortunae memorem te decet esse meae. Nec fragili geminae poliantur pumice frontes, Hirsutus sparsis ut videare comis. 12 Neve liturarum pudeat. Qui viderit illas De lacrimis factas sentiat esse meis. Vade, liber, verbisque meis loca grata saluta: Contingam certe quo licet illa pede. 16

OVID, _Trist._ I. i. 1-16.

Lutea sed niveum involvat membrana libellum, Pumex et canas tondeat ante comas Summaque praetexat tenuis fastigia chartae Indicet ut nomen littera facta meum, 12 Atque inter geminas pingantur cornua frontes: Sic etenim comptum mittere oportet opus.

TIBULLUS, III. i. 9-14.

Qui tecum cupis esse meos ubicumque libellos Et comites longae quaeris habere viae, Hos eme, quos artat brevibus membrana tabellis: Scrinia da magnis, me manus una capit. 4 Ne tamen ignores ubi sim venalis et erres Urbe vagus tota, me duce certus eris: Libertum docti Lucensis quaere Secundum Limina post Pacis Palladiumque forum. 8

MARTIAL, I. ii.

Cf. HOR. _Epist._ I. xx.; CATULL. xxii, 4-8; STATIUS, _Silvae_, IV. ix.

ARETHUSA.

'_As an eagle pursuing A dove to its ruin Down the streams of the cloudy wind._'--SHELLEY.

Lassa revertebar (memini) Stymphalide silva; 585 Aestus erat, magnumque labor geminaverat aestum. Invenio sine vertice aquas, sine murmure euntes, Perspicuas ad humum, per quas numerabilis alte Calculus omnis erat, quas tu vix ire putares. . . . 589 Nescioquod medio sensi sub gurgite murmur 597 Territaque insisto propioris margine fontis. 'Quo properas Arethusa?' suis Alpheos ab undis, 'Quo properas?' iterum rauco mihi dixerat ore. . . . 600 Sic ego currebam, sic me ferus ille premebat, 604 Ut fugere accipitrem penna trepidante columbae, Ut solet accipiter trepidas urguere columbas. Usque sub Orchomenon Psophidaque Cyllenenque Maenaliosque sinus gelidumque Erymanthon et Elin Currere sustinui; nec me velocior ille. Sed tolerare diu cursus ego, viribus inpar, 610 Non poteram; longi patiens erat ille laboris. Per tamen et campos, per opertos arbore montes, Saxa quoque et rupes et qua via nulla, cucurri.

'_Alpheum fama est huc Elidis amnem Occultas egisse vias subter mare, qui nunc Ore, Arethusa, tuo Siculis confunditur undis._' --VERGIL.

Sol erat a tergo: vidi praecedere longam Ante pedes umbram, nisi si timor illa videbat, 615 Sed certe sonitusque pedum terrebat et ingens Crinales vittas afflabat anhelitus oris. Fessa labore fugae 'fer opem, deprendimur,' inquam, 'Armigerae, Diana, tuae, cui saepe dedisti Ferre tuos arcus inclusaque tela pharetra.' 620 Mota dea est spissisque ferens e nubibus unam Me super iniecit. lustrat caligine tectam Amnis et ignarus circum cava nubila quaerit. Bisque locum, quo me dea texerat, inscius ambit Et bis 'io Arethusa, io Arethusa' vocavit. . . . 625 In latices mutor, sed enim cognoscit amatas 636 Amnis aquas, positoque viri, quod sumpserat, ore Vertitur in proprias, ut se mihi misceat, undas. Delia rupit humum, caecisque ego mersa cavernis Advehor Ortygiam, quae me cognomine divae 640 Grata meae superas eduxit prima sub auras.

OVID, _Met._ v. 586-641 (sel.).

HYLAS

#Houtô men kallistos Hulas makarôn arithmeitai.#

Namque ferunt olim Pagasae navalibus Argon Egressam longe Phasidis isse viam, Et iam praeteritis labentem Athamantidos undis Mysorum scopulis applicuisse ratem. 20 Hic manus heroum, placidis ut constitit oris, Mollia composita litora fronde tegit. At comes invicti iuvenis processerat ultra, Sacram sepositi quaerere fontis aquam. 24 Hanc circum irriguo surgebant lilia prato 37 Candida purpureis mixta papaveribus. Quae modo decerpens tenero pueriliter ungui Proposito florem praetulit officio, 40 Ex modo formosis incumbens nescius undis Errorem blandis tardat imaginibus. Tandem haurire parat demissis flumina palmis Innixus dextro plena trahens umero. 44 Cuius ut accensae Hydriades candore puellae Miratae solitos destituere choros. Prolapsum leviter facili traxere liquore: Tum sonitum rapto corpore fecit Hylas. 48

PROPERTIUS, I. xx. 17-24, 37-48.

_Litus 'Hyla Hyla' omne sonabat._

Continuo, volucri ceu pectora tactus asilo Emicuit Calabria taurus per confraga saeptis Obvia quaque ruens, tali se concitat ardens In iuga senta fuga: pavet omnis conscia late Silva, pavent montes, luctu succensus acerbo 585 Quid struat Alcides tantaque quid apparet ira. Ille, velut refugi quem contigit improba Mauri Lancea sanguineus vasto leo murmure fertur, Frangit et absentem vacuis sub dentibus hostem, Sic furiis accensa gerens Tirynthius ora 590 Fertur et intento decurrit montibus arcu. Heu miserae quibus ille ferae, quibus incidit usquam Immeritis per lustra viris! volat ordine nullo Cuncta petens; nunc ad ripas deiectaque saxis Flumina, nunc notas nemorum procurrit ad umbras. 595 Rursus Hylan et rursus Hylan per longa reclamat Avia: responsant silvae et vaga certat imago.

VALERIUS FLACCUS, _Argonautica_, iii. 581-597.

Cf. APOLLONIUS RHODIUS, _Argonautica_, i. 1224-1239.

PLAUTUS.

_The Portmanteau Fish._

(TRACHALIO--GRIPUS.)

TR. Quid ais, impudens? Ausu's etiam comparare vidulum cum piscibus? Eadem tandem res videtur? GR. In manu non est mea: 60 Ubi demisi rete atque hamum, quidquid haesit extraho Meum quod rete atque bami nancti sunt, meum potissimumst.

TR. Immo hercle haud est, siquidem quod vas excepisti.

GR. Philosophe!

TR. Sed tu, enunquam piscatorem vidisti, venefice, Vidulum piscem cepisse aut protulisse ullum in forum? 65 Non enim tu hic quidem occupabis omnes quaestus quos voles: Et vitorem et piscatorem te esse, impure, postulas. Vel te mihi monstrare oportet piscis qui sit vidulus: Vel quod in mari non natumst neque habet squamas ne feras.

GR. Quid tu? nunquam audisti antehac vidulum esse piscem? TR. Scelus, 70 Nullus est. GR. Immost profecto: ego qui sum piscator scio. Verum rare capitur: nullus minus saepe ad terram venit.

TR. Nil agis: dare verba speras mihi te posse, furcifer. Quo colorest? GR. Hoc colore capiuntur pauxilluli: Sunt alii puniceo corio, magni autem, atque atri.

TR. Scio: 75 Tu hercle, opino, in vidulum piscem te convortes, nisi caves: Fiet tibi puniceum corium, postea atrum denuo.

_Rudens_, IV. iii. 58-77.

TERENCE.

'_Humani nil a me alienum puto._'

(CHREMES--MENEDEMUS.)

CH. Numquam tam mane egredior neque tam vesperi 15 Domum revortor, quin te in fundo conspicer Fodere aut arare aut aliquid ferre. Denique Nullum remittis tempus neque te respicis. Haec non voluptati tibi esse satis certo scio. 'Enim,' dices, 'quantum hic operis fiat poenitet.' 20 Quod in opere faciundo operae consumis tuae, Si sumas in illis exercendis, plus agas.

ME. Chremes, tantumne ab re tuast oti tibi, Aliena ut cures ea quae nil ad te attinent?

CH. Homo sum: humani nil a me alienum puto. 25 Vel me monere hoc vel percontari puta: Rectumst, ego ut faciam; non est, te ut deterream.

ME. Mihi sic est usus: tibi ut opus factost, face.

CH. An quoiquamst usus homini, se ut cruciet?

ME. Mihi. 30

CH. Siquid laborist, nollem: sed quid istuc malist? Quaeso, quid de te tantum commeruisti?

ME. Eheu.

CH. Ne lacruma, atque istuc, quidquid est, fac me ut sciam; Ne retice, ne verere, crede inquam mihi: Aut consolando aut consilio aut re iuvero. 34

_Hautont._ I. i. 15-34.

_Cicero on Terence._

'Tu quoque, qui solus lecto sermone, Terenti, Conversum expressumque Latina voce Menandrum In medium nobis sedatis vocibus effers, Quiddam come loquens, atque omnia dulcia miscens.'

SUETON. _Vit. Ter._ p. 34.

_Terence defends his use of 'Contaminatio.'_[38]

Nam quod rumores distulerunt malivoli Multas contaminasse Graecas, dum facit Paucas Latinas: factum id esse hic non negat, Neque se pigere et deinde facturum autumat. Habet bonorum exemplum, quo exemplo sibi 20 Licere id facere quod illi fecerunt putat.

_Hautont._ Prol. 16-21.

[Footnote 38: _Contaminatio_ = the _blending_ of the parts of different comedies into one whole--e.g. the _Andria_ of Terence, an adaptation of Menander's _Andria_ and _Perinthia_.]

PLINY THE ELDER.

