Book IV, ed. Ascensius, fol. xxxiv b; ed. Holder, pp. 113-7.

Cumque Wermundus aetatis uitio oculis orbaretur, Saxoniae rex, Daniam duce uacuam ratus, ei per legatos mandat, regnum, quod praeter aetatis debitum teneat, sibi procurandum committat, ne nimis longa imperii auiditate patriam legibus armisque destituat. Qualiter enim regem censeri posse, cui senectus animum, caecitas oculum pari caliginis horrore fuscauerit? Quod si abnuat, filiumque habeat, qui cum suo ex prouocatione confligere audeat, uictorem regno potiri permittat. Si neutrum probet, armis secum, non monitis agendum cognoscat, ut tandem inuitus praebeat, quod ultroneus exhibere contemnat. Ad haec Wermundus, altioribus suspiriis fractus, impudentius se aetatis exprobratione lacerari respondit, quem non ideo huc infelicitatis senectus prouexerit, quod pugnae parcus timidius iuuentam exegerit. Nec aptius sibi caecitatis uitium obiectari, quod plerunque talem aetatis habitum talis iactura consequi soleat, potiusque condolendum calamitati quam insultandum uideatur. Iustius autem Saxoniae regi impatientiae notam afferri posse, quem potius senis fatum operiri, quam imperium poscere decuisset, quod aliquanto praestet defuncto succedere, quam uiuum spoliare. Se tamen, ne tanquam delirus priscae libertatis titulos externo uideatur mancipare dominio, propria manu prouocationi pariturum. Ad haec legati, scire se inquiunt, regem suum conserendae cum caeco manus ludibrium perhorrere, quod tam ridiculum decernendi genus rubori quam honestati propinquius habeatur. Aptius uero per utriusque pignus et sanguinem amborum negotio consuli. Ad haec obstupefactis animo Danis, subitaque responsi ignorantia perculsis, Uffo, qui forte cum ceteris aderat, responsionis a patre licentiam flagitabat, subitoque uelut ex muto uocalis euasit. Cumque Wermundus, quisnam talem a se loquendi copiam postularet, inquireret, ministrique eum ab Uffone rogari dixissent, satis esse perhibuit, ut infelicitatis suae uulneribus alienorum fastus illuderet, ne etiam a domesticis simili insultationis petulantia uexaretur. Sed satellitibus Uffonem hunc esse pertinaci affirmatione testantibus, "Liberum ei sit," inquit, "quisquis est, cogitata profari." Tum Uffo, frustra ab eorum rege regnum appeti, inquit, quod tam proprii rectoris officio quam {208} fortissimorum procerum armis industriaque niteretur: praeterea, nec regi filium nec regno successorem deesse. Sciantque, se non solum regis eorum filium, sed etiam quemcunque ex gentis suae fortissimis secum adsciuerit, simul pugna aggredi constituisse. Quo audito legati risere, uanam dicti animositatem existimantes. Nec mora, condicitur pugnae locus, eidemque stata temporis meta praefigitur. Tantum autem stuporis Uffo loquendi ac prouocandi nouitate praesentibus iniecit, ut, utrum uoci eius an fiduciae plus admirationis tributum sit, incertum extiterit.

Abeuntibus autem legatis, Wermundus, responsionis auctore laudato, quod uirtutis fiduciam non in unius, sed duorum prouocatione statuerit, potius se ei, quicunque sit, quam superbo hosti regno cessurum perhibuit. Uniuersis autem filium eius esse testantibus, qui legatorum fastum fiduciae sublimitate contempserit, propius eum accedere iubet: quod oculis nequeat, manibus experturus. Corpore deinde eius curiosius contrectato, cum ex artuum granditate lineamentisque filium esse cognosset, fidem assertoribus habere coepit, percontarique eum, cur suauissimum uocis habitum summo dissimulationis studio tegendum curauerit, tantoque aetatis spatio sine uoce et cunctis loquendi commerciis degere sustinuerit, ut se linguae prorsus officio defectum natiuaeque taciturnitatis uitio obsitum credi permitteret? Qui respondit, se paterna hactenus defensione contentum, non prius uocis officio opus habuisse, quam domesticam prudentiam externa loquacitate pressam animaduerteret. Rogatus item ab eo, cur duos quam unum prouocare maluit, hunc iccirco dimicationis modum a se exoptatum respondit, ut Athisli regis oppressio, quae, quod a duobus gesta fuerat, Danis opprobrio extabat, unius facinore pensaretur, nouumque uirtutis specimen prisca ruboris monumenta conuelleret. Ita antiquae crimen infamiae recentis famae litura respergendum dicebat. Quem Wermundus iustam omnium aestimationem fecisse testatus, armorum usum, quod eis parum assueuisset, praediscere iubet. Quibus Uffo oblatis, magnitudine pectoris angustos loricarum nexus explicuit; nec erat ullam reperire, quae eum iusto capacitatis spatio contineret. Maiore siquidem corpore erat, quam ut alienis armis uti posset. Ad ultimum, cum paternam quoque {209} loricam uiolenta corporis astrictione dissolueret, Wermundus eam a laeuo latere dissecari, fibulaque sarciri praecepit, partem, quae clypei praesidio muniatur, ferro patere parui existimans. Sed et gladium, quo tuto uti possit, summa ab eo cura conscisci iussit. Oblatis compluribus, Uffo manu capulum stringens, frustatim singulos agitando comminuit; nec erat quisquam ex eis tanti rigoris gladius, quem non ad primae concussionis motum crebra partium fractione dissolueret. Erat autem regi inusitati acuminis gladius, Skrep dictus, qui quodlibet obstaculi genus uno ferientis ictu medium penetrando diffinderet, nec adeo quicquam praedurum foret, ut adactam eius aciem remorari potuisset. Quem ne posteris fruendum relinqueret, per summam alienae commoditatis inuidiam in profunda defoderat, utilitatem ferri, quod filii incrementis diffideret, ceteris negaturus. Interrogatus autem, an dignum Uffonis robore ferrum haberet, habere se dixit, quod, si pridem a se terrae traditum recognito locorum habitu reperire potuisset, aptum corporis eius uiribus exhiberet. In campum deinde perduci se iubens, cum, interrogatis per omnia comitibus, defossionis locum acceptis signorum indiciis comperisset, extractum cauo gladium filio porrigit. Quem Uffo nimia uetustate fragilem exesumque conspiciens, feriendi diffidentia percontatur, an hunc quoque priorum exemplo probare debeat, prius habitum eius, quam rem ferro geri oporteat, explorandum testatus. Refert Wermundus, si praesens ferrum ab ipso uentilando collideretur, non superesse, quod uirium eius habitui responderet. Abstinendum itaque facto, cuius in dubio exitus maneat.

Igitur ex pacto pugnae locus expetitur. Hunc fluuius Eidorus ita aquarum ambitu uallat, ut earum interstitio repugnante, nauigii duntaxat aditus pateat. Quem Uffone sine comite petente, Saxoniae regis filium insignis uiribus athleta consequitur, crebris utrinque turbis alternos riparum anfractus spectandi auiditate complentibus. Cunctis igitur huic spectaculo oculos inferentibus, Wermundus in extrema pontis parte se collocat, si filium uinci contigisset, flumine periturus. Maluit enim sanguinis sui ruinam comitari, quam patriae interitum plenis doloris sensibus intueri. Uerum Uffo, geminis iuuenum congressibus lacessitus, gladii diffidentia amborum ictus umbone {210} uitabat, patientius experiri constituens, quem e duobus attentius cauere debuisset, ut hunc saltem uno ferri impulsu contingeret. Quem Wermundus imbecillitatis uitio tantam recipiendorum ictuum patientiam praestare existimans, paulatim in occiduam pontis oram mortis cupiditate se protrahit, si de filio actum foret, fatum precipitio petiturus. Tanta sanguinis caritate flagrantem senem fortuna protexit. Uffo siquidem filium regis ad secum auidius decernendum hortatus, claritatem generis ab ipso conspicuo fortitudinis opere aequari iubet, ne rege ortum plebeius comes uirtute praestare uideatur. Athletam deinde, explorandae eius fortitudinis gratia, ne domini sui terga timidius subsequeretur, admonitum fiduciam a regis filio in se repositam egregiis dimicationis operibus pensare praecepit, cuius delectu unicus pugnae comes adscitus fuerit. Obtemperantem illum propiusque congredi rubore compulsum, primo ferri ictu medium dissecat. Quo sono recreatus Wermundus, filii ferrum audire se dixit, rogatque, cui potissimum parti ictum inflixerit. Referentibus deinde ministris, eum non unam corporis partem, sed totam hominis transegisse compagem, abstractum praecipitio corpus ponti restituit, eodem studio lucem expetens, quo fatum optauerat. Tum Uffo, reliquum hostem prioris exemplo consumere cupiens, regis filium ad ultionem interfecti pro se satellitis manibus parentationis loco erogandam impensioribus uerbis sollicitat. Quem propius accedere sua adhortatione coactum, infligendi ictus loco curiosius denotato, gladioque, quod tenuem eius laminam suis imparem uiribus formidaret, in aciem alteram uerso, penetrabili corporis sectione transuerberat. Quo audito Wermundus Screp gladii sonum secundo suis auribus incessisse perhibuit. Affirmantibus deinde arbitris, utrunque hostem ab eius filio consumptum, nimietate gaudii uultum fletu soluit. Ita genas, quas dolor madidare non poterat, laetitia rigauit. Saxonibus igitur pudore moestis, pugilumque funus summa cum ruboris acerbitate ducentibus, Uffonem Dani iocundis excepere tripudiis. Quieuit tum Athislanae caedis infamia, Saxonumque obprobriis expirauit.

Ita Saxoniae regnum ad Danos translatum, post patrem Uffo regendum suscepit, utriusque imperii procurator effectus, {211} qui ne unum quidem rite moderaturus credebatur. Hic a compluribus Olauus est dictus, atque ob animi moderationem Mansueti cognomine donatus. Cuius sequentes actus uetustatis uitio solennem fefellere notitiam. Sed credi potest, gloriosos eorum processus extitisse, quorum tam plena laudis principia fuerint.

* * * * *

L. FROM SKIOLD TO OFFA IN SWEYN AAGESON

In Langebek, _Scriptores_, i, 44-7; Gertz, I, 97.

CAP. I.

De primo Rege Danorum.