_The Song of the Nightingale._

A. Lusciniis diebus ac noctibus continuis xv garrulus sine intermissu cantus densante se frondium germine, non in novissimum digna miratu ave. Primum tanta vox tam parvo in corpusculo, tam pertinax spiritus; deinde in una perfecta musica scientia: modulatus editur sonus, et nunc continuo spiritu trahitur in longum, nunc variatur inflexo, nunc distinguitur conciso, copulatur intorto, promittitur revocato, infuscatur ex inopinato interdum et secum ipse murmurat, plenus, gravis, acutus, creber, extentus, ubi visum est, vibrans, summus, medius, imus; breviterque omnia tam parvulis in faucibus quae tot exquisitis tibiarum tormentis ars hominum excogitavit, ut non sit dubium hanc suavitatem praemonstratam efficaci auspicio, cum in ore Stesichori cecinit infantis. Ac ne quis dubitet artis esse, plures singulis sunt cantus, nec iidem omnibus, sed sui cuique. Certant inter se, palamque animosa contentio est: victa morte finit saepe vitam, spiritu prius deficiente quam captu. Meditantur iuveniores versusque quos imitentur accipiunt: audit discipula intentione magna et reddit vicibusque reticent; intelligitur emendatae correptio et in docente quaedam reprehensio.

_Hist. Nat._ x. 81.

PLINY THE YOUNGER.

_A Corinthian Statuette._

B. Ex hereditate, quae mihi obvenit, emi proxime Corinthium signum, modicum quidem, sed festivum et expressum, quantum ego sapio, qui fortasse in omni re, in hac certe perquam exiguum sapio: hoc tamen signum ego quoque intellego. Est enim nudum, nec aut vitia, si qua sunt, celat, aut laudes parum ostentat. Effingit senem stantem: ossa, musculi, nervi, venae, rugae etiam ut spirantis apparent: rari et cedentes capilli, lata frons, contracta facies, exile collum. Aes ipsum, quantum verus color indicat, vetus et antiquum. Talia denique omnia, ut possint artificum oculos tenere, delectare imperitorum. Quod me, quamquam tirunculum, solicitavit ad emendum. Emi autem, non at haberem domi, verum ut in patria nostri celebri loco ponerem; ac potissimum in Iovis templo. Videtur enim dignum templo, dignum deo donum.

_Ep._ iii. 6.

METHODS OF WORK.

_Helps to Style._

A. Quaeris, quemadmodum in secessu, quo iam diu frueris, putem te studere oportere. Utile in primis, et multi praecipiunt, vel ex Graeco in Latinum, vel ex Latino vertere in Graecum: quo genere exercitationis proprietas splendorque verborum, copia figurarum, vis explicandi, praeterea imitatione optimorum similia inveniendi facultas paratur; simul quae legentem fefellissent transferentem fugere non possunt. Intelligentia ex hoc et iudicium adquiritur. Nihil obfuerit, quae legeris hactenus, ut rem argumentumque teneas, quasi aemulum scribere lectisque conferre, ac sedulo pensitare quid tu, quid ille commodius. Magna gratulatio, si non nulla tu; magnus pudor, si cuncta ille melius. Licebit interdum et notissima eligere, et certare cum electis. Poteris et, quae dixeris, post oblivionem retractare, multa retinere, plura transire, alia interscribere, alia rescribere. Laboriosum istud et taedio plenum sed difficultate ipsa fructuosum, recalescere ex integro, et resumere impetum fractum omissumque, postremo nova velut membra peracto corpori intexere, nec tamen priora turbare. Fas est et carmine remitti, non dico continuo et longo (id enim perfici nisi in otio non potest), sed hoc arguto et brevi, quod apte quantaslibet occupationes curasque distinguit.

PLINY THE YOUNGER, _Ep._ vii. 9 (sel.)

_Importance of Concentration._

B. Sed silentium et secessus et undique liber animus ut sunt maxime optanda, ita non semper possunt contingere, ideoque non statim, si quid obstrepet, abiciendi codices erunt et deplorandus dies, verum incommodis repugnandum et hic faciendus usus, ut omnia quae impedient vincat intentio: quam si tota mente in opus ipsum direxeris, nihil eorum, quae oculis vel auribus incursant, ad animum perveniet. An vero frequenter etiam fortuita hoc cogitatio praestat, ut obvios non videamus et itinere deerremus; non consequemur, si et voluerimus? Non est indulgendum causis desidiae. Nam si nonnisi refecti, nonnisi hilares, nonnisi omnibus aliis curis vacantes studendum existimaverimus, semper erit propter quod nobis ignoscamus.

QUINTILIAN, _Inst. Or._ X. iii. 28.

PHAEDRUS.

_De Simonide._

Homo doctus in se semper divitias habet. Simonides, qui scripsit egregium melos, Quo paupertatem sustineret facilius, Circum ire coepit urbes Asiae nobiles, Mercede accepta laudem victorum canens. 5 Hoc genere quaestus postquam locuples factus est, Revenire in patriam voluit cursu pelagio; Erat autem, ut aiunt, natus in Chia insula. Ascendit navem, quam tempestas horrida Simul et vetustas medio dissolvit mari. 10 Hi zonas, illi res pretiosas colligunt, Subsidium vitae. Quidam curiosior: 'Simonide, tu ex opibus nil sumis tuis?' 'Mecum,' inquit, 'mea sunt cuncta.'[39] Tunc pauci enatant, Quia plures onere degravati perierant. 15 Praedones adsunt, rapiunt quod quisque extulit, Nudos relinquunt. Forte Clazomenae prope Antiqua fuit urbs; quam petierunt naufragi. Hic litterarum quidam studio deditus, Simondis qui saepe versus legerat 20 Eratque absentis admirator maximus, Sermone ab ipso cognitum cupidissime Ad se recepit; veste, nummis, familia Hominem exornavit. Ceteri tabulam suam Portant rogantes victum. Quos casu obvios 25 Simonides ut vidit, 'Dixi' inquit 'mea Mecum esse cuncta: vos quod habuistis, perit.'

iv. 23.

[Footnote 39: Cf. 'Omnia bona mea mecum sunt.' --SENECA, _Ep._ 9.]

_Mons Parturiens._

Mons parturibat, gemitus immanes ciens, Eratque in terris maxima expectatio. At ille murem peperit. Hoc scriptum est tibi, Qui, magna cum minaris, extricas nihil.

iv. 24.

_Nihil ita occultum esse quod non reveletur._

Pastor capellae cornu baculo fregerat: Rogare coepit, ne se domino proderet ... 'Quamvis indigne laesa, reticebo tamen; Sed res clamabit ipsa quid deliqueris.'

_Appendix_, 22.

TIBULLUS.

_The Golden Age._

Quam bene Saturno vivebant rege, priusquam Tellus in longas est patefacta vias! 36 Nondum caeruleas pinus contempserat undas, Effusum ventis praebueratque sinum, Nec vagus ignotis repetens compendia terris Presserat externa navita merce ratem. 40 Illo non validus subiit iuga tempore taurus, Non domito frenos ore momordit equus, Non domus ulla fores habuit, non fixus in agris Qui regeret certis finibus arva, lapis. 44 Ipsae mella dabant quercus, ultroque ferebant Obvia securis ubera lactis oves. Non acies, non ira fuit, non bella, nec ensem Immiti saevus duxerat arte faber. 48 Nunc Iove sub domino caedes et vulnera semper, Nunc mare, nunc leti mille repente viae.

I. iii. 35-50.

Cf. CATULLUS, lxiv.; VERGIL, _Ecl._ iv.

_Birthday Wishes._

Dicamus bona verba: venit natalis ad aras: Quisquis ades, lingua, vir mulierque fave. Urantur pia tura focis, urantur odores, Quos tener e terra divite mittit Arabs. 4 Ipse suos Genius adsit visurus honores, Cui decorent sanctas mollia serta comas. Illius puro destillent tempora nardo, Atque satur libo sit madeatque mero, 8 Adnuat et, Cornute, tibi quodcumque rogabis. En age, quid cessas? adnuit ille: roga. Auguror, uxoris fidos optabis amores; Iam reor hoc ipsos edidicisse deos. 12 Nec tibi malueris, totum quaecumque per orbem Fortis arat valido rusticus arva bove, Nec tibi, gemmarum quidquid felicibus Indis Nascitur, Eoi qua maris unda rubet. 16 Vota cadunt: utinam strepitantibus advolet alis Flavaque coniugio vincula portet Amor, Vincula, quae maneant semper, dum tarda senectus Inducat rugas inficiatque comas. 20 Hic veniat natalis avis prolemque ministret, Ludat et ante tuos turba novella pedes.

II. ii.

Cf. TIBULL. I. vii. 49-54; PERSIUS, ii. 1-4.

HUNTING.

_On the delights of hunting with a note-book._

A. Ridebis, et licet rideas. Ego ille, quem nosti apros tres, et quidem pulcherrimos, cepi. Ipse? inquis. Ipse; non tamen ut omnino ab inertia mea et quiete discederem. Ad retia sedebam: erat in proximo, non venabulum aut lancea, sed stilus et pugillares. Meditabar aliquid enotabamque, ut, si manus vacuas, plenas tamen ceras reportarem. Non est, quod contemnas hoc studendi genus. Mirum est ut animus agitatione motuque corporis excitetur. Iam undique silvae et solitudo, ipsumque illud silentium, quod venationi datur, magna cogitationis incitamenta sunt. Proinde cum venabere, licebit auctore me ut panarium et lagunculam sic etiam pugillares feras. Experieris non Dianam magis montibus, quam Minervam inerrare. Vale.

PLINY, _Ep._ i. 6.

_Oenone Paridi._

Quis tibi monstrabat saltus venatibus aptos Et tegeret catulos qua fera rupe suos? Retia saepe comes maculis distincta tetendi; Saepi cites egi per iuga longa canes. 20

OVID, _Her._ v. 17-20.

_The Hunting Party._

Oceanum interea surgens Aurora reliquit. It portis iubare exorto delecta iuventus; 130 Retia rara, plagae, lato venabula ferro, Massylique ruunt equites et odora canum vis. Reginam thalamo cunctantem ad limina primi Poenorum exspectant, ostroque insignis et auro Stat sonipes ac frena ferox spumantia mandit. 135 . . . . . . . Postquam altos ventum in montes atque invia lustra Ecce ferae, saxi deiectae vertice, caprae Decurrere iugis; alia de parte patentes Transmittunt cursu campos atque agmina cervi Pulverulenta fuga glomerant montisque relinquunt. 155 At puer Ascanius mediis in vallibus acri Gaudet equo, iamque hos cursu, iam praeterit illos Spumantemque dari pecora inter inertia votis Optat aprum aut fulvum descendere monte leonem.

VERG. _Aen._ iv. 129-135, 151-159.

ROMAN DAY.

_Its Duties and Amusements._

Prima salutantes atque altera conterit hora; Exercet raucos tertia causidicos; In quintam varies extendit Roma labores; Sexta quies lassis; septima finis erit; 4 Sufficit in nonam nitidis octava palaestris; Imperat exstructos frangere nona toros; Hora libellorum decima est, Eupheme, meorum, Temperat ambrosias cum tua cura dapes 8 Et bonus aetherio laxatur nectare Caesar Ingentique tenet pocula parca manu. Tunc admitte iocos: gressu timet ire licenti Ad matutinum nostra Thalia Iovem. 12

MARTIAL, IV. viii.

_The Simple Life. How Horace spent his day._

Hoc ego commodius quam tu praeclare senator, 110 Milibus atque aliis vivo. Quacunque libido est Incedo solus, percontor quanti holus ac far, Fallacem circum vespertinumque pererro Saepe forum, adsisto divinis. Inde domum me Ad porri et ciceris refero laganique catinum; 115 Cena ministratur pueris tribus, et lapis albus Pocula cum cyatho duo sustinet, astat echinus Vilis, cum patera guttus, Campana supellex. Deinde eo dormitum, non sollicitus, mihi quod cras Surgendum sit mane, obeundus Marsya, qui se 120 Voltum ferre negat Noviorum posse minoris. Ad quartam iaceo; post hanc vagor, aut ego, lecto Aut scripto quod me tacitum iuvet, unguor olivo, Non quo fraudatis immundus Natta lucernis. Ast ubi me fessum sol acrior ire lavatum 125 Admonuit, fugio campum lusumque trigonem. Pransus non avide quantum interpellet inani Ventre diem durare, domesticus otior. Haec est Vita solutorum misera ambitione gravique. His me consolor victurum suavius, ac si 130 Quaestor avus pater atque meus patruusque fuisset.

HORACE, _Sat._ I. vi. 110-131.

Cf. Cic. _ad Fam._ ix. 20; Lucr. ii. 14-33; Verg. _Georg._ ii. 458-474; Hor. _Od._ III, i.

TACITUS.

'_Lives of great men all remind us, We can make our lives sublime._'

A. Si quis piorum manibus locus, si, ut sapientibus placet, non cum corpore extinguuntur magnae animae, placide quiescas, nosque domum tuam ab inferno desiderio et muliebribus lamentis ad contemplationem virtutum tuarum voces, quas neque lugeri neque plangi fas est. Admiratione te potius et immortalibus laudibus et, si natura suppeditet, similitudine colamus: is verus honos, ea coniunctissimi cuiusque pietas. Id filiae quoque uxorique praeceperim, sic patris, sic mariti memoriam venerari, ut omnia facta dictaque eius secum revolvant, formamque ac figuram animi magis quam corporis complectantur, non quia intercedendum putem imaginibus quae marmore aut aere finguntur, sed, ut vultus hominum, ita simulacra vultus imbecilla ac mortalia sunt, forma mentis aeterna, quam tenere et exprimere non per alienam materiam et artem, sed tuis ipse moribus possis. Quidquid ex Agricola amavimus, quidquid mirati sumus, manet mansurumque est in animis hominum, in aeternitate temporum, in fama rerum; nam multos veterum velut inglorios et ignobilis oblivio obruet: Agricola posteritati narratus et traditus superstes erit.

_Agricola_ 46.

_The Climate and Products of Britain._

B. Caelum crebris imbribus ac nebulis foedum; asperitas frigorum abest. Dierum spatia ultra nostri orbis mensuram; nox clara et extrema Britanniae parte brevis, ut finem atque initium lucis exiguo discrimine internoscas. Quod si nubes non officiunt, aspici per noctem solis fulgorem, nec occidere et exsurgere, sed transire affirmant. Scilicet extrema et plana terrarum humili umbra non erigunt tenebras, infraque caelum et sidera nox cadit. Solum praeter oleam vitemque et cetera calidioribus terris oriri sueta patiens frugum, fecundum: tarde mitescunt, cito proveniunt; eademque utriusque rei causa, multus umor terrarum caelique. Fert Britannia aurum et argentum et alia metalla, pretium victoriae. Gignit et oceanus margarita, sed subfusca ac liventia.

_Agricola_ 12.

TRIMALCHIO'S SUPPER.

_Le Bourgeois Gentilhomme. An Ignorant Connoisseur._

A. Plausum post hoc automatum familia dedit, et 'Gaio feliciter!' conclamavit: nec non cocus potione oneratus est, et argentea corona poculumque in lance accepit Corinthia. Quam cum Agamemnon propius consideraret, ait Trimalchio: 'Solus sum, qui vera Corinthea habeam.' Exspectabam, ut pro reliqua insolentia diceret sibi vasa Corintho afferri. Sed ille melius: 'Et forsitan,' inquit, 'quaeris, quare solus Corinthea vera possideam? Quia scilicet aerarius, a quo emo, Corinthus vocatur; quid est autem Corintheum, nisi quis Corinthum habeat? Et ne me putetis nesapium esse, valde bene scio, unde primum Corinthea nata sint. Cum Ilium captum est, Hannibal, homo vafer, et magnus stelio, omnes statuas aeneas, et aureas, et argenteas in unum rogum congessit, et eas incendit; factae sunt in unum aera miscellanea. Ita ex hac massa fabri sustulerunt, et fecerunt catilla et paropsides et statuncula. Sic Corinthea nata sunt, ex omnibus in unum, nec hoc, nec illud.'

PETRONIUS ARBITER, 50.

_The Glass Bowl, and its Maker._

B. 'Ignoscetis mihi,' inquit Trimalchio, 'quod dixero: ego malo mihi vitrea; certe non olunt. Quod si non frangerentur, mallem mihi, quam aurum; nunc autem vilia sunt. Fuit tamen faber, qui fecit phialam vitream, quae non frangebatur. Admissus ergo Caesarem est cum suo munere; deinde fecit se porrigere Caesari, et illam in pavimentum proiecit. Caesar non pote validius, quam expavit. At ille sustulit phialam de terra: collisa erat, tanquam vasum aeneum. Deinde marceolum de sinu protulit, et phialam otio belle correxit. Hoc facto putabat se solium Iovis tenere, utique, postquam illi dixit: "Numquid alius scit hanc condituram vitreorum?" Vide modo. Postquam negavit, iussit illum Caesar decollari; quia enim, si scitum esset, aurum pro luto haberemus.'

PETRONIUS ARBITER, 51.

PRONUNCIATION.[40]

[Footnote 40: For further information see Dr. Postgate's _How to pronounce Latin_ (Bell & Sons).]

+H.+

I. Diu deinde servatum ne consonantibus (veteres) adspirarent, ut in _Graccis_ et in _triumpis_. Erupit brevi tempore nimius usus, ut _choronae_, _chenturiones_, _praechones_ adhuc quibusdam in inscriptionibus maneant, qua de re Catulli nobile epigramma est.

QUINT. i. 5. 20.

C_h_ommoda dicebat, si quando commoda vellet Dicere, et insidias Arrius _h_insidias, Et tum mirifice sperabat se esse locutum, Cum quantum poterat dixerat _h_insidias. Credo, sic mater, sic liber avonculus eius, Sic maternus avos dixerat atque avia. Hoc misso in Syriam requierant omnibus aures: Audibant eadem haec leviter et leviter, Nec sibi postilla metuebant talia verba, Cum subito adfertur nuntius horribilis, Ionios fluctus, postquam illuc Arrius isset, Iam non Ionios esse, sed _H_ionios.

CATULLUS, lxxxiv.

_A Street Cry._

II. Cum M. Crassus exercitum Brundisii imponeret, quidam in portu, caricas Cauno advectas vendens, _Cauneas!_ clamitabat. Dicamus, si placet, monitum ab eo Crassum, caveret, ne iret (_cau[e] n[e] eas_ = _do not go_): non fuisse periturum, si omini paruisset. Quae si suscipiamus, pedis offensio nobis et abruptio corrigiae et sternutamenta erunt observanda.

CICERO, _Div._ ii. 40. 84.

+K. Q. C.+

III. +K+ perspicuum est littera quod vacare possit; Et +Q+, similis, namque eadem vis in utraque est; Quia qui locus est primitus unde exoritur +C+, Quascunque deinceps libeat iugare voces, Mutare necesse est sonitum quidem supremum, Refert nihilum, +K+ prior an +Q+ siet an +C+.

TERENTIANUS MAURUS (_circ._ 300 A.D.).

+U.+

IV.

ME. Egon' dedi?

PE. Tu tu, istic, inquam! Vin' adferri noctuam Quae _tu tu_ usque dicat tibi? Nam nos iam defessi sumus.

PLAUTUS, _Men._ 553-6.

PROVERBIAL EXPRESSIONS.

I. Nam quae volumus et credimus libenter.

CAES. _B. Civ._ ii. 27.

II. Cuiusvis hominis est errare; nullius nisi insipientis in errore perseverare. Posteriores enim cogitationes, ut aiunt, sapientiores solent esse.