Skiold Danis primum didici praefuisse. Et ut eius alludamus uocabulo, idcirco tali functus est nomine, quia uniuersos regni terminos regiae defensionis patrocinio affatim egregie tuebatur. A quo primum, modis Islandensibus, "Skioldunger" sunt reges nuncupati. Qui regni post se reliquit haeredes, Frothi uidelicet et Haldanum. Successu temporum fratribus super regni ambitione inter se decertantibus, Haldan, fratre suo interempto, regni monarchiam obtinuit. Hic filium, scilicet Helghi, regni procreauit haeredem, qui ob eximiam uirtutum strenuitatem, pyraticam semper exercuit. Qui cum uniuersorum circumiacentium regnorum fines maritimos classe pyratica depopulatus, suo subiugasset imperio, "Rex maris" est cognominatus. Huic in regno successit filius Rolf Kraki, patria virtute pollens, occisus in Lethra, quae tunc famosissima Regis extitit curia, nunc autem Roskildensi uicina ciuitati, inter abiectissima ferme uix colitur oppida. Post quem regnauit filius eius Roekil cognomento dictus "Slaghenback." Cui successit in regno haeres, agilitatis strenuitate cognominatus, quem nostro uulgari "Frothi hin Froekni" nominabant. Huius filius et haeres regni extitit Wermundus, qui adeo prudentiae pollebat uirtute, ut inde nomen consequeretur. Unde et "Prudens" dictus est. Hic filium genuit Uffi nomine, qui usque ad tricesimum aetatis suae annum fandi possibilitatem cohibuit, propter enormitatem opprobrii, quod tunc temporis Danis ingruerat, eo quod in {212} ultionem patris duo Dani in Sueciam profecti, patricidam suum una interemerunt. Nam et tunc temporis ignominiosum extitit improperium, si solum duo iugularent; praesertim cum soli strenuitati tunc superstitiosa gentilitas operam satagebat impendere. Praefatus itaque Wermundus usque ad senium regni sui gubernabat imperium; adeo tandem aetate consumptus, ut oculi eius prae senio caligarent. Cuius debilitatis fama cum apud transalpinas[340] partes percrebuisset, elationis turgiditate Teotonica intumuit superbia, utpote suis nunquam contenta terminis. Hinc furoris sui rabiem in Danos exacuit Imperator, se iam Danorum regno conquisito sceptrum nancisci augustius conspicatus. Delegantur itaque spiculatores, qui turgidi principis jussa reportent praefato Danorum regi, scilicet Wermundo, duarum rerum praefigentes electionem, quarum pars tamen neutra extitit eligenda. Aut enim regnum jussit Romano resignare imperio, et tributum soluere, aut athletam inuestigare, qui cum Imperatoris campione monomachiam committere auderet. Quo audito, regis extitit mens consternata; totiusque regni procerum legione corrogata, quid facto opus sit, diligenti inquisitione percontabatur. Perplexam se namque regis autumabat autoritas, utpote cui et ius incumbebat decertandi, et qui regno patrocinari tenebatur. Uultum coecitas obnubilauerat, et regni heres elinguis factus, desidia torpuerat, ita ut in eo, communi assertione, nulla prorsus species salutis existeret. Nam ab infantia praefatus Uffo uentris indulgebat ingluuiei, et Epicuraeorum more, coquinae et cellario alternum officiose impendebat obsequium. Corrogato itaque coetu procerum, totiusque regni placito[341] celebrato, Alamannorum regis ambitionem explicuit, quid in hac optione haud eligenda facturus sit, indagatione cumulata senior sciscitatur. Et dum uniuersorum mens consternaretur angustia, cunctique indulgerent silentio, praefatus Uffo in media concione surrexit. Quem cum cohors uniuersa conspexisset, satis nequibat admirari, ut quid elinguis uelut orationi gestus informaret. Et quia omne rarum dignum nouimus admiratione, omnium in se duxit intuitum. Tandem sic orsus coepit: "Non nos minae moueant lacessentium, cum {213} ea Teotonicae turgiditati innata sit conditio, ut uerborum ampullositate glorientur, minarumque uentositate pusillanimes et imbecilles calleant comminatione consternare. Me etenim unicum et uerum regni natura produxit heredem, cui profecto nouistis incumbere, ut monomachiae me discrimini audacter obiiciam, quatenus uel pro regno solus occumbam, uel pro patria solus uictoriam obtineam. Ut ergo minarum cassetur ampullositas, haec Imperatori referant mandata, ut Imperatoris filius et heres imperii, cum athleta praestantissimo, mihi soli non formidet occurrere." Dixit, et haec verba dictauit voce superba. Qui dum orationem complesset, a collateralibus senior sciscitabatur, cuiusnam haec fuisset oratio? Cum autem a circumstantibus intellexisset, quod filius suus, prius veluti mutus, hunc effudisset sermonem, palpandum eum jussit accersiri. Et cum humeros lacertosque, et clunes, suras atque tibias, caeteraque membra organica crebro palpasset: "Talem," ait, "me memini in flore extitisse iuuentutis." Quid multa? Terminus pugnae constituitur et locus. Talique responso percepto, ad propria legati repedabant.

CAP. II.

De duello Uffonis.

Superest ergo, ut arma nouo militi congrua corrogentur. Allatisque ensibus, quos in regno praestantiores rex poterat inuestigare, Uffo singulos dextra uibrans, in partes confregit minutissimas. "Haeccine arma sunt," inquit, "quibus et uitam et regni tuebor honorem?" Cuius cum pater uiuidam experiretur uirtutem, "Unicum adhuc," ait, "et regni et uitae nostrae superest asylum." Ad tumulum itaque ducatum postulauit, in quo prius mucronem experientissimum occultauerat. Et mox intersigniis per petrarum notas edoctus, gladium jussit effodi praestantissimum. Quem illico dextra corripiens, "Hic est," ait, "fili, quo numerose triumphaui, et qui mihi infallibile semper tutamen extitit." Et haec dicens, eundem filio contradidit. Nec mora; terminus ecce congressioni praefixus arctius {214} instabat. Tandem, confluentibus undique phalangis innumerabilibus, in Egdorae fluminis mediamne[342] locus pugnae constituitur: ut ita pugnatores ab utriusque coetus adminiculo segregati nullius opitulatione fungerentur. Teotonicis ergo ultra fluminis ripam in Holsatia considentibus, Danis uero citra amnem dispositis, rex pontis in medio sedem elegit, quatenus, si unigenitus occumberet, in fluminis se gurgitem praecipitaret, ne pariter nato orbatus et regno cum dolore superstes canos deduceret ad inferos. Deinde emissis utrinque pugilibus, in medio amne conuenerunt. Ast ubi miles noster egregius Uffo, duos sibi conspexit occurrere, tanquam leo pectore robusto infremuit, animoque constanti duobus electis audacter se opponere non detrectauit, illo cinctus mucrone, quem patrem supra meminimus occuluisse, et alterum dextra strictum gestans. Quos cum primum obuios habuisset, sic singillatim utrumque alloquitur, et quod raro legitur accidisse, athleta noster elegantissimus, cuius memoria in aeternum non delebitur, ita aduersarios animabat ad pugnam: "Si te," inquit, "regni nostri stimulat ambitio, ut nostrae opis, potentiaeque, opumque capessere uelis opulentias, comminus te clientem decet praecedere, ut et regni tui terminos amplifices, et militibus tuis conspicientibus, strenuitatis nomen nanciscaris." Campionem uero hunc in modum alloquitur: "Uirtutis tuae experientiam jam locus est propagare, si comminus accesseris, et eam, quam pridem Alamannis gloriam ostendisti, Danis quoque propalare non cuncteris. Nunc ergo famam tuae strenuitatis poteris ampliare, et egregiae munificentiae dono ditari, si et dominum praecedas, et clypeo defensionis eum tuearis. Studeat, quaeso, Teotonicis experta strenuitas variis artis pugillatoriae modis Danos instruere, ut tandem optata potitus uictoria, cum triumphi ualeas exultatione ad propria remeare." Quam quum complesset exhortationem, pugilis cassidem toto percussit conamine, ita ut, quo feriebat, gladius in duo dissiliret. Cuius fragor per uniuersum intonuit exercitum. Unde cohors Teotonicorum exultatione perstrepebat: sed contra Dani desperationis consternati tristitia, gemebundi murmurabant. Rex uero, ut audiuit, quod filii ensis dissiliuisset, in margine se pontis jussit {215} locari. Uerum Uffo, subito exempto, quo cinctus erat, gladio, pugilis illico coxam cruentauit, nec mora, et caput pariter amputauit. Sic ergo ludus fortunae ad instar lunae uarius, nunc his, nunc illis successibus illudebat, et quibus iamiam exultatione fauebat ingenti, eos nouercali mox uultu, toruoque conspexit intuitu. Hoc cognito, senior jam confidentius priori se jussit sede locari. Nec jam anceps diu extitit uictoria. Siquidem Uffo ualide instans, ad ripam amnis pepulit haeredem imperii, ibique eum haud difficulter gladio iugulauit. Sicque duorum solus uictor existens, Danis irrogatam multis retro temporibus infamiam gloriosa uirtute magnifice satis aboleuit. Atque ita Alamannis cum improperii uerecundia, cassatisque minarum ampullositatibus, cum probris ad propria remeantibus, postmodum in pacis tranquillitate praecluis Uffo regni sui regebat imperium.

* * * * *

M. NOTE ON THE DANISH CHRONICLES

The text of Saxo Grammaticus, given above, is based upon the magnificent first edition printed by Badius Ascensius (Paris, 1514). Even at the time when this edition was printed, manuscripts of Saxo had become exceedingly scarce, and we have now only odd leaves of MS remaining. One fragment, however, discovered at Angers, and now in the Royal Library at Copenhagen, comes from a MS which had apparently received additions from Saxo himself, and therefore affords evidence as to his spelling.

Holder's edition (Strassburg, 1886) whilst following in the main the 1514 text of Badius Ascensius, is accordingly revised to comply with the spelling of the Copenhagen fragments, and with any other traces of MS authority extant. I doubt the necessity for such revision. If the text were extant in MS, one might feel bound to follow the spelling of the MS, as in the case of the old English MSS of the _Vitae Offarum_ below: but seeing that Saxo, with the exception of a few pages, is extant only in a 16th century printed copy, the spelling of which is almost identical with that now current in Latin text books, it seems a pity to restore conjecturally mediaeval spellings likely {216} to worry a student. Accordingly I have followed the printed text of 1514, modernizing a very few odd spellings, and correcting some obvious printers errors[343].