CIC. _Phil._ xii. 5.

III. Dimidium facti qui coepit habet.

HOR. _Ep._ I. ii. 40.

IV. Nemo repente fuit turpissimus.

JUV. _Sat._ ii. 83.

V. Velut materiam igni praebentes.

LIVY, xxi. 10.

VI. Et quasi cursores vitai lampada tradunt.

LUCR. ii. 79.

VII.

Non amo te, Sabidi, nec possum dicere quare: Hoc tantum possum dicere, non amo te.

MARTIAL, _Ep._ I. xxxii.

VIII.

quem di diligunt Adulescens moritur.

PLAUT. _Bacch._ I. ii. 36.

IX. Nullumst iam dictum, quod non sit dictum prius.

TERENCE, _Eun. Prol._ 41.

X. Quot homines tot sententiae: suus cuique mos.

TER. _Phormio_, II. iv. 14.

XI. Stultum facit fortuna, quem vult pedere.

PUB. SYRUS.

XII.

Vita brevis est, longa ars. Vita, si scias uti, longa est.

SEN. _de Brevit. vitae_, i. 2.

XIII. Omne ignotum pro magnifico.

TAC. _Agric._ 30.

XIV. Divina natura dedit agros, ars humana aedificavit urbes.

VARRO, _de Re Rust._ iii. 1.

XV.

Tu ne cede malis, sed contra audentior ito Quam tua te Fortuna sinet.

VERG. _Aen._ vi. 95.

XVI. . . . . Sunt hic etiam sua praemia laudi; Sunt lacrimae rerum, et mentem mortalia tangunt.

VERG. _Aen._ i. 461-2.

CONSOLATIO.

'_Whom the gods love die young._'

A. Una post haec Quintiliani mei spe ac voluptate nitebar: at poterat sufficere solatio. Non enim flosculos, sicut prior, sed iam decimum aetatis ingressus annum, certos ac deformatos fructus ostenderat. Iuro per mala mea, per infelicem conscientiam, per illos manes, numina mei doloris, has me in illo vidisse virtutes ingeni, non modo ad percipiendas disciplinas, quo nihil praestantius cognovi plurima expertus studiique iam tum non coacti (sciunt praeceptores), sed probitatis, pietatis, humanitatis, liberalitatis, ut prorsus posset hinc esse tanti fulminis metus, quod observatum fere est, celerius occidere festinatam maturitatem: et esse nescio quam quae spes tantas decerpat invidiam, ne videlicet ultra, quam homini datum est, nostra provehantur. Etiam illa fortuita aderant omnia, vocis iucunditas claritasque, oris suavitas, et in utracumque lingua, tanquam ad eam demum natus esset, expressa proprietas omnium litterarum. Sed haec spes adhuc: illa maiora, constantia, gravitas, contra dolores etiam ac metus robur. Nam quo ille animo, qua medicorum admiratione, mensium octo valetudinem tulit! ut me in supremis consolatus est! quam etiam deficiens, iamque _non_ [41]_noster_, ipsum illum alienatae mentis errorem circa solas literas habuit!

QUINTILIAN, _Inst. Or._ VI. i. 9.

[Footnote 41: Cf. 'Invalidasque tibi tendens, heu _non tua_, palmas.' VERG. _G._ iv. 498.]

_Servius Sulpicius to Cicero._

B. Quae res mihi non mediocrem consolationem attulerit, volo tibi commemorare, si forte eadem res tibi dolorem minuere possit. [42]Ex Asia rediens, cum ab Aegina Megaram versus navigarem, coepi regiones circumcirca prospicere. Post me erat Aegina, ante me Megara, dextra Piraeeus, sinistra Corinthus: quae oppida quodam tempore florentissima fuerunt, nunc prostrata et diruta ante oculos iacent. Coepi egomet mecum sic cogitare: 'Hem! nos homunculi indignamur, si quis nostrum interiit aut occisus est, quorum vita brevior esse debet, cum uno loco tot oppidum cadavera proiecta iacent? Visne tu te, Servi, cohibere et meminisse hominem te esse natum?'

CICERO, _Ep. ad Fam._ iv. 5.

[Footnote 42: Cf. Byron, _Childe Harold_, iv. 44-5.]

ELEGIES.

_Catullus at the Grave of his Brother._

Multas per gentes et multa per aequora vectus Advenio has miseras, frater, ad inferias, Ut te postremo donarem munere mortis Et mutam nequiquam alloquerer cinerem, 4 Quandoquidem fortuna mihi tete abstulit ipsum, Heu miser indigne frater adempte mihi. Nunc tamen interea haec prisco quae more parentum Tradita sunt tristes munera ad inferias, 8 Accipe fraterno multum manantia fletu, Atque in perpetuum, frater, ave atque vale.

CATULLUS, ci.

_To Calvus on the Death of his Wife._

Si quicquam muteis gratum acceptumve sepulcris Accidere a nostro, Calve, dolore potest, Cum desiderio veteres renovamus amores Atque olim amissas flemus amicitias, Certe non tanto mors immatura dolori est Quintiliae, quantum gaudet amore tuo.

CATULLUS, xcvi.

_The Plea of Cornelia to her Husband._

Desine, Paule, meum lacrimis urgere sepulcrum: Panditur ad nullas ianua nigra preces. Cum semel infernas intrarunt funera leges, Obserat umbrosos lurida porta locos. . . . 4 Nunc tibi commendo communia pignora natos: Haec cura et cineri spirat inusta meo. Te Lepide, et te, Paule, meum post fata levamen; Condita sunt vestro lumina nostra sinu. 76 Fungere maternis vicibus, pater: illa meorum Omnis erit collo turba ferenda tuo. Oscula cum dederis tua flentibus, adice matris: Tota domus coepit nunc onus esse tuum. 80

PROPERTIUS, IV. (V.) xi. 1-4, 73-80.

_Mors Tibulli._

Memnona si mater, mater ploravit Achillem, Et tangunt magnas tristia fata deas, Flebilis indignos, Elegia, solve capillos: A nimis ex vero nunc tibi nomen erit! Ille tui vates operis, tua fama, Tibullus Ardet in exstructo corpus inane rogo.

OVID, _Am._ III. ix. (sel.)

MARTIALIS APOPHORETA[43] (1).

[Footnote 43: Apophoreta (#apophorêta# = to be carried away), Christmas presents which were interchanged at the Saturnalia.]

_Lectori._

Quo vis cumque loco potes hunc finire libellum: Versibus explicitumst omne duobus opus. Lemmata si quaeris cur sint adscripta, docebo, Ut, si malueris, lemmata sola legas.

_Chartae Epistulares._

I. Seu leviter noto seu caro missa sodali Omnes ista solet charta vocare suos.

_Theca Libraria._

II. Sortitus thecam calamis armare memento: Cetera nos dedimus, tu leviora para.

_Umbella._

III. Accipe quae nimios vincant umbracula soles: Sit licet et ventus, te tua vela tegent.

_Parazonium._

IV. Militiae decus hoc gratique erit omen honoris, Arma tribunicium cingere digna latus.

_Falx._

V. Pax me certa ducis placidos curvavit in usus. Agricolae nunc sum, militis ante fui.

_Scrinium._

VI. Selectos nisi das mihi libellos, Admittam tineas trucesque blattas.

_Candelabrum Corinthium._

VII. Nomina candelae nobis antiqua dederunt. Non norat parcos uncta lucerna patres.

_Pila Paganica._

VIII. Haec quae difficili turget paganica pluma, Folle minus laxast et minus arta pila.

_Pila Trigonalis._

IX. Si me mobilibus scis expulsare sinistris, Sum tua. Tu nescis? rustice, redde pilam.

_Follis._

X. Ite procul, iuvenes: mitis mihi convenit aetas: Folle decet pueros ludere, folle senes.

_Vergilius in membranis._

I. Quam brevis immensum cepit membrana Maronem! Ipsius vultus prima tabella gerit.

_Cicero in membranis._

II. Si comes ista tibi fuerit membrana, putato Carpere te longas cum Cicerone vias.

_Monobyblos Properti._

III. Cynthia, facundi carmen iuvenale Properti, Accepit famam; non minus ipsa dedit.

_Titus Livius in membranis._

IV. Pellibus exiguis artatur Livius ingens, Quem mea non totum bybliotheca capit.

_Sallustius._

V. Hic erit, ut perhibent doctorum corda virorum, Primus Romana Crispus in historia.

_Lucanus._

VI. Sunt quidam qui me dicunt non esse poetam: Sed qui me vendit bybliopola putat.

_Catullus._

VII. Tantum magna suo debet Verona Catullo, Quantum parva suo Mantua Vergilio.

_Fistula._

VIII. Quid me corapactam ceris et harundine rides? Quae primum structa est fistula talis erat.

_Catella Gallicana._

IX. Delicias parvae si vis audire catellae Narranti brevis est pagina tota mihi.

_Minerva argentea._

X. Dic mihi, virgo ferox, cum sit tibi cassis et hasta Quare non habeas aegida. 'Caesar habet.'

_Hercules fictilis._

XI. Sum fragilis: sed tu, moneo, ne sperne sigillum: Non pudet Alciden nomen habere meum.

_Toga._

XII. 'Romanos rerum dominos gentemque togatam' Ille facit, magno qui dedit astra patri.

EPITAPHS AND INSCRIPTIONS.

_On Naevius_ (by himself).

I. 'Immortales mortales si foret fas flere Flerent divae Camenae Naevium poetam; Itaque postquam est Orci traditus thesauro Obliti sunt Romai loquier lingua Latina.'

_On Ennius_ (by himself).

II. 'Aspicite, o cives, senis Enni imaginis formam: Hic vestrum panxit maxima facta patrum. Nemo me lacrumis decoret nec funera fletu Faxit. Cur? Volito vivas per ora virum.'

_On Pacuvius_ (by himself).

III. 'Adulescens, tametsi properas, te hoc saxum rogat, Ut sese aspicias, deinde quod scriptum est, legas. Hic sunt poetae Pacuvi Marci sita Ossa. Hoc volebam nescius ne esses. Vale.'

_On Plautus_ (by himself).

IV. 'Postquam est mortem aptus Plautus, Comoedia luget, Scena est deserta, ac dein Risus, Ludus, Iocusque, Et Numeri innumeri simul omnes collacrumarunt.'

_On Tibullus._

V. 'Te quoque Vergilio comitem non aequa, Tibulle, Mors iuvenem campos misit ad Elysios, Ne foret aut elegis molles qui fleret amores Aut caneret forti regia bella pede.'

DOMITIUS MARSUS.

_In tumulo hominis felicis._

VI. 'Sparge mero cineres, bene olentis et unguine nardi, Hospes, et adde rosis balsama puniceis. Perpetuum mihi ver agit illacrimabilis urna Et commutavi saecula, non obii. Nulla mihi veteris perierunt gaudia vitae, Seu meminisse putes omnia, sive nihil.'

AUSONIUS, _Epit._ 36.

_Thermopylae._

VII. #'Ô xein', angellein Lakedaimoniois, hoti têde Keimetha, tois keinôn rhêmasi peithomenoi.'#

SIMONIDES _of Ceos_.

'Dic, hospes, Spartae, nos te vidisse iacentes, Dum sanctis patriae legibus obsequimur.'

_Transl. by_ CICERO, _Tusc._ i. 42. 101.

EPILOGUE.

_Horace._

Exegi monumentum aere perennius Regalique situ pyramidum altius, Quod non imber edax, non Aquilo impotens Possit diruere aut innumerabilis Annorum series et fuga temporum. 5 Non omnis moriar, multaque pars mei Vitabit Libitinam: usque ego postera Crescam laude recens, dum Capitolium Scandet cum tacita virgine pontifex. Dicar, qua violens obstrepit Aufidus 10 Et qua pauper aquae Daunus agrestium Regnavit populorum, ex humili potens Princeps Aeolium carmen ad Italos Deduxisse modos. Sume superbiam Quaesitam meritis et mihi Delphica 15 Lauro cinge volens, Melpomene, comam.

HORACE, _Od._ III. xxx.

_Ovid._

Iamque opus exegi, quod nec Iovis ira nec ignis Nec poterit ferrum nec edax abolere vetustas. Cum volet, illa dies, quae nil nisi corporis huius Ius habet, incerti spatium mihi finiat aevi; Parte tamen meliore mei super alta perennis 875 Astra ferar nomenque erit indelebile nostrum. Quaque patet domitis Romana potentia terris, Ore legar populi perque omnia saecula fama, Siquid habent veri vatum praesagia, vivam.

OVID, _Met._ xv. 871-9.

_Martial._

Ohe, iam satis est, ohe, libelle, Iam pervenimus usque ad umbilicos: Tu procedere adhuc et ire quaeris, Nec summa potes in schida teneri, Sic tamquam tibi res peracta non sit, 5 Quae prima quoque pagina peracta est. Iam lector queriturque deficitque; Iam librarius hoc et ipse dicit 'Ohe, iam satis est, ohe, libelle.'

MARTIAL, _Epig._ IV. lxxxix.

APPENDICES

PAGES

I. List of Important Conjunctions 274-276 II. List of Important Prefixes 277-281 III. List of Important Suffixes 282-286 IV. Groups of Cognate Words 287-288 V. How to Think in Latin 289-292 VI. Short Lives of Roman Authors 293-345 VII. Chronological Outlines of Roman History and Literature 347-363

[Transcriber's Note:

In Appendixes I-IV, most +boldface+ markup has been omitted for readability. In general, Latin words are unmarked, while English translations are _italicized_.]

APPENDIX I

LIST OF IMPORTANT CONJUNCTIONS

+I. CO-ORDINATE.+--These conjunctions join sentences of equal grammatical _rank_ (+ordo+), that is, each sentence is grammatically independent of the other.

They are generally divided into FIVE classes:--

(1) COPULATIVE (_link_) conjunctions are those which connect both the sentences and the meaning.

et, -qu[)e], ac, atque ... _and_. et ... et, -que ... -que (poet.) ... _both ... and_. [)e]t[)i]am, qu[)o]que ... _also_.

_Divide +et+ impera._ Divide +and+ control.

(2) DISJUNCTIVE conjunctions join together the sentence but they _disjoin_ or separate from each other the thoughts conveyed.

aut ... aut, v[)e]l ... v[)e]l (v[)e]) ... _either ... or_. s[)i]ve (seu) ... seu ... _whether ... or_. n[)e]c (n[)e]que) ... nec (neque) ... _neither ... nor_. _+aut+ vincemus +aut+ moriemur._ We will +either+ conquer +or+ die.

(3) ADVERSATIVE conjunctions _oppose_ two statements to each other.

s[)e]d, vêrum, vêrô, cêt[)e]rum ... _but_. autem, t[)a]men ... _however_. [)a]t ... _but_, _on the other hand_. _Ille quidem tardior: tu +autem+ ingeniosus, +sed+ in omni vita inconstans._ He is a little dull: +while+ you are clever, +but+ unstable in all your actions.

(4) INFERENTIAL.--The statement of one sentence _brings in_ (+infert+) or proves the other.

Ergo, [)i]g[)i]tur, [)i]t[)a]que ... _therefore_, _accordingly_.

'_Unus homo nobis cunctando restituit rem: +Ergo+ postque magisque viri nunc gloria claret_.'

ENNIUS.

(5) CAUSAL.

nam, namque, [)e]nim, [)e]t[)e]nim ... _for_. quâpropter, quârê, qu[)a]mobrem ... _wherefore_.

Ex.: '_+quamobrem+, Quirites, celebratote illos dies cum coniugibus ac liberis vestris: +nam+ multi saepe honores dis immortalibus iusti habiti sunt, sed profecto iustiores nunquam._'

+II. SUBORDINATE.+--These conjunctions attach to a sentence or clause another clause which holds (grammatically) a lower or _subordinate_ position, qualifying the principal clause just as an adverb qualifies a verb.

Thus in 'I will do this, _if_ you do,' the _if_ clause is equivalent to the adverb _conditionally_.

They are generally divided into EIGHT classes:--

(1) FINAL introduce a clause expressing a _purpose_.

[)u]t, quô ... _that_, _in order to_. nê, quôm[)i]nus ... _that not_, _lest_. qui ... _who_ (= ut is ...). _Edo +ut+ vivam._ _+Ne+ ignavum te putemus, fortiter pugna._ _Pauci mihi sunt +quos+ mittam._

(2) CONSECUTIVE introduce a clause expressing a _consequence_ or _result_.

[)u]t ... _so that_, _so as to_. [)u]t nôn, quîn ... _so as not to_. qui ... _who (of such a kind as to...)_. Ex.: _Tam fortis adest nemo ut solus muros ascendat._ _Tam fortis est +ut+ hostes +non+ timeat._ _Dignus erat +qui+ rex fieret._

(3) TEMPORAL.

cum, quandô ... _when_. [)u]b[)-i], [)u]t ... _when_, _as_. s[)i]m[)u]l, s[)i]m[)u]l atque (ac) ... _as soon as_. postquam ... _after that_. dum, dônec, qu[)o]ad ... _until_, _as long as_, _while_. pr[)i]us ... quam, ant[)e] ... quam ... _before that_.

_Discedere +prius+ noluit +quam+ ducem vidisset._ _Pompeius +ut+ equitatum suum pulsum vidit, acie excessit._

(4) CONDITIONAL.

sî, n[)i]s[)-i] (nî), si non, quod sî ... _if_, _unless_, _if not_, _but if_. m[)o]d[)o], dumm[)o]do, si m[)o]do ... _if only_, _provided that_. dumm[)o]do nê (dum nê, m[)o]do nê) ... _provided only not_.

_Ne promiseris unquam +nisi+ fidem praestare potes._ _Never promise +if+ you cannot keep your word._

(5) COMPARATIVE AND PROPORTIONAL.

ut, utî, sîcut, v[)e]lut ... _just as_, _as_. tanquam, qu[)a]s[)i] ... _as if_. quo ... [)e]o ... _the more ... the more_.

_Poenas dedit +sicut+ meritus est._ _E corpore +velut+ e carcere, evolat animus._ The soul flies forth from the prison-house of the body. _+quo+ difficilius +eo+ praeclarius._

(6) CONCESSIVE.

etsî, [)e]t[)i]amsi, t[)a]metsi ... _even if_. quamquam ... _although_. quamvîs, quaml[)i]bet ... _however much_. l[)i]cet, ut, cum ... _though_, _although_.

_+Cum+ liber esse posset, servire maluit._

(7) CAUSAL.

qu[)i][)a], qu[)o]d, qu[)o]n[)i]am, quandô ... _because_. cum ... _since_. propt[)e]r[)e]â ... quod ... _for this reason ... that_. quandôqu[)i]dem, quippe ... _since indeed_, _inasmuch as_.

_Quae +cum+ ita sint, ab urbe discedam._ _Socrates accusatus est +quod+ iuventutem corrumperet._

(8) INTERROGATIVE (with dependent clauses).

cûr, ûtrum ... [)a]n, num ... _why_, _whether ... or_, _if_. quemadm[)o]dum, ut ... _how_. [)u]b[)-i], quandô ... _when_.

_Caesar +utrum+ iure caesus fuerit, +an+ nefarie necatus, dubitari potest._ _Whether_ Caesar was rightfully put to death, +or+ foully murdered, is open to question.