A translation of the first nine books of Saxo by Prof. O. Elton has been published by the Folk-Lore Society (No. XXXIII, 1893).

Saxo completed his history in the early years of the 13th century. His elder contemporary, Sweyn Aageson, had already written a _Brief History of the Kings of Denmark_. Sweyn's _History_ must have been completed not long after 1185, to which date belongs the last event he records. The extracts given from it (pp. 211-15) are taken from Langebek's collection, with modifications of spelling. Langebek follows the first edition (Stephanius, 1642); the MS used in this edition had been destroyed in 1728. _Cod. Arn. Mag. 33_, recently printed by Gertz, although very corrupt, is supposed to give the text of Sweyn's _History_ in a form less sophisticated than that of the received text (see Gertz, _Scriptores Minores Historiae Danicae_, 1917, p. 62). The _Little Chronicle of the Kings of Leire_ is probably earlier than Sweyn's _History_. Gertz dates it c. 1170, and thinks it was written by someone connected with the church at Roskilde. It covers only the early traditional history. See above, pp. 17, 204.

For comparison, the following lists, as given in the roll of kings known as _Langfedhgatal_, in the _Little Chronicle_, in Sweyn, and in Saxo may be useful:

| _Little_ | | |Names as given _Langfedhgatal_|_Chronicle_ |_Sweyn_ | _Saxo_ | in _Beowulf_ | Dan | | Dan | | | | {Humblus | | | | {Lotherus | ? = Heremod Skioldr ... | | Skiold | Skioldus | Scyld {217} | | | Gram | | | | Hadingus | | | {Frothi | Frotho I | ?= Beowulf I Halfdan | | {Haldanus | {Haldanus I | Healfdene | Ro | | {Roe I | | | | {Scato | {Hroar | {Haldan | | {Roe II | Hrothgar {Helgi | {Helgi | Helghi | {Helgo | Halga Rolf Kraki | Rolf Krake | Rolf Kraki | Roluo Krage | Hrothulf | Hiarwarth | | Hiarthuarus | Heoroweard | | | . . . . | Hraerekr | | Roekil | Roericus | Hrethric

* * * * *

N. THE LIFE OF OFFA I, WITH EXTRACTS FROM THE LIFE OF OFFA II. EDITED FROM TWO MSS IN THE COTTONIAN COLLECTION

The text is given from _MS Cotton Nero D. I_ (quoted in the footnotes as A), collated with _MS Claudius E. IV_ (quoted as B). Minor variations of B are not usually noted. The two MSS agree closely.

The _Nero_ MS is the more elaborate of the two, and is adorned with very fine drawings. _Claudius_, however, offers occasionally a better text; it has been read by a corrector whose alterations--contrary to what is so often the ease in mediaeval MSS--seem to be authoritative.

The _Lives of the Offas_ were printed by Wats in his edition of Matthew Paris (1639-40) from MS A. Miss Rickert has printed extracts from the two lives, in _Mod. Phil._ II, 14 _etc._, following MS A, "as Wats sometimes takes liberties with the text."

INCIPIT HISTORIA DE OFFA PRIMO Q_U_I STRENUITATE SUA S_IB_I ANGLIE MAXIMA_M_ P_AR_TE_M_ S_U_BEG_I_T. CUI SIMILLIM_US_ FUIT S_E_C_UN_D_U_S OFFA[344].

[Sidenote: Fol. 2 _a_]

Inter occidentalium Anglorum reges illustrissimos, precipua co_m_mendac_i_onis laude celebratur Rex Warmundus, ab hiis qui historias Angloru_m_ no_n_ solum relatu proferre, set eciam scriptis inserere consueuerant. Is fundator erat cui_us_dam urbis a seip_s_o denominate, que lingua Anglicana Warwic, id est curia Warmundi, nuncupatur. Qui usq_ue_ ad annos seniles absq_ue_ liberis extitit, pret_er_ unicum filiu_m_; q_ue_m, ut estimabat, regni sui heredem _et_ successorem puerilis debilitatis incomodo labora_n_tem, constituere non ualebat. Licet enim idem unic_us_ filius eius, Offa uel Offanus no_m_i_n_e, statura fuisset procer_us_, {218} corpore integer, _et_ elegantissime forme iuuenis existeret, perma_n_sit t_ame_n a natiuitate uisu priuatus usq_ue_ ad annu_m_ septimu_m_, mutus autem _et_ u_er_ba humana n_on_ proferens usq_ue_ ad annu_m_ etatis sue tricesimum. Huius debilitatis incomodum no_n_ solum rex, s_ed_ eciam regni proceres, supra q_u_am dici potest moleste sustinuerunt. Cum eni_m_ imineret p_at_ri etas senilis, _et_ ignoraret diem mortis sue, nesciebat q_ue_m alium sibi[345] _con_stitueret heredem _et_ regni successore_m_. Quidam au_tem_ p_r_imari_us_ regni, cui nomen Riganus[346], cu_m_ quoda_m_ suo co_m_plice Mitunno no_m_i_n_e, ambic_i_osus cu_m_ ambic_i_oso, seductor cu_m_ proditore uidens regem decrepitu_m_, _et_ sine spe prolis procreande senio fatiscente_m_, de se p_re_sumens, cepit ad regie dignitatis culmen aspirare, conte_m_ptis aliis regni primatib_us_, se solum p_re_ cet_er_is ad h_oc_ dignu_m_ reputando.

Iccirco diebus singulis regi molestus nimis, proterue eum aggreditur, ut se h_er_edis loco adoptaret. Aliq_u_ando cor regis blande alliciens, interi_m_ aspere minis _et_ terroribus prouocans, persuadere no_n_ cessat regi q_uo_d optabat[347]. Suggerebat eciam regi per uiros potentes, _com_plices cupiditatis _et_ malicie sue, se regni sui su_m_mu_m_ apice_m_, uiolentia _et_ terrorib_us_ et ui extorquere, nisi arbitrio uoluntatis sue rex ip_s_e pareret, faciendo uirtute_m_ de necessitate. Super h_oc_ itaq_ue et_ aliis regni negociis, euocato semel concilio, proteruus ille a rege reprobatus discessit a curie p_re_sentia, iracundie calore freme_n_s in semetip_s_o, pro repulsa q_u_am sustinuit.

{219} [Sidenote: Fol. 2 _b_] Nec mora, accitis m_u_ltis qui cont_r_a regis i_m_p_er_ium parte_m_ sua_m_ _con_fouebant, infra paucos dies, copiosum i_m_mo infinitu_m_ exc_er_citu_m_ _con_gregauit: _et_ sub spe uictorie uirilit_e_r optinende, regem _et_ suos ad hostile p_re_lium prouocauit. Rex au_tem_ confectus senio, time_n_s rebellare, declinauit aliquocie_n_s impet_us_ adu_er_sarior_um_. Tandem uero, co_n_uocatis i_n_ unum p_r_incipib_us_ _et_ magnatib_us_ suis, delib_er_are cep_i_t q_u_o f_a_c_t_o opus h_abe_ret. Dum igit_ur_ t_r_actarent i_n_ co_m_mune per aliq_u_ot dies, secu_m_ deliberantes instantissime nec_es_citatis articulu_m_, affuit int_er_ _ser_moci|nantes natus _et_ unigenitus regis, eo usq_ue_ elinguis _et_ absq_ue_ sermone, s_ed_ aure purgata, singulorum uerba discernens. Cum aute_m_ p_at_ris seniu_m_, _et_ se ip_su_m ad regni negocia q_u_asi inutilem _et_ min_us_ efficacem despici _et_ reprobari ab om_n_ib_us_ perpenderet, contritus est _et_ humiliatus in semetip_s_o, usq_ue_ in lac_r_imarum aduberem profusionem. _Et_ exitus aq_u_arum dedux_er_unt oculi eius; _et_ estuabat dolore cordis intrinsecus amarissimo. Et q_u_a_m_ u_er_bis no_n_ pot_er_at, deo aff_e_c_t_u int_r_inseco p_re_cordial_it_er suggerebat, ingemiscens, repone_n_sq_ue_ lac_r_imabilem q_ue_relam coram ip_s_o, orabat ut a spiritu s_an_c_t_o reciperet consolac_i_on_em_, a p_at_re luminu_m_ fortitudinem, _et_ a filio p_at_ris unigenito sapi_enci_e salutaris donatiuum. In breui igitur, _con_t_r_iti cordis uota prospiciens, is, cui nuda _et_ aperta sunt omnia, resoluit os adolescentis in u_er_ba discreta _et_ manifeste articulata. Sicq_ue_ de regni principatu tumide _et_ minaciter contra se _et_ p_at_rem suu_m_ perstrepentes, subito _et_ ex insp_er_ato alloquitur: "Quid adhuc me _et_ p_at_re meo sup_er_stite contra leges _et_ iura uobis uendicatis regni iudicium enormiter cont_re_ctare: _et_ me excluso, herede geneali, alium degen_er_em facinorosu_m_ _ec_iam in minas _et_ diffiduciac_i_onem sup_er_be nimis prorumpente_m_, subrogare ut uos no_n_ immerito iniquitatis _et_ prodic_i_onis arguere valeam_us_. Quid, inq_u_am, ext_er_i, q_u_id ex_tr_anei cont_ra_ nos agere debeant, cu_m_ nos affines _et_ domestici n_ost_ri a p_at_ria q_u_am hactenus gen_er_is n_ost_ri successio iure possedit hereditario, uelitis expellere?" Et dum hec Offanus uel Offa (hoc eni_m_ nomen adolescentulo erat) qui ia_m_ n_un_c primo et_er_no nomine cu_m_ b_e_n_e_d[_i_]c[_i_]onis memoria meruit intitulari, ore facundo, s_er_mone rethorico, uultu sereno prosequeret_ur_, omniu_m_ audientium plus q_u_am dici potest attonitoru_m_ oculos facies _et_ corda in se conu_er_tit. Et prosequens inceptum s_er_mone_m_, _con_tinuando r_ati_onem, ait (intuens ad superna): "Deum testor, om_ne_sq_ue_ celestis curie primates, quod tanti sceleris _et_ discidii incentores, (n_is_i qui cep_er_int titubare, uiriliter eriganter in uirtute_m_ p_r_istinam roborati) inde_m_pnes (pro ut desides _et_ formidolosi promerueru_n_t) ac impunitos, no_n_ paciar. Fideles autem, ac strenuos, omni honore proseq_u_ar [et] co_n_fouebo."

Audito _i_gi_tur_ adolescentis sermone, q_ue_m mutum estimabant vanu_m_ _et_ inutilem, _con_st_er_nati admodum _et_ conterriti, ab ei_us_ {220} p_re_sencia discesseru_n_t, q_u_i cont_r_a p_at_rem suu_m_ _et_ ip_su_m, mota sedic_i_one, ausu temerario co_n_spirau_er_ant. Rigan_us_ t_ame_n, co_n_tumax _et_ superbus, comitante Mittunno cu_m_ aliis complicibus suis, qui iam iram in odium _con_u_er_t_er_ant, minas minis recessit cumulando, rege_m_q_ue_ delirum cu_m_ filio suo inutili ac vano murione, frontose diffiduciauit. Econt_r_a, naturales ac fideles regis, ipsius minas paruipende_n_tes, i_m_mo [Sidenote: Fol. 3 _a_] | uilipendentes, inestimabili gaudio perfusi, regis _et_ filii sui pedibus incuruati, sua suor_um_q_ue_ corpora ad uindicandam regis iniuriam exponunt gratanter uniu_er_si. Nec mora, rex in sua _et_ filii sui presentia generali edicto eos qui parti sue fauebant iubet assistere, uolens co_m_muni eor_um_ consilio edoceri, q_u_aliter in agendis suis procedere _et_ negocia sua exequi habeat conuenienter. Qui super hiis diebus aliquot deliberantes, inprimis consulu_n_t regi ut filium suu_m_ morib_us_ _et_ etate ad h_oc_ maturu_m_, militari cingulo faciat insigniri: vt ad bellum procedens, hostibus suis horrori fieret _et_ formidini. Rex aute_m_ sano et salubri co_n_silio suoru_m_ obtemperans, celebri[348] ad hoc co_n_dicto die, cu_m_ solle_m_pni _et_ regia pompa, gladio filium suum accinxit; adiunctis tirocinio suo strenuis adolescentib_us_ gen_er_osis, quos rex ad dec_us_ _et_ gloriam filii sui militarib_us_ indui fecit, _et_ honorari.

Cum aute_m_ post h_ec_[349], aliq_u_andiu cu_m_ sociis suis decertans, instrumenta tiro Offanus experiretur, omnes eum strenuissimu_m_ _et_ singulos sup_er_ante_m_ uehement_er_[350] admirabant_ur_. Rex igit_ur_ in_de_ maiore_m_ assumens audaciam, _et_ in spem erectus alacriorem, co_m_municato cu_m_ suis consilio, co_n_t_r_a hostes regni sui insidiatores, i_m_mo iam manifeste _contr_a regnu_m_ suu_m_ insurgentes, _et_ inito c_er_tami_n_e adu_er_santes, resu_m_pto sp_irit_u bellum instaurari p_re_cep_i_t. Potentissim_us_ aut_em_ ille, q_u_i regnu_m_ sibi usurpare moliebatur, cu_m_ filiis suis iuuenib_us_ duob_us_, uidelicet tironib_us_ strenuissimis Otta _et_ Milione nominatis, ascita quoq_ue_ no_n_ minima multitudine, n_ich_ilomin_us_ audact_er_ ad rebellandum, se suosq_ue_ p_re_munire cepit, alacer _et_ imp_er_t_er_rit_us_. Et preliandi diem _et_ locum, hinc in_de_ rex _et_ eius emulus det_er_minarunt.

Congregato itaq_ue_ ut_r_obiq_ue_ copiosissimo _et_ formidabili nimis exc_er_citu, parati ad congressum, fixerunt tentoria e regione, nichilq_ue_ int_er_erat nisi fluui_us_ torrens in medio, qui {221} utrumq_ue_ exc_er_citu_m_ sequestrabat. Et aliq_u_andiu hinc in_de_ meticulosi _et_ co_n_sternati, rapidi fluminis alueum int_er_positu_m_ (qui uix erat homini uel equo t_r_ansmeabil_is_) transire distulerunt. Tela tamen sola, cu_m_ crebris co_m_minac_i_onibus _et_ conuiciis, transuolarunt. Tande_m_ indignatus Offa _et_ egre ferens probrose more dispendia, electis de exc_er_citu suo robustiorib_us_ _et_ bello magis strenuis, q_u_os _eciam_ credebat fideliores, subitus _et_ improuisus flumen raptim p_er_transiens, f_a_c_t_o impetu uehementi[351] _et_ repentino, hostes ei obuiam occurre_n_tes, preocupatos t_ame_n circa ripam flum_in_is, plurimos de adu_er_sarior_um_ exc_er_citu cont_r_iuit, _et_ i_n_ ore gladii trucidauit. Primosq_ue_ om_ne_s t_r_ibunos _et_ p_r_imicerios potenter dissipauit. Cu_m_ t_ame_n sui co_m_militones, forte uolentes p_re_scire in Offa p_re_uio Martis fortuna_m_, segnit_er_ amne_m_ t_r_ansmearent, q_u_i latus suu_m_ tenebantur suffulcire, _et_[352] pocius [Sidenote: Fol. 3 _b_] | circumuallando roborare, et resu_m_pto sp_irit_u uiuidiore, reliquos om_ne_s, hinc in_de_ ad modu_m_ nauis uelificantis _et_ equora uelocit_er_ sulcantis, impetuosissime diuisit, ense t_er_ribilit_er_ fulminante, _et_ hostiu_m_ cruore sepius inebriato, don_e_c sue om_ne_s acies ad ip_su_m illese _et_ inde_m_pnes t_r_ansmear_en_t. Quo cu_m_ p_er_uenirent sui co_m_militones, congregati ci_r_ca ip_su_m do_mi_n_u_m suu_m_, exc_er_citu_m_ magnu_m_ et fortem co_n_flau_er_unt. Duces aute_m_ _con_t_r_arii exc_er_citus, sese densis agminib_us_ _et_ consertis aciebus, uiolent_er_ opponu_n_t aduentantib_us_. Et congressu inito cruentissimo, acclamatu_m_ _est_ utrobiq_ue_ et exhortatu_m_, ut res agatur pro capite, _et_ c_er_tamen pro sua _et_ uxoru_m_ suar_um_, _et_ lib_er_or_um_ suor_um_, _et_ possessionu_m_ lib_er_ac_i_one, i_n_ea_n_t iustissimu_m_, auxilio diuino p_ro_tegente. P_er_strepunt igitur tube cu_m_ lituis, clamor exhortantiu_m_, equor_um_ hinnit_us_, morientiu_m_ _et_ uulnerator_um_ gemitus, fragor lancearum, gladioru_m_ tinnit_us_, ictuu_m_ tumultus, aera p_er_t_ur_bare uidebant_ur_. Adu_er_sarii tandem Offe legiones deiciunt, _et_ i_n_ fugam dissipatas _con_u_er_tunt.

Quod cum videret Offa strenuissim_us_, _et_ ex hostiu_m_ cede cruent_us_, hausto sp_irit_u alac_r_iori, in hostes, more leonis _et_ leene sublatis catulis, irruit truculent_er_, gladiu_m_ suu_m_ cruore hostili inebriando. Quod cu_m_ uiderent t_r_ucida_n_di, fugitiui _et_ meticulosi pudore confusi, reuersi su_n_t sup_er_ hostes, et ut famam redim_er_ent, ferociores in obstantes fulminant _et_ debacant_ur_.

{222}

Multoq_ue_ temp_or_e t_r_uculent_er_ nimis dec_er_tatu_m_ est, _et_ utrobiq_ue_ suspensa est uictoria; tandem p_ost_ multor_um_ ruinam, hostes fatigati pedem retulerunt, ut respirarent _et_ pausare_n_t p_ost_ co_n_flictu_m_.

Similit_er eciam et_ exc_er_citus Offani. Quod t_ame_n moleste nimis tulit Offan_us_, cui_us_ sanguis in ulc_i_one_m_ estuabat, _et_ i_n_defessus propugnator cessare erubescebat. Hic casu Offe obuiant duo filii diuitis illi_us_, qui regnu_m_ p_at_ris ei_us_ sibi atte_m_ptauit usurpare. Nomen p_r_imogenito Brutus [sive Hildebrandus][353] _et_ iuniori Sueno. Hii probra _et_ u_er_ba turpia in Offam irreu_er_enter ingesserunt, _et_ iuueni pudorato i_n_ _con_sp_ec_tu exc_er_cituum, no_n_ min_us_ s_er_monib_us_ q_u_am armis, molesti extit_er_unt. Offa igit_ur_, mag_is_ lacessitus, _et_ calore audacie scintillans, _et_ iracundia us_que_ ad fremitu_m_ succensus, in impetu sp_iritu_s sui i_n_ eosde_m_ audact_er_ irruit. Et eor_um_ alteru_m_, videlic_et_ Brutu_m_, unico gladii ictu percussit, amputatoq_ue_ galee cono, craneu_m_ usq_ue_ ad cerebri medulla_m_ p_er_forauit, _et_ i_n_ morte singultante_m_ sub eq_u_inis pedib_us_ pot_e_nt_er_ p_re_cipitauit. Alteru_m_ u_er_o, qui h_oc_ uiso fugam iniit, repentin_us_ inseq_ue_ns, uuln_er_e letali sauciatu_m_, _con_te_m_psit _et_ prostratu_m_. Post h_ec_[354] deseuie_n_s in cet_er_os _con_t_r_arii exc_er_citus duces, gladi_us_ Offe q_u_icq_u_id obuiam h_ab_uit prost_er_nendo deuorauit, exc_er_citu ip_s_i_us_ tali exemplo recenci_us_ i_n_ hostes insurgente, _et_ iam gloriosius t_r_iu_m_phante.