APPENDIX II

LIST OF IMPORTANT PREFIXES

+I. PREPOSITIONS.+--In these compounds the Prepositions retain their original adverbial force.

A-, AB-, ABS-, = _away_, _from_ (of the starting-place)

(i) = _separation._

abire = _go away_. abscêdere = _go away_. âv[)o]care = _call away_.

(ii) = _consumption._ absûmere = _take away_, _consume_. [)a]bûti = _use up_.

AD-, AC-, A-, = to (of a person, place, or thing, as the goal of motion).

(i) = _to_, _at_ (local). accêdere = _approach_. adfâri = _speak to_. (ii) = _in addition._ acquîrere = _get in addition_.

ANTE = before (of place and time).

antecêdere = _come before_. anteferre = _prefer_.

CIRCUM = around.

circumd[)a]re = _surround_. circumdûcere } circumscrîbere } literally, and with secondary meaning, = _cheat_. circumv[)e]nire }

COM-, CON- (CUM), CO-, COL-, COR-, = together.

(i) = _collectively._

conclâmare = _shout together_. commiscêre = _mix together_.

(ii) = _completely_ (often apparently only pleonastic).

consectari = _follow persistently_. confirmare = _strengthen_.

DE-, = down, from.

(i) = _down_, _down off_, _down to._

dec[)i]dere = _fall down_, or _off_. dev[)e]nire = _come to_.

(ii) = _off_, _away_, _aside._

dêcêdere = _depart_. deflectere = _turn aside_. deterrêre = _frighten_.

(iii) = _completely._

dep[)o]p[)u]lari = _lay waste_. debellare = _bring a war to an end_.

(iv) = _un-_ (negative).

despêrare = _despair_. deesse = _be wanting_.

E-, EX-, EC-, EF-, = out of.

(i) = _out_, _forth._

excêdere = _go out_. effundere = _pour forth_.

(ii) = _throughout_, _to the end_, _thoroughly._

explêre = _fill to the brim_. exposcere = _earnestly ask_.

IN-, IM-, IR-, I-, = in, on, against.

(i) = _in_, _into_, _on._

inclûdere = _shut in_. inc[)i]dere = _fall on_. inv[)i]dere = _look at_ (with ill intent),_envy_.

(ii) = _intensive_, almost _pleonastic_.

inc[)i]pere = _take up_, _begin_. implêre = _fill_.

INTER = between.

(i) = _between_, _among._

intercêdere = _come between_. intell[)e]gere = _pick among_, _perceive_.

(ii) = _breaking a continuity._

interclûdere = _shut off_, _blockade_. interf[)i]cere = _destroy_ (lit. _put between_).

OB-, OBS-, OC-, OF-, OP-, O-, = against, on account of.

(i) = _over against_, _before_ (as an obstruction).

offendere = _strike against_. obl[)o]qui = _speak against_.

(ii) = _towards_, with the idea of _favour_ or _compliance_.

oboedire = _hearken to_. obs[)e]qui = _follow compliantly_.

PER-, = through, along.

(i) = _through_, _all over._

perrumpere = _break through_. persp[)i]cêre = _look through_.

(ii) = _thoroughly_, _to completion._

perdiscere = _learn thoroughly_. perfungi = _go through a duty_, _discharge_. permagnus = _very large_.

PRAE = in front.

(i) = (of place) _before_, _in front_.

praef[)i]cere = _put at the head of_. praeses (s[)e]deo) = _guardian_.

(ii) = (of time) _before_, _too soon_.

praediscere = _learn beforehand_. praev[)e]nire = _outstrip_.

(iii) = _before others_, _in comparison_, _greatly._

praecellens = _surpassing_.

PRO-, PROD-, = before, in front of, forth.

prod-ire = _come forth_. prov[)i]dêre = _look onwards or ahead_.

SUB-, SUF-, SUM-, SUP-, SUR-, SU-, SUS-, = beneath, under.

(i) = _under._

sub[)i]cere = _throw under_, _subject_. suppr[)i]mere = _press under_, _suppress_.

(ii) = _up._

succingere = _gird up_. sust[)i]nêre = _hold up_, _check_.

(iii) = _to the help of_, _close to._

subv[)e]nire = _come up to aid of_.

(iv) = _secretly._

subdûcere = _withdraw secretly_.

(v) = _slightly._

subrîdere = _laugh somewhat_, _smile_. sublustris = _giving some light_.

SUPER = over, upon.

(i) = _over_, _upon_ (of place).

superpônere_ = place upon_ or _over_.

(ii) = _metaphorically._

sûperesse = _remain_, _survive_, _abound_.

TRANS-, TRA-, = across.

(i) = _across._

transgr[)e]di = _step across_.

(ii) = _a change or transference._

trâdere = _hand over_, _surrender_.

(iii) = _through to the end._

trans[)i]gere = _complete_ a business.

II. SEPARABLE PARTICLES, which do not appear as Prepositions in Latin.

AMB-, AM-, AN-, = around, on both sides.

ambîre = _go around_, _canvass_. amplecti = _fold oneself round_, _embrace_.

DIS-, DI-, DIF-, DIR-, = in twain.

(i) = _asunder_, _apart._

discêdere = _part asunder_, _depart_. discernere = _separate_, _distinguish_. dîmittere = _send in different directions_.

(ii) = _un-_ (negative).

displ[)i]cêre = _displease_. diffîdere = _distrust_.

(iii) = _exceedingly._

differtus = _crammed to bursting_.

(iv) = _individually_, _separately_.

dîn[)u]m[)e]rare = _count up (singly)_.

IN- (cf. #an-#, #a-#) = UN-, usually with adjectives.

ignoscere = _not to know_, _forget_, _pardon_. inn[)o]cens = _not guilty_, _harmless_.

PER- (cf. #para#) = in a sense of wrong or injury.

perdere = _destroy_. perf[)i]dus = _faithless_.

RED-, RE-, = back.

(i) = _back_, _backwards._

r[)e]cumbere = _lie down_. r[)e]flectere = _bend back_.

(ii) = _in response_, or _return_.

reddere = _give in return_.

(iii) = _against_, _behind._

r[)e]pugnare = _fight against_. r[)e]linquere = _leave behind_.

(iv) = _again._

r[)e]f[)i]cere = _make again_, _repair_. r[)e]p[)e]rire = _find again_, _discover_.

(v) = _intensive action._

r[)e]vellere = _pluck by the roots_.

(vi) = _un-_ (negative).

r[)e]fîgere = _unfix_.

SED-, SE-, = apart.

sêcernere = _sift away_, _separate_. sêcêdere = _go aside_, _withdraw_. sêd-[)i]tio = _a going apart_, _secession_.

APPENDIX III

LIST OF IMPORTANT SUFFIXES

+I. DERIVATION OF NOUNS.+

(i.) TOR (-SOR), M. } +Agent+ or +doer+ of an action -TRIX, F. }

ac-tor = _doer_, formed from [Rt]ag = _do_. auc-tor = _maker_ " [Rt]aug = _increase_. vic-tor = _conqueror_ " [Rt]vic = _conquer_. petî-tor = _candidate_ " [Rt]pet = _seek_. ton-sor = _barber_ " [Rt]tem = _cut_.

(ii.) +Abstract+ Nouns and +Names+ of +Actions+.

-OR, -SUS (= -TUS), M. -ÊS, -IA (-IES), -TIA (-TIES), -IÔ, -TIÔ,} F. -TÂS, -TÛS, -TÛDÔ, -DÔ, -GÔ, -NIA, } -US, -IUM, -ITIUM, -NIUM, -LIUM, -CINIUM, N.

t[)i]m-or = _fear_ formed from t[)i]m-ere = _to fear_. sen-sus = _feeling_ " sent-ire = _to feel_. sêd-ês = _seat_ " s[)e]d-êre = _to sit_. audâc-ia = _boldness_ " audax = _bold_. segn[)i]t-ies = _laziness_ " segnis = _lazy_. trist[)i]-tia = _sadness_ " tristis = _sad_. l[)e]g-io = _a collecting_ } " l[)e]g-ere a legion_ } = _to collect_. s[)a]lûtâ-tio = _a greeting_ " salutare = _to greet_. b[)o]n[)i]-tas = _goodness_ " bonus = _good_. s[)e]nec-tûs = _age_ " senex = _old_. magni-tudo = _greatness_ " magnus = _great_. cupî-dô = _desire_ " cupere = _to desire_. vertî-go = _a turning_ } " vertere = _to turn_. _giddiness_ } p[)e]cû-nia = _money (chattels)_ " pecus = _cattle_. g[)e]n-us = _race_, _birth_ " [Rt]gen = _to be born_. ausp[)i]c-ium = an _omen_ " { auspex = _a soothsayer_. { avis + spicio gaud-ium = _joy_ " gaudêre = _to rejoice_. l[)-a]tro-cinium = _robbery_ " latro = _robber_. aux[)i]-lium = _help_ " augêre = _to increase_.

(iii.) +Nouns+ denoting +acts+, or +means+ and +results of acts+.

-MÔNIA, F.; -MEN, -MENTUM, -MÔNIUM, N.

qu[)e]ri-monia = _complaint_, formed from qu[)e]ri = _to complain_. ag-men = _line of march_} " agere [Rt]ag = _to lead_. _band_ } m[)o]n[)u]-mentum = a _memorial_, " mon-êre = _to remind_. nô-men = a _name_ " [Rt]gno = _to know_.

(iv.) Nouns denoting means or instrument.

-B[)U]LUM, -C[)U]LUM, -BRUM, -CRUM, -TRUM, N.

stâ-bulum = _stall_ formed from stare = _to stand_. v[)e]h[)i]-c[)u]lum = _wagon_ " vehere = _to carry_. s[)e]pul-crum = _tomb_ " sepelîre = _to bury_. [)a]râ-trum = _plough_ " arâre = _to plough_.

+II. DERIVATION OF ADJECTIVES.+

(i.) +Adjectives+ expressing +diminution+, and used as +Diminutive Nouns+.

-[)U]LUS, -[)O]LUS, -C[)U]LUS, -ELLUS, -ILLUS.

rîv-ulus = a _streamlet_ formed from rîvus = a _brook_. fîl[)i]-olus = a _little son_ " filius = a _son_. mûnus-culum = a _little gift_ " munus = a _gift_. côdic-illi = _writing tablets_ " codex = a _block of wood_. l[)i]b-ellus = a _little book_ " l[)i]ber = a _book_.

(ii.) +Patronymics+, indicating +descent+ or +relationship+.

-ADES, -[)I]DES, -ÎDES, -EUS, M.

-AS, -IS, -EIS, F.

Atlanti-adês = _Mercury_ } formed from Atlas. Atlant-id[)e]s = the _Pleiads_ } T[-y]d-îdês = _Diomedes_ " Tydeus. Cissê-is = _Hecuba_ " Cisseus.

(iii.) +Adjectives+ meaning +full of, prone to+.

-ÔSUS, -LENS, -LENTUS.

form-ôsus = _beautiful_ formed from forma = _beauty_. pesti-lens = _pestilent_ " pestis = _plague_. v[)i][)o]-lentus = _violent_ " vis = _force_.

(iv.) +Adjectives+ meaning +provided with+.

-TUS, -ÂTUS, -ÎTUS, -ÛTUS.

fûnes-tus = _deadly_ formed from funus (funer-) = _death_. barb-âtus = _bearded_ " barba = a _beard_. turr-îtus = _turreted_ " turris = a _tower_. corn-ûtus = _horned_ " cornu = a _horn_.

(v.) +Adjectives+ meaning +made of+ or +belonging to+, or +pertaining to+.

-EUS, -[)I]US, -ÂNEUS, -T[)I]CUS, -ÂLIS, -ÂRIS, -ÎLIS, -ÛLIS, -ÂNUS, -ÊNUS, -ÎNUS, -ENSIS, -TER (-TRIS), -ESTER (-ESTRIS), -T[)I]MUS, -ERNUS, -URNUS, -TURNUS (-TERNUS).

aur-eus = _golden_ formed from aurum = _gold_. patr-ius = _paternal_ " pater = a _father_. subterr-aneus = _subterranean_ " sub terrâ = _underground_. d[)o]mes-ticus = _domestic_ " domus = a _house_. nâtûr-âlis = _natural_ " natura = _nature_. p[)o]p[)u]l-aris = _fellow-countryman_ " populus = a _people_. v[)e]t[)e]r-ânus = _veteran_ " vetus (veter-) = _old_. s[)e]r-ênus = _calm_, _of " serus = _late_. evening stillness_ dîv-înus = _divine_ " divus = _god_. f[)o]r-ensis = _of the forum_ " forum = _a market-place_. lac-teus = _milky_ " lac (lacti-) = _milk_. subl-icius = _resting " sublica = a _pile_. on piles_ p[)a]lus-ter = _marshy_ " palûs = a _marsh_. silv-ester = _woody_ " silva = a _wood_. fîn[)i]-timus = _neighbouring_ " finis = a _boundary_. ver-nus = _vernal_ " vêr = _spring_. d[)i]-urnus = _daily_ " dies = _day_. diû-turnus = _lasting_ " diû = _long_ (time).

(vi.) +Adjectives+ expressing the action of the Verb as +a quality+ or +tendency+.

-AX, -[)I]DUS, -[)U]LUS, -VUS (-UUS, -ÎVUS, -TÎVUS).

pugn-ax = _pugnacious_ formed from pugnare = _to fight_. c[)u]p-idus = _eager_ " cupere = _to desire_. b[)i]b-ulus = _thirsty_ " bibere = _to drink_. (of sand etc.) n[)o]c-uus = _hurtful_ " nocêre = _to hurt_. cap-tivus = _captive_ " capere = _to take_.

(vii.) +Adjectives+ expressing +passive qualities+ but +occasionally active+.

-ILIS, -B[)I]LIS, -[)I]US, -TÎLIS.

fr[)a]g-ilis = _frail_ formed from frangere = _to break_. [Rt]frag nô-bilis = _well known_ " noscere = _to know_. [Rt]gno ex[)i]m-ius = _choice_, _rare_ " eximere = _take out_. tex-tilis = _woven_ " texere = _to weave_.

(viii.) +Adjectives originally gerundives.+

-NDUS, -BUNDUS, -CUNDUS.

s[)e]cu-ndus = _second (the } formed from sequi =_to follow_. following)_, } _favourable_ } m[)o]r[)i]-bundus = _dying_ " mori = _to die_. fâ-cundus = _eloquent_ " fa-ri = _to speak_.

+III. NOUNS WITH ADJECTIVE SUFFIXES.+

-ÂRIUS, denotes +person employed about+ anything.

argent-ârius = _silversmith_, formed from argentum = _silver_. _banker_

-ÂRIUM, denotes +place of+ a thing.

aer-arium = _treasury_ formed from aes = _copper_.

-ÎLE denotes +stall of an animal+.

b[)o]v-île = _cattle-stall_ formed from bôs (b[)o]v-) = _ox_. [)o]v-île = _sheep-fold_ " ovis = _sheep_.

-ÊTUM denotes +place where a tree or plant grows+.

querc-êtum = _oak-grove_ formed from quercus = _an oak_.

+IV. DERIVATION OF VERBS.+

(i.) +From Nouns and Adjectives.+

st[)i]m[)u]lo, -âre = _to goad_, formed from stimulus = _a goad_. _incite_ n[)o]vo, -âre = _to renew_ " novus = _new_. v[)i]g[)i]lo, -âre = _to watch_ " vigil = _awake_. albeo, -êre = _to be white_ " albus = _white_. m[)e]tuo, -ere = _to fear_ " metus = _fear_. [)a]cuo, -ere = _to sharpen_ " acus = _needle_. môlior, -îri = _to toil_ " moles = _mass_. custôdio, -îre = _to guard _ " custos (custod-) = _guardian_.

(ii.) +Verbs from other Verbs.+

-SCO denotes the +beginning+ of an action. (Third Conjugation.)

l[)a]bâ-sco = _begin to totter_ formed from labo = _totter_. mîtê-sco = _grow mild_ " mîtis = _mild_.

-TO, -[)I]TO, (rarely -SÔ), -ESSO, denote +forcible or repeated action+.

iac-to, -[)a]re = _hurl_ formed from iacio = _throw_. quas-so, âre = _shatter_ " quatio = _shake_. f[)a]c-esso, -[)e]re = _do_ " facio = _do_. (with energy)

-T[)U]RIO (-S[)U]RIO) denotes +longing or wishing+.

par-turio, -îre = { _to bring forth_ formed from pario { _produce_ = _bring forth_. ê-surio = _to be hungry_ " edo (= _ed-turio_) = _to eat_.

APPENDIX IV

GROUPS OF RELATED (COGNATE) WORDS

[Rt]AC = sharp. English derivative.

âc-er = _sharp_. eager (F. aigre). [)a]c-erbus = _harsh_, _cruel_. acerbity (= harshness). [)a]c-ervus = _a heap_. [)a]c-ies = _edge_, _keen look_. } Fr. acier (= steel). _army in battle array_. } [)a]c-idus = _sour_. acid. [)a]c-uo = _to sharpen_. [)a]c-utus = _sharpened_, _sharp_. acute (Fr. aigu). [)a]c-umen = _a point_, _acuteness_. acumen. [)a]c-us = _a needle_. Fr. aiguille.

[Rt]AUG = be active, strong.

aug-eo = _increase_. aug-mentum = _an increase_. augment. auc-tio = _a sale by increase of } auction. bids_, _an auction_ } auc-tor = _a maker_, _producer_. author. auc-toritas = _a producing_, _authority_. authority. aug-ustus = _majestic_, _august_. august. aux-ilium = _aid_, _help_. auxiliary.

[Rt]CAP = take hold of, seize.

c[)a]p-io = _take hold of_. captive. c[)a]p-ax = _capacious_. capacious. c[)a]p-ulus = _handle_, _hilt of a sword_. ac-c[)i]p-io = _take to_, _receive_. accept. (ad + capio) ex-c[)i]p-io = _take up_. exception. (ex_ +capio) man-c[)i]p-ium = _property_, _a slave_. emancipate. (manus + capio) muni-c[)i]p-ium = _a free town_. municipal. (munia + capio) prin-ceps = _first_, _chief_. { principal. (primus + capio) { prince.

[Rt]GEN-, [Rt]GNA- = beget, become, produce.

gi-gn-o = _to beget_. indigenous. (= gi-g[)e]n-o) g[)e]n-i-tor = _a father_. (pro)genitor. gen-s = _clan_, _house_, _race_. gentile. in-gens = _vast_. g[)e]n-us = _birth_, _race_. genus (Fr. genre). in-g[)e]n-ium = _innate quality_, _character_. in-g[)e]n-uus = _native_, _free-born_, ingenuous. _frank_. in-g[)e]n-iosus = _of good natural } ingenious. abilities_. } pro-g[)e]n-ies = _descent_, _descendants_. progenitor. g[)e]n-er = _son-in-law_. g[)e]n-ius = _the innate superior } genius. nature_, _tutelary } (protecting) deity_. } indi-g[)e]n-a = _nature_. indigenous. g[)e]n-erôsus = _of noble birth_, generous. _noble-minded_ g[)e]n-[)e]ro = _to beget_, _produce_. generate. g[)e]n-[)e]tivus = _of or belonging to } genitive. birth_, _genitive_. } na-scor = _to be born_. native. = gna-scor nâ-tûra = _nature_. nature. nâ-tio = _birth_, _a race_. nation.