[Sidenote: Fol. 4 _a_]

Pat_er_, uero, p_re_d_i_c_t_or_um_ iuuenu_m_, pert_er_rit_us_ _et_ dolore i_n_t_r_inseco sauciatus, subt_er_fugiens amne_m_ oppositu_m_, nitebat_ur_| pert_r_ansire: s_ed_ interf_e_c_t_oru_m_ sanguine torre_n_s fluuius, eum loricatu_m_ _et_ armor_um_ pond_er_e grauatu_m_ _et_ multipl_icite_r fatigatum, cum multis de suo excercitu simili incomodo p_re_peditis, ad ima subm_er_sit, _et_ sine uuln_er_ib_us_, miseras animas exalarunt proditores, toti posteritati sue probra relinq_ue_ntes. Amnis aute_m_ a Rigano ibi subm_er_so sorciebatur uocabulum, _et_ Riganburne, vt f_act_i uiuat perpetuo memoria, nuncupat_ur_. [Hiic alio no_m_i_n_e Auene dicit_ur_.][355]

Reliqui aute_m_ om_ne_s de exc_er_citu Rigani [qui _et_ Aliel dicebatur][355] qui sub ducatu Mitunni regebantur, in abissu_m_ desperac_i_onis dem_er_si, _et_ timore effeminati, cum eorum duce i_n_ q_u_o {223} magis Rigan_us_ confidebat, in noctis crepusculo trucidati, cu_m_ uictoria gloriosa campu_m_ Offe strenuissimo (i_n_ nulla parte corporis sui deformit_er_ mutilato, nec _eciam_ uel letaliter uel periculose uuln_er_ato, licet ea die multis se letiferis opposuiss_et_ p_er_iculis) reliquerunt[356].

Sicq_ue_ Offe circa iuuentutis sue primicias, a Domino data est uictoria in bello nimis ancipiti, ac cruentissimo, _et_ int_er_ alienigenas uirtutis _et_ indust_r_ie sue nomen celebre ipsius uentilatum, _et_ odor longe lateq_ue_ bonitatis ac ciuilitatis, n_e_c no_n_ _et_ st_r_enuitatis ei_us_ circumfusus, nomen ei_us_ ad sidera subleuauit.

Porro in crastinu_m_ post uictoria_m_, hostiu_m_ spolia int_er_fector_um_ _et_ fugitiuor_um_ magnifice co_n_te_m_pnens, n_e_c sibi uolens aliq_u_atenus usurpare, ne q_u_omodolib_et_ auaricie turpit_er_ redargueretur, militibus suis stipendiariis, _et_ naturalib_us_ suis hominib_us_ (p_re_cipue[357] hiis quos nou_er_at indigere) liberalit_er_ dereliq_u_it. Solos t_ame_n magnates, quos ip_s_emet i_n_ prelio cep_er_at, sibi retinuit incarc_er_andos, redime_n_dos, u_e_l iudicialiter puniendos. Iussitq_ue_ ut int_er_fector_um_ duces _et_ p_r_incipes, quor_um_ fama titulos magnificauit, _et_ p_re_cipue eor_um_ qui in p_re_lio magnifice ac fidelit_er_ se habuerant (licet ei[358] adu_er_sarentur) seorsum honorifice i_n_tumulare_n_t_u_r, f_a_c_t_is eis obsequiis, cu_m_ lamentac_i_onib_us_. Exc_er_citus au_tem_ popularis cadau_er_a, in arduo _et_ eminenti loco, ad post_er_itatis memoriam, t_r_adi iussit sepulture ignobiliori. Vnde locus ille hoc no_m_i_n_e Anglico Q_u_almhul[359], a strage uidelicet _et_ sepultura interfectorum m_er_ito meruit intitulari.

Multor_um_ eciam et magnor_um_ lapidum super eos struem excercitus Offe, uoce p_re_conia iussus, congessit eminentem. Totaq_ue_ circumiacens planicies[360] ab ip_s_o cruentissimo c_er_tamine _et_ notabili sepultura nomen _et_ titulum indelebilem est sortita, et Blodiweld[361] a sa_n_guine int_er_fector_um_ deno_m_i_n_abat_ur_.

Deletis igitur _et_ confusis hostib_us_, Offa cum ingenti t_r_iumpho ac tripudio _et_ gloria reu_er_tit_ur_ ad propria. Pater uero Warmu_n_d_us_, q_u_i sese recep_er_at in locis tucioribus rei euentu_m_ exp_e_ctans, s_ed_ iam fausto nuncio c_er_tificatus, comperiensq_ue_ _et_ securus de carissimi filii sui uictoria, cu_m_ ingenti leticia ei {224} procedit obuius[362]: et in a_m_plexus eius diutissime _com_moratus, _con_ceptu_m_ [Sidenote: Fol. 4 _b_] | interius de filii sui palma gaudium teg_er_e non uolens set n_e_c ualens, hui_us_ cum lac_ri_mis exultac_i_onis prorupit in vocem: "Euge fili dulcissime, quo affectu, quaue mentis leticia, laudes tuas prout dignu_m_ est prosequar? Tu eni_m_ es spes mea _et_ subditor_um_ iubilus ex i_n_sp_er_ato _et_ exultac_i_o. In te spes inopinata meis reuixit temporibus; in sinu tuo leticia mea, i_m_mo spes pocius toci_us_ regni est reposita. Tu pop_u_li toci_us_ firmamentum, tu pacis _et_ lib_er_tatis mee basis _et_ stabile, deo aspirante, fundamentum. Tibi debetur ruina prot_e_rui proditoris illi_us_, q_u_ondam publici hostis n_ost_ri, qui regni fastigium quod m_ih_i _et_ de genere meo propagatis iure debetur h_er_editario, tam impudent_er_ q_u_am imprudenter, cont_r_a leges _et_ ius gentium usurpare moliebatur. S_ed_ uultus d_omi_ni super eu_m_ _et_ co_m_plices suos facientes mala, ut perderet de terra memoriam eoru_m_, Deus ulcionu_m_ Domin_us_ dissipau_i_t consilium ipsius. Ip_su_m q_u_o_que_ Riganu_m_ in sup_er_bia rigente_m_, _et_ i_m_mite_m_ Mitunnu_m_ _com_militone_m_ ipsius, cum exc_er_citu eor_um_ proiecit in flumen rapacissimu_m_. Descendunt q_u_asi plu_m_bum i_n_ aq_u_is uehem_en_tib_us_; deuorauit gladi_us_ tuus hostes n_ost_ros fulmina_n_s _et_ cruentat_us_, hostili sanguine magnifice i_n_ebriatus; non degen_er_ es fili mi genealis, s_ed_ pat_r_issans, patrum tuor_um_ uestigia seq_ue_ris magnificorum. Sepult_us_ i_n_ inf_er_no n_oste_r hostis _et_ adu_er_sarius, fructus viarum suaru_m_ condignos iam colligit, quos uiu_us_ promerebatur. Luctum _et_ miseriam q_u_am senectuti mee malignus ille inf_er_re disposuerat, u_er_sa uice, clementia diuina conuertit in tripudium[363]. Quamobre_m_ in p_re_senti accipe, quod tuis m_er_itis exigentib_us_ debetur, eciam si filius meus non esses, _et_ si m_ih_i iure h_er_editario non succederes; ecce iam, cedo, _et_ regnu_m_ Anglor_um_ uoluntatis tue arbitrio deinceps committo; etas enim mea fragilis _et_ iam decrepita, regni ceptrum ulterius sustinere no_n_ sufficit. Iccirco te fili desid_er_atissime, uicem meam supplere te co_n_uenit, _et_ corpus meu_m_ senio _con_fectum, donec morientis oculos clauseris, quieti t_r_ad_er_e liberiori, vt a curis _et_ secularib_us_ sollicitudinibus, quib_us_ discerpor lib_er_atus, p_re_cibus uacem _et_ _con_te_m_plac_i_oni. Armis hucusq_ue_ mat_er_ialib_us_ dimicaui: restat {225} ut de cet_er_o uita mea q_ue_ sup_er_est, militia sit sup_er_ t_er_ram _con_t_r_a hostes sp_irit_uales.

"Ego u_er_o pro incolumitate tua _et_ regni statu, q_uo_d strenuitati tue, O anime mee dimidiu_m_, ia_m_ _com_misi, preces quales mea, sci[t][364] simplicitas _et_ potest i_m_becillitas, Deo fundam indefessas. S_ed_ q_uia_ temp_us_ perbreue amodo m_ih_i restat, _et_ corpori meo solum s_upe_rest sepulchru_m_, aure_m_ benigna_m_ meis accomoda salutaribus consiliis, _et_ cor credulu_m_ meis monitis i_n_clina magnificis. Uerum ip_s_os qui nobiscum c_ontr_a hostes publicos, Riganu_m_ videlicet _et_ Mitunnu_m_ [Sidenote: Fol. 5 _a_] | _et_ eor_um_ complices emulos n_ost_ros fidelit_er_ steter_un_t, _et_ periculoso discrimini pro nobis se opposuer_un_t, p_ate_rno amore t_ib_i co_m_mendo, diligendos, honorandos, promouendos. Eos aute_m_ qui dec_r_epite sen_e_ctutis mee membra[365] debilia _con_te_m_ptui h_abe_re ausi s_un_t, asserentes u_er_ba mea _et_ regalia p_re_cepta e_ss_e sinilia delirame_n_ta, p_re_sumentes tem_er_e apice regali me priuato te exheredare, susp_e_ctos habe _et_ co_n_te_m_ptibiles, si qui sint elapsi ab hoc bello, _et_ a tuo gladio deuorante, eciam cu_m_ eor_um_ post_er_itate: ne cu_m_ in ramusculos uir_us_ pullulet, a radice aliquid _con_simile t_ib_i gen_er_etur in posteru_m_. No_n_ eni_m_ recolo me talem eor_um_ promeruisse, q_u_i me _et_ te filiu_m_ meu_m_ gratis oderunt, persecuc_i_one_m_. Similit_er_ eos, quos d_i_c_t_i proditores pro eo q_uo_d nobis fideliter adhes_er_ant, exulare coeg_er_unt, u_e_l qui impote_n_tes rabiem eor_um_ fugiendo resist_er_e, ad horam declinau_er_unt, cu_m_ omni mansuetudi_n_e studeas reuocare, _et_ honores eor_um_ cu_m_ possessionib_us_ ex innata t_ib_i regali munific_e_ntia, graci_us_ ampliare. Laus industrie tue _et_ fame p_re_conia, _et_ strenuitatis tue titulus, q_ue_ adolesc_e_nciam tuam diuinit_us_ illustraru_n_t, in posterum de te maiora p_ro_m_i_ttu_n_t. Desid_er_anti animo sicient_er_ affecto, ip_su_mq_ue_ Deu_m_, qui te t_ib_i, sua mera gr_aci_a reddidit _et_ restaurauit, dep_re_cor affectuose, vt has iuuentutis tue primicias, h_oc_ i_n_opinato t_r_iumpho subarratas, melior semp_er_ ac splendidior op_er_um gl_ori_a subseq_u_atur. Et procul dubio post morte_m_ meam (que non longe abest, iubente D_omi_no) fame tue magnitudo per orbem uniu_er_su_m_ dilatabitur, _et_ felix suscipiet inc_r_ementu_m_. Et q_ue_ D_e_o placita sunt, opere felici consumabis, q_ue_ diuinitus p_ro_sp_er_abunt_ur_."