APPENDIX V

HOW TO THINK IN LATIN

_Flaminius atones for his rashness._[44]

[Footnote 44: Cf. p. 126.] [[Selection C19]]

Tres ferme horas pugnatum est et ubique atrociter; circa consulem tamen acrior infestiorque pugna est. Eum et robora virorum sequebantur, et ipse, quacunque in parte premi ac laborare senserat suos, impigre ferebat opem; insignemque armis et hostes summa vi petebant {5} et tuebantur cives, donec Insuber eques (Ducario nomen erat) facie quoque noscitans consulem, 'En' inquit 'hic est' popularibus suis, 'qui legiones nostras cecidit agrosque et urbem est depopulatus. Iam ego hanc victimam manibus peremptorum foede civium dabo.' Subditisque calcaribus {10} equo per confertissimam hostium turbam impetum facit, obtruncatoque prius armigero, qui se infesto venienti obviam obiecerat, consulem lancea transfixit; spoliare cupientem triarii obiectis scutis arcuere.

LIVY, xxii. 6.

The heading and the author will at once suggest the stirring incident in the Battle of Lake Trasimene, when Flaminius atoned for his rashness by his gallant example and death.

You have seen how Analysis helps you to arrive at the main thought of the sentence, and you are familiar with the principles that govern the order of words in Latin, and the important part played by the emphatic position of words. So you may now try to +think in Latin+; that is, to take the thought in the Latin order, without reference to analysis or the English order. You will do well to follow closely this advice of experienced teachers:--'Read every word as if it were the last on the page, and you had to turn over without being able to turn back. If, however, you are obliged to turn back, begin again at the beginning of the sentence and proceed as before. Let each word of the Latin suggest some conception gradually adding to and completing the meaning of the writer. If the form of the word gives several possibilities, hold them all in your mind, so far as may be, till something occurs in the progress of the sentence to settle the doubt.'

1. +Tres ferme horas+ = _for nearly three hours_. This construction (Acc. of extent of time) will be familiar to you. Notice the emphatic position of the phrase.

+pugnatum est+ = _the battle was fought_. This use of the so-called impersonal passive is very frequent, and is generally best translated by taking the root-idea of the verb as a subject.

+et ubique atrociter+ = _and everywhere fiercely_.

2. +circa consulem tamen+ = _around the consul however_.

+acrior infestiorque pugna est+ = _the battle is more keen and more vehement_. This presents no difficulty; +acrior+ and +infestior+ must qualify +pugna+, which follows immediately.

3. +eum+ = _him_, plainly _consulem_ (i.e. Flaminius), for no one else has been mentioned. Notice the emphatic position of +eum+.

+et robora virorum sequebantur+ = _both the strongest of his troops followed_. You may know that +robur+ (lit. _hard wood_) is often used of _the toughest troops_, _the flower of an army_.

+et ipse+ = _and himself_, i.e. the consul (Flaminius).

3-4. +quacunque in parte+ = _in whatever part_.

4. +premi ac laborare senserat suos+ = _he had seen his men hard pressed and in distress_. No other meaning is possible, nor does the order present any difficulty, but notice the emphatic position of +suos+.

4-5. +impigre ferebat opem+ = _actively he bore help_.

5. +insignemque armis+ = _and distinguished by his arms_, clearly referring to +consulem+ (l. 2). Cf. +eum+ (l. 3).

+et hostes summa vi petebant+ = _both the enemy with all their might attacked_. +et+ might, of course, = _also_ (cf. +et+, l. 2), but the second +et+ which immediately follows determines the meaning _both_.

6. +et tuebantur cives+ = _and his fellow-citizens_ (Romans) _defended_ (him).

+donec Insuber eques+ = _until an Insubrian trooper_. +donec+ may mean _while_, but the context shows that _until_ or _at last_ is the right meaning here.

6-7. +Ducario nomen erat+ = (his) _name was Ducarius_, i.e. _ei nomen erat Ducario_, where +Ducario+ is possess. dat. in appos. to _ei_ understood. It is, however, possible that the trooper's name was Ducario, but cf. page 126, l. 2. [[Selection C19, line 645]]

7. +facie quoque noscitans consulem+ = _by his face also_ (i.e. as well as by his armour) _recognising the consul_.

7-8. +'En' inquit 'his est' popularibus suis+ = _See, said he, to his fellow-countrymen_ (comrades), _this is the man_.

8. +qui legiones nostras cecîdit+ = _who slaughtered our legions_. There is a slight difficulty here, but a moment's thought will remove it. It must be +cecîdit+, perf. of _caedo_, and not _cec[)i]dit_, perf. of _cado_, which is intransitive.

8-9. +agrosque et urbem est depopulatus+ = _and laid waste our fields and our city_.

9-10. +Iam ego hanc victimam mânibus peremptorum foede civium dabo+ = _now I will give this victim to the shades of our countrymen foully slain_. +Mânibus+ cannot = _hands_ (_m[)a]nibus_), for +peremptorum civium+, which immediately follows, fixes the right meaning.

10-11. +subditisque calcaribus equo+ = _and putting spurs to his horse_. You will not attempt to translate this Abl. Absol. literally.

11-12. +per confertissimam hostium turbam impetum facit+ = _through the closely packed crowd of the enemy he makes his charge_.

12. +obtruncatoque prius armigero+ = _and first cut down the armour-bearer_ (i.e. of Flaminius).

12-13. +qui se infesto venienti obviam obiecerat+ = _who had thrown himself in the way of him advancing at the charge_.

+infesto venienti+ is clearly dative with +obviam+.

13. +consulem lancea transfixit+ = _ran the Consul through with his lance_.

13-14. +spoliare cupientem+ = (him, i.e. Ducarius) _wishing to spoil_ (the consul).

14. +triarii obiectis scutis arcuere+ = _the triarii_ (veterans) _thrusting their shields in the way kept off_.

This passage is quite simple, but it will serve to show you how you may with practice learn to +take the thought in the Latin order+, and to grasp the writer's meaning. All that now remains for you to do is to write out a translation in good English, using short coordinate sentences, each complete in itself, in place of the more involved structure of the original. The following version by the late Professor Jebb will serve as a model:--

They fought for about three hours, and everywhere with desperation. Around the consul, however, the fight was peculiarly keen and vehement. He had the toughest troops with him; and he himself, whenever he saw that his men were hard pressed, was indefatigable in coming to the rescue. Distinguished by his equipment, he was a target for the enemy and a rallying-point for the Romans. At last a Lombard trooper, named Ducario, recognising the person as well as the guise of the consul, cried out to his people, 'Here is the man who cut our legions to pieces and sacked our city--now I will give this victim to the shades of our murdered countrymen.' Putting spurs to his horse, he dashed through the thick of the foe. First he cut down the armour-bearer, who had thrown himself in the way of the onset. Then he drove his lance through the consul. He was trying to despoil the corpse, when some veterans screened it with their shields.

APPENDIX VI

SHORT LIVES OF ROMAN AUTHORS

DECIMUS MAGNUS AUSONIUS, 309-392 A.D.

1. Life.

[Sidenote: AUSONIUS.]

Born at Burdigala (_Bordeaux_), and carefully educated. At the age of thirty appointed professor of rhetoric in his native University, where he became so famous that he was appointed tutor to Gratian, son of the Emperor Valentinian (364-375 A.D.), and was afterwards raised to the highest honours of the State (Consul, 379 A.D.). Theodosius (Emperor of the East, 378-395 A.D.) gave him leave to retire from court to his native country, where he closed his days in an honoured literary retirement.

2. Works.

A very voluminous writer both in prose and verse.

1. Prose: The only extant specimen is his _Gratiarum Actio_ to Gratianus for the Consulship.

2. Verse: Of this we have much: it has little value as poetry, but in point of contents and diction it is interesting and valuable. Some of his _Epigrammata_ and _Epitaphia_ are worth preserving, but his claim to rank as a poet rests on his _Mosella_, a beautiful description of the R. Moselle, which is worthy to be compared with Pliny's description of the R. Clitumnus (_Ep._ viii. 8).

'In virtue of this poem Ausonius ranks not merely as the last, or all but the last, of Latin, but as the first of French poets.' --Mackail.

GAIUS JULIUS CAESAR, 102 (or 100?)-44 B.C.

1. Important Events in Caesar's Life.

[Sidenote: CAESAR.]

B.C. 102. Gaius Julius Caesar, nephew of Marius, born July 12th. " 83. Marries Cornelia, daughter of Cinna, the friend of Marius. " 81-78. Served with distinction in Asia. " 76. Studies oratory at Rhodes. " 68. Begins his political career as Quaestor, partly at Rome, partly in Spain. " 65. Curule Aedile. Incurs enormous debts by his splendid shows. " 61. Propraetor in Spain: conquers Lusitanians: amasses wealth. " 60. Coalition of Pompeius, Caesar, and Crassus: First Triumvirate. " 59. Consul. The Leges Iuliae. " 58-50. Subjugation of Gaul and two invasions of Britain (55 and 54). " 56. Meeting of Triumvirate at Luca. " 50. The trouble with Pompeius begins. " 49. Crosses the Rubicon. Civil war with Pompeius. Dictator a first time. " 48. Pharsalus. Defeats Pompeius. Dictator a second time. " 46. Thapsus. Defeats Scipio, Sulla, and Afranius. Declared Dictator for ten years. " 45. Munda. Defeats Gn. Pompeius and Labienus. Dictator and Imperator for life. " 44. Assassinated in the Senate House on the Ides of March.

2. Works.

(1) +THE DE BELLO GALLICO.+--This work describes Caesar's operations in Gaul, Germany, and Britain during the years 58-52 B.C., the events of each year occupying a separate Book.