{226}

Hec aute_m_ filius deuotus _et_ mansuet_us_, licet magnific_us_ t_r_iumphator exaudiss_et_ _et_ intenta aure intellexiss_et_, flexis genib_us_ _et_ iunctis manib_us_, _et_ exundantib_us_ oculis, p_at_ri suo grates[366] rettulit accumulatas. Rex itaq_ue_ per fines Anglie missis nunciis expeditissimis, q_u_i ma_n_data regia detuler_un_t, tocius dicionis sue conuocat nobilitatem. Que conuocata ex reg_is_ precepto, _et_ persuasione, Offano filio suo unigenito ligiam fecerunt fidelitatem _et_ homagiu_m_ in p_at_ris presencia. Quod _et_ om_ne_s, animo uolenti, i_m_mo gaudenti, co_m_munit_er_ perfec_er_unt.

Rex igitur q_ue_m pocius prona voluntas, q_u_a_m_ uigor prouexit corporalis, per climata regni sui proficiscitur secur_us_ _et_ letabundus, nullo _contr_adicente, u_e_l impediente, ut regni munic_i_o_ne_s _et_ varias possessiones, diu per inimicos suos alienatas _et_ iniuste ac uiolent_er_ possessas, ad sue dic_i_onis reacciperet iure potestate_m_. Que o_mn_ia sibi sunt s_i_n_e_ difficultate u_e_l more dispendio restituta. Statimq_ue_ p_ate_r filium eoru_m_ possessionib_us_ corporaliter inuestiuit; _et_ p_ate_rno contulit aff_e_c_t_u ac gratuito, proc_er_ib_us_ [Sidenote: Fol. 5 _b_] co_n_gaude_n_|tib_us_ super hoc uniuersis. Post hec autem, Rex filio suo Offano erarium suum adaperiens, auru_m_ suu_m_ _et_ argentu_m_, uasa co_n_cupiscibilia, gemmas, oloserica omnia, sue subdidit potestati. Sicq_ue_ subactis _et_ subt_r_actis hostibus[367] cunctis, aliquandiu per uniu_er_sum regnu_m_ uiguit pax _et_ securitas diu desiderabilis.

Rex igitur filii sui prosperitate gauisus, qui _eciam_ diatim de bono i_n_ melius gradatim ascendit, aliquo tempore uite sue metas distulit naturales: iubilus quoq_ue_ in corde senis conceptus languores seniles plurimu_m_ mitigauit. Tandem Rex plenus dierum, cu_m_ b_e_n_e_dicc_i_one omniu_m_, qui ip_su_m _eciam_ a remotis[368] partib_us_ p_er_ fama_m_ cognou_er_unt[369], nature debita persoluens decessit. Et decedens, filio suo apice_m_ regni sui pacatum _et_ quietu_m_ reliquit: Offan_us_ aute_m_ oculos p_at_ris sui pie claudens, lamentaciones mensurnas cum magnis eiulatibus, lac_r_imis _et_ specialib_us_ planctib_us_ (prout moris t_un_c erat principibus magnificis) lugubriter pro tanto funere continuauit. Obsequiisq_ue_ cu_m_ exequiis, magnifice tam in ecc_lesi_a q_u_am in locis forinsecis conpletis, apparatu regio _et_ loco celeberrimo _et_ nominatissimo.

{227} regibus _con_digno, videlicet i_n_ eminenc_i_ori ecc_lesi_a penes Glou_er_nia_m_ urbem egregiam, eidem exhiberi iubet sepulturam. Offanus aute_m_ cu_m_ morib_us_ o_mn_ibus foret redimitus, elegans corp_or_e, armis strenuus, munificus _et_ benignus, post obitum p_at_ris sui magnifici Warmundi[370], cui_us_ mores tractatus exigit speciales, plenarie o_mn_iu_m_ p_r_incipum Regni d_omi_nium suscipit, _et_ debitu_m_ cum omni deuoc_i_one, _et_ mera uoluntate, famulatu_m_. Cum igitur cui_us_dam sole_m_pnitatis arrid_er_et serenitas, Offanus cu_m_ solle_m_pni t_r_ipudio o_mn_ib_us_ applaudentibus _et_ faustum omen acclama_n_tibus, Anglie diademate feliciter est i_n_signit_us_.

Adquiescens _i_gi_tur_ senior_um_ co_n_siliis _et_ sapientum persuasionib_us_, cepit tocius regni irrep_re_h_e_nsibil_ite_r, immo laudabiliter, habenas[371] modernanter _et_ sapient_er_ gubernare. Sic igitur, subactis hostib_us_ regni uniu_er_sis, uiguit pax secura _et_ firmata i_n_ finib_us_ Anglor_um_, p_er_ te_m_pora longa; precipue t_ame_n p_er_ spaciu_m_ temp_or_is qui_n_q_ue_nnale. Erat au_tem_ iam t_r_iginta q_u_atuor annos etatis attingens, annis prospere pubescentib_us_.

Et cum Rex, more iuuenili, venatus gr_aci_a per nemora frequent_er_, cu_m_ suis ad h_oc_ conuocatis uenatorib_us_ _et_ canibus sagacib_us_, expeditus peragrasset, contigit die quada_m_ quod aere turbato, longe a suor_um_ cat_er_ua semotus, solus p_er_ nemoris opaca penitus ipsoru_m_ locor_um_, n_e_cnon _et_ fortune ignar_us_, casu deambulabat. Du_m_ aute_m_ sic per ignota diu_er_ticula i_n_caucius oberraret, _et_ per inuia, uocem lac_r_imabilem _et_ miserabiliter q_ue_rulam haut longe a se audiuit. Cui_us_ sonitu_m_ secutus, int_er_ densos frutices [Sidenote: Fol. 6 _a_] | virginem singularis forme _et_ regii apparat_us_, s_ed_ decore uenustissimam, ex insperato repperit. Rex uero rei euentu_m_ admirans, que ibi ageret et querele causas, eam blande alloq_ue_ns, cepit sciscitari. Que ex imo pectoris flebilia t_r_ahens suspiria, regi respondit (neq_u_aq_u_am in auctorem s_ed_ in seip_s_am reatum retorquens): "Peccatis meis" inquit "exigentib_us_ infortunii hui_us_ calamitas m_ih_i accidit." Erat aute_m_ reguli cui_us_dam filia q_u_i Eboracensibus preerat. Hui_us_ inco_m_parabilis pulchritudinis singulare_m_ eminentiam p_ate_r admirans, amatorio demone seductus, cep_i_t ea_m_ incestu libidinoso concupisc_er_e, _et_ ad amorem illicitu_m_ sepe sollicitare ipsam puellam, {228} minis, pollicitis, blanditiis, atq_ue_ mun_er_ibus adolescentule temptans emollire _con_stantiam. Illa autem op_er_i nephario nullatenus adquiescens, cum p_ate_r t_ame_n minas minis exaggeraret[372], _et_ promissa promissis accumularet, mun_er_a mun_er_ib_us_ adaugeret, iuxta illud poeticu_m_:

Imperium, promissa, preces, confudit in unu_m_:

elegit magis incidere i_n_ manus ho_m_i_n_u_m_, _et_ eciam ferarum qualiumcunq_ue_, vel gladii subire sent_e_ntiam, q_u_am D_e_i offensam incurrere, p_ro_ tam g_r_aui culpa manifestam. Pater itaq_ue_ ipsam sibi parere _con_stanter renuentem, euocatis quibusdam maligne me_n_tis hominib_us_ quos ad hoc elegerat, p_re_cepit eam i_n_ desertum solitudinis remote duci, u_e_l pocius t_r_ahi, _et_ crudelissima morte conde_m_pnata_m_, bestiis i_b_id_em_ d_e_relinq_u_i. Qui cum in locu_m_ horroris _et_ vaste solitudinis p_er_uenissent, trahentes eam seductores illi, Deo ut creditur inspirante, miserti pulch_r_itudinis[373] illius eam ibidem sine t_r_ucidac_i_one _et_ me_m_b_r_or_um_ mutilac_i_one, uiuam, s_ed_ t_ame_n sine aliquoru_m_ uictualiu_m_ alimento (exceptis talib_us_ qui de radicibus _et_ frondib_us_ uel h_er_bis colligi, urgente ultima fame, possunt) dimiserunt.

Cum hac rex aliq_u_andiu habens sermonem, comitem itineris sui illam habuit, don_e_c solitarii cui_us_da_m_ habitac_i_one_m_ reperissent, ubi nocte s_upe_rueniente quiescentes pernoctau_er_unt. In c_r_astinu_m_ autem solitarius ille uiarum _et_ semitaru_m_ peritus, regem cu_m_ comite sua usq_ue_ ad fines domesticos, _et_ loca regi no_n_ ignota[374] conduxit. Ad suos itaq_ue_ rex rediens, desolate illius q_u_am nup_er_ inuenerat curam gerens, familiarib_us_ _et_ domesticis generis sui sub diligenti custodia co_m_misit.

Post hec aliq_u_ot annis elapsis, cu_m_ rex celibem age_n_s uitam, mente castus _et_ corpore perseueraret, proceres dic_i_onis sue, no_n_ solum de tunc p_re_senti, s_ed_ de fut_ur_o sibi periculo precauentes, _et_ nimiru_m_ multum solliciti, d_omi_n_u_m suum de uxore ducenda unanimiter _con_uenerunt: ne sibi _et_ regno successorem _et_ heredem no_n_ habens, post obitum ipsi_us_ iminens p_er_iculum generaret. Etatis eni_m_ iuuenilis pubertas, moru_m_ maturitas, _et_ urgens regni necessitas, n_e_cno_n_ _et_ honoris dignitas, itide_m_ postularu_n_t. [Sidenote: Fol. 6 _b_] | Et cum super hoc negocio, sepius regem {229} sollicitarentur, _et_ alloquerentur, ipse multociens ioculando, _et_ talia u_er_ba asserendo int_er_ludia fuisse uanitatis, procerum suoru_m_ constantiam dissimulando differendoq_ue_ delusit. Quod quidam adu_er_tentes, co_m_municato cu_m_ aliis consilio, regem ad nubendu_m_ incuntabiliter urgere ceperunt. Rex uero more optimi principis, cui_us_ primordia iam bene subarrauerat, nolens uoluntati magnatu_m_ suor_um_ resistere, diu secum de thori socia, libra profunde r_ati_onis, studiose cepit deliberare. Cu_m_q_ue_ hoc in mente sua sollicicius tractaret, uen_i_t forte i_n_ mente_m_ suam illius iuuencule memoria, q_u_am dudum inter uenandum i_n_uenit uagabundam, solam, feris _et_ predonibus miserabiliter expositam: quam ad tuciora ducens, familiaribus gen_er_is sui co_m_mis_er_at alendam, ac carius custodiendam. Que, ut rex audiuit, morib_us_ laudabiliter redimita, decoris existens exp_ec_tabilis, omnibus sibi cognitis amabilem exhibuit _et_ laudabilem; hec igit_ur_ sola, relictis multis, _eciam_ regalis stematis sibi oblatis, complacuit; illamq_ue_ solam i_n_ matrimoniu_m_ sibi adoptauit.

Cum aute_m_ eam duxisset in uxorem, non int_er_ueniente m_u_lta mora, elegantissime forme utriusq_ue_ sexus liberos ex eadem procreauit. Itaq_ue_ cum p_r_ius e_ss_et rex propria seueritate subditis suis formidabilis, magnates eius, n_e_cnon _et_ populus eius uniu_er_sus, heredum _et_ successor_um_ apparentia animati, regni robur _et_ leticiam geminar_un_t. Rex q_u_o_que_ ab uniu_er_sis suis, _et_ no_n_ solum prope positis, i_m_mo alienigenis _et_ remotis, extit_i_t honori, uen_er_ac_i_oni, ac dilecc_i_oni. Et cu_m_ inter se in Britannia, (q_ue_ tunc temporis in plurima regna multiphariam diuisa fuisset) reg_u_li sibi finitimi hostilit_er_ se impet_er_ent, solus Rex Offa pace regni sui potitus felicit_er_, se sibiq_ue_ s_u_bditos in pace regebat _et_ lib_er_tate. Unde _et_ adiacencium prouinciarum reges ei_us_ mendicabant auxilium, _et_ i_n_ necc_ess_itatis articulo, consiliu_m_.

Rex itaq_ue_ Northamhi_m_bror_um_, a barbara Scotor_um_ gente, _et eciam_ aliquib_us_ suor_um_, _gr_auit_er_ _et_ usq_ue_ f_er_me ad int_er_nec_i_onem percussus, _et_ proprie defensionis auxilio destitutus, ad Offam regem potentem legatos destinat; _et_ pacificum supplicans, ut p_re_sidii eius solacio cont_r_a hostes suos roboretur. Tali mediante _con_dic_i_one, ut Offe filiam sibi matrimonio copularet, _et_ non se proprii regni, _sed_ Offam, primarium ac {230} principem preferr_et_, _et_ se cu_m_ suis om_n_ib_us_ ip_s_i subiugaret. Nichil itaq_ue_ dotis cum Offe filia rogitauit, hoc sane contentus premio, ut a regni sui finibus barbaros illos potenter _et_ frequenter experta fugaret strenuitate.

Cum autem legatorum uerba rex Offa succepisset, consilio suorum fretus [Sidenote: Fol. 7 _a_] sup|plicantis uoluntati ac precibus adquieuit si t_ame_n rex ille pactum huiusmodi, tactis sac_ro_s_an_c_t_is euuangeliis[375], _et_ obsidum tradic_i_one, fideliter tenendum confirmaret. Sic igitur Rex Offa, super hiis condic_i_onib_us_ sub c_er_ta forma co_n_firmatus, _et_ ad plenum certificatus, in partes illas cu_m_ equitum numerosa multitudine proficiscitur. Cum autem illuc perueniss_et_, timore eius consternata pars aduersa cessit, fuge presidio se saluando. Quam t_ame_n rex Offa audacter prosecutus, non prius destitit fugare fugientem, donec eam ex integro contriuisset; s_ed_ nec eo contentus, ulteri_us_ progreditur, barbaros expugnaturus. Int_er_ea ad patriam suam nunciu_m_ i_m_p_er_itu_m_ destinau_i_t, ad primates et precipuos regni sui, quib_us_ tocius dic_i_onis sue regimen commendau_er_at, et lit_er_as regii sigilli sui munimine co_n_signatas[376], eidem nunc_i_o commisit, deferendas. Q_u_i autem destinatus fuit, iter arripiens u_er_sus Offe regnum, ut casu accidit int_er_ eundu_m_, hospitandi gr_aci_a aulam regiam introiuit illi_us_ regis, cuius filiam Offa sibi m_at_rimo_n_io copulau_er_at. Rex au_tem_ ille, cum de statu _et_ causa itineris sui subdole requirendo cognouisset, uultus sui serenitate animi u_er_suciam mentitus, specie ten_us_ illum amantissime suscepit: _et_ uelamen sceleris sui querens, a conspectu publico sub quodam dilecc_i_onis pretexu, ad regii thalami secreta penetralia ip_su_m nuncium nichil sinist_r_i suspicantem introduxit: magnoq_ue_ studio elaborauit, ut ip_su_m, uino estuanti madentem, redderet temulentum, et ip_s_o nuncio uel dormiente uel aliquo alio modo ignorante, mandata d_omi_ni sui regis Offe tacit_us_ ac subdolus apertis _et_ explicatis lit_er_is persc_r_utabatur; cepitq_ue_ perniciose immutare et p_er_uertere sub Offe nomine sigillu_m_ adultera_n_s, fallacesq_ue_ _et_ perniciosas literas loco inuentarum occultauit. Forma autem adulterinar_um_ [l_ite_rar_um_][377] hec est q_ue_ subscribitur[378]:

{231}

[379]"Rex Offa, maioribus et p_re_cipuis regni sui, salutis et prosperitatis augmentu_m_. Uniu_er_sitati u_est_re notum facio, i_n_ itin_er_e quod arripui infortunia _et_ adu_er_sa plurima tam michi q_u_am subditis meis accidisse, _et_ maiores excercitus mei, non ignauia propria, u_e_l hostium oppugnantium uirtute, set pocius peccatis n_ost_ris iusto Dei iudicio interisse. Ego autem instantis periculi causam p_er_tracta_n_s, _et_ consciencie mee intima perscrutatus, i_n_ memetip_s_o nichil aliud conicio altissimo displicere, nisi quod perditam _et_ maleficam illa_m_ absq_ue_ meorum consensu uxorem imperito _et_ infelici duxi matrimonio. Ut ergo de malefica memorata, uoluntati u_est_re ad plenum q_u_a_m_ temere offendi satisfiat, asportetur cum lib_er_is ex ea genitis ad loca deserta, ho_m_i_ni_b_us_ i_n_cognita[380], [Sidenote: Fol. 7 _b_] | feris _et_ auib_us_ aut siluestribus predonibus frequentata: ubi cum pueris suis puerpera, truncata manus et pedes, exemplo pereat inaudito."

Nuncius autem mane facto, uino quo maduerat digesto, co_m_pos iam sui effectus, discessit: et post aliquot dies perueniens ad propria, magnatib_us_ qui regno regis Offe p_re_erant literas do_mi_ni sui sigillo signatas exposuit. In quar_um_ auditu perlecta mandati serie, in stuporem _et_ uehementissimam admirac_i_one_m_ uniu_er_si, plus q_u_am dici possit, rapiuntur. Et super hiis, aliquot diebus co_m_municato cum magnatibus consilio deliberantes, periculosum ducebant[381] mandatis ac iussionib_us_ regiis non obtemperare. Misera _i_gi_tur_ seducta, deducta est in remotissimu_m_ _et_ i_n_habitabilem locum horroris et uaste solitudinis: cu_m_ qua eciam liberi ei_us_ miseri _et_ miserabiles queruli _et_ uagientes, absq_ue_ mi_sericordi_a, ut cu_m_ ea t_r_ahere_n_t_ur_ occidendi, iudiciu_m_ acceperu_n_t.

Nec mora, memorati apparitores matre_m_ cu_m_ pignorib_us_ suis in des_er_tu_m_ uastissimu_m_ t_r_aheba_n_t. Mat_r_i uero p_ro_pt_er_ ei_us_ forma_m_ admirabile_m_ p_ar_ce_n_tes, lib_er_os ei_us_, n_e_c forme, n_e_c sexui, etati u_e_l _con_dic_i_oni p_ar_c_e_ntes, d_e_truncarunt menbratim, i_m_mo poci_us_ frustatim[382] crudeliter in bestialem feritate_m_ seuientes. Completaq_ue_ tam crudeli sente_n_cia, cruenti apparitores ocius reuertunt_ur_. Nec mora, solitarius quidam uitam in omni s_an_c_t_itate, uigiliis assiduis, ieiuniis crebris, _et_ continuis {232} or_ati_onib_us_, ducens heremiticam, circa noctis crepusculum eo p_er_t_r_ansie_n_s, mulieris cuiusdam luctus lac_r_imabiles _et_ querelas usq_ue_ ad intima cordis _et_ ossuum[383] medullas penetratiuas, quas D_omi_n_u_s ex mortuorum corporib_us_ licet lac_er_atis elicuit, audiuit. Infantulorumq_ue_ uagitus lugubres nimis cu_m_ doloris ululatibus quasi in materno sinu audiendo similiter annotauit. Mis_er_icordia autem s_an_c_tus_ Dei motus, usq_ue_ ad lacrimaru_m_ aduberem effusionem, quo ipsa uox ip_su_m uocabat, Domino ducente peruenit. Et cu_m_ illuc peruenisset, nec aliud q_u_am corp_or_a humana in frusta detruncata reperisset, cognouit[384] in sp_irit_u ip_s_a alicuius innocentis corp_us_, uel aliquorum i_n_nocentiu_m_ corpuscula extitisse, que tam inhumanam sentenciam subierunt. Nec sine martirii palma, ipsos quorum hee fuerunt exuuie, ab h_oc_[385] sec_u_lo t_r_ansmigrasse suspicabatur. Auxiliu_m_ t_ame_n pro D_e_i amore _et_ caritatis intuitu postulatu_m_ non denegans, se pro illorum reparac_i_one prostrauit in deuotissima_m_ cum lacrimis or_aci_onem, maxime propter uocem celitus emissam, quam profecto cognou_i_t[384] p_er_ D_eu_m li_n_g_u_as cadau_er_u_m_ p_ro_tulisse. Piis _i_gi_tur_ s_an_c_tu_s _com_mot_us_ uisc_er_ib_us_, igneq_ue_ succe_n_s_us_ caritatis, ex cognic_i_one[386] ei_us_, q_u_am, ut ia_m_ d_i_c_tu_m, dudu_m_ uiderat, h_ab_uit, f_a_c_tus_ hilarior, pro ipsis [Sidenote: Fol. 8 _a_] | flexis genib_us_, inundantibus oculis, iunctisq_ue_ palmis orauit, dicens: "D_omi_ne Jesu Ch_rist_e, q_u_i Lazarum quatriduanu_m_ ac fetidum resuscitasti, immo qui omniu_m_ n_ostro_r_u_m corpora i_n_ ext_r_emo examine suscitabis, u_est_ram oro mis_er_icordiam, ut non habens ad me peccatorem, s_ed_ ad horum innocentum pressuras respectu_m_ piissimu_m_, corpuscula h_ec_ iubeas resuscitari, ad laudem _et_ gloriam tuam i_n_ se_m_pit_er_nu_m_, vt om_ne_s qui mortis horum causam _et_ forma_m_ audierint, te glorificent Deum _et_ Dominum mundi Saluatorem."

Sic igitur s_an_c_tu_s iste, D_omi_ni de fidei sue[387] uirtute i_n_ Domino presumens _et_ co_n_fidens, int_er_ orandum, membra p_re_cisa recollige_n_s, _et_ sibi particulas adaptans _et_ coniungens, _et_ i_n_ q_u_antum potuit redintegrans, in parciu_m_ q_u_amplurimu_m_, set in integritate_m_ pocius delectat_us_, Domino rei consummac_i_onem q_u_i mortificat _et_ uiuificat co_m_mendauit. Coniuncta igitur corpora, signo crucis triumphali consignauit. Mira fidei uirtus et {233} efficacia, signo c_r_ucis uiuifice et or_ati_onis ac fidei serui D_e_i uirtute, no_n_ solu_m_ m_at_ris orbate anim_us_ reparat_ur_, s_ed_ _et_ filior_um_ corp_us_cula in pristinu_m_ _et_ integrum nature sunt reformata decorem, necnon _et_ anime mortuor_um_ ad sua pristina domicilia sunt reuerse. Ad mansiuncule igitur sue septa (a qua elongatus fuerat, gr_aci_a lignor_um_ ad pulmentaria deq_u_oquenda colligendor_um_) ip_s_e senex: qui prius detruncati fuerant, Domino iubente integ_r_i uiui _et_ alacres sunt reuersi, ducem s_an_c_tu_m suum sequentes pedetentim. Ubi more patris, ip_s_am desolatam cum liberis sibi ip_s_is restitutis, alimentis quibus potuit, _et_ q_ue_ ad manum habuit, pie ac misericordit_er_ _con_fouebat.

Nesciens _er_go quo migraret regina, cu_m_ suis infantulis intra uastissimam heremum cum memorato solitario, diu moram ibidem or_ati_onib_us_, uigiliis, ac aliis s_an_c_ti_s operibus eius intenta _et_ iamiam conuenienter informata, _et_ edulio siluestri sustentata, co_n_tinuabat. Post duoru_m_ uero mensium curricula, Rex Offa uictoriosissimus domu_m_ let_us_ remeauit, spolia deuictorum suis magnatib_us_ regali munificentia gloriose distribuendo; uerunt_ame_n, ne lacrime gaudia regis, _et_ eoru_m_ q_u_i cum eo aduen_er_ant, miserabilit_er_ int_er_rump_er_ent, consiliarii regii q_u_e de regina _et_ lib_er_is ei_us_ accid_er_a_n_t, diu sub silenc_i_o caute dissimulando, _et_ causas absencie eius fictas annectendo, _con_celabant. Tandem cu_m_ rex uehement_er_ admiraretur ubinam regina delituisset, q_ue_ ip_s_i regi ab ancipiti bello reu_er_tenti occurrisse gaudenter teneretur, _et_ in oscul_is_ _et_ amplexib_us_ ceteris gaudentius t_r_iumphatore_m_ aduentante_m_ suscepisse, sciscitabatur instanti_us_, _et_ toruius _et_ p_ro_t_er_uius, quid de ip_s_a fieret uel euenisset. Suspicabatur eni_m_ eam morbo detenta_m_, ipsa_m_q_ue_ cu_m_ lib_er_is [Sidenote: Fol. 8 _b_] | suis, regis _et_ aliorum hominu_m_, ut quieti uacaret, frequentiam declinasse. Tande_m_ cum iratus nullatenus se uelle ampli_us_ ignorare, cu_m_ iuramento, q_u_id de uxore sua _et_ lib_er_is euenisset, uultu toruo asseruisset, unus ex edituis omnia q_ue_ accid_er_ant, de tirannico ei_us_ mandato, _et_ mandati plenaria execuc_i_one, seriatim enarrauit.

Hiis auditis, risus in luctu_m_, gaudium i_n_ lamenta, iubilus in singultus flebilit_er_ conu_er_tuntur, totaq_ue_ regia ululatibus personuit _et_ merorib_us_. Lugensq_ue_ rex diu ta_m_ i_m_mane infortuniu_m_, induit se sacco cilicino, aspersum cin_er_e, ac multiplicit_er_ {234} deformatum. Tandem monitu suorum, qui dicebant n_on_ uiror_um_ magnificor_um_ s_ed_ pocius effeminator_um_, dolorem int_er_iecto solacio nolle temperare[388], e_ss_e propriu_m_ _et_ _con_suetudine_m_, rex cepit respirare, _et_ dolori modu_m_ imponere. Consilio igitur p_er_itorum, qui nouerant regem libent_er_ i_n_ te_m_pore p_ro_sp_er_o in studio uenatico plurimu_m_ delectari, conuocantur uenatores, ut rex spaciaturus uenando, dolorem suu_m_ diminueret _et_ luctu_m_ solacio demulceret. Qui int_er_ uenandum dum p_er_ siluaru_m_ abdita, Deo misericordiaru_m_ _et_ toci_us_ co_n_solac[_i_]onis ducente, felicit_er_ solus per inuia oberrauit, _et_ tandem ad heremitoriu_m_ memorati h_er_emite directe peruenit, eiusq_ue_ exiguu_m_ domicilium subintrans, humaniss[_im_]e _et_ cu_m_ su_m_mo gaudio receptus _est_. Et cu_m_ humili residens sedili, membra[389] fatigata quieti daret ad horam, recolens qual_ite_r uxore_m_ sua_m_ ibidem quonda_m_ diuinitus reperisset, _et_ feliciter educasset, _et_ educatam duxisset i_n_ uxorem, _et_ q_u_am elegantem ex ea prolem p_ro_tulisset, eruperunt lacrime cu_m_ gemitibus, _et_ in querelas lugubres ora resoluens, hospiti suo sinistru_m_ de uxore sua q_u_i[390] infausto sidere nup_er_ euen_er_at qua_m_ _et_ ip_s_e q_u_onda_m_ viderat, enarrauit. At senex sereno uultu, factus ex intrinsecus concepto gaudio alacrior, consolatus est regem, et in uocem exultac_i_o_n_is eminus prorumpens: "Eia d_omi_ne mi rex, eia, ait; uere Deus misericordiar_um_, D_omi_n_u_s, famulos suos quasi p_ate_r filios in omni t_r_ibulacione p_ost_ pressuras consolatur, percutit _et_ medetur, deicit ut gloriosius eleuet pregrauatum. Uiuit uxor tua, cum lib_er_is tuis in o_mn_i sospitate restauratis: non meis m_er_itis, s_ed_ poci_us_ tuis, integritati, sanitati _et_ leticie pleni_us_ qui trucidabantur restituunt_ur_. Recognosce[391] q_u_anta fecit t_ib_i D_omi_n_u_s, _et_ in laudes et gr_aci_ar_um_ acciones tot_us_ exurge." Tunc prosiliens s_an_c_tu_s pre gaudio, euocauit reginam, que in int_er_iori diu_er_ticulo, pueros suos balneo micius m_ate_rno studio _con_fouebat. Que cu_m_ ad regem int_r_oisset, uix se [Sidenote: Fol. 9 _a_] | gaudio capiens, pedibus mariti sui p_ro_uoluta, in lacrimis exultac_i_onis inundauit. In cuius amplexus desid_er_atissimos rue_n_s rex, ipsam in maius q_u_am dici possit gaudiu_m_ suscepit. Interi_m_ senex, pueros elegantissimos _et_ ex abluc_i_one elegantiores, uestit, comit, _et_ p_ate_rno more _et_ aff_e_c_t_u componit, _et_ ad p_re_sentiam p_at_ris _et_ matris int_r_oducit. Quos p_ate_r int_r_a {235} b_r_achia suscipiens, _et_ ad pectus arctiorib_us_ amplexib_us_ applicans, roseis uultib_us_ infantu_m_ oscula i_m_p_r_imit m_u_ltiplicata; quos t_ame_n rore lac_r_imarum, p_re_ nimia mentis exultac_i_one, madefecit. Et cu_m_ diucius eor_um_ colloquiis pasceret_ur_, co_n_u_er_sus rex ad senem, ait: "O p_ate_r s_anct_e, p_ate_r dulcissime[392], me_n_tis mee reparator, _et_ gaudii cordis mei restaurator, qua merita u_est_ra, caritatis officia, pietatisq_ue_ beneficia, p_ro_seq_u_ar remun_er_ac[_i_]one? Accipe _er_go, licet m_u_lto maiora exigant m_er_ita tua, q_u_icq_u_id erarium meu_m_ ualet effund_er_e; me, meos, et mea, tue expono uoluntati." At s_anctu_s, "D_omi_ne mi rex, non decet me peccatore_m_ conu_er_su_m_ ad Do_mi_n_u_m, ad insanias quas reliqui falsas respicere. Tu uero pocius pro a_n_i_m_ab_us_ p_at_ris tui _et_ matris tue, quib_us_ q_u_andoq_ue_ car_us_ fuera_m_ ac familiaris, _et_ tua, _et_ uxoris tue, _et_ lib_er_or_um_ tuor_um_ corporali sanitate, _et_ salute sp_irit_uali, regni tui soliditate, _et_ successor_um_ tuor_um_ p_ro_sp_er_itate, Deo gratus, qui tot in te congessit beneficia, cenobium quodda_m_ fundare, u_e_l aliquod dirutu_m_ studeas restaurare: in quo digne _et_ laudabiliter Deo in perpetuum s_er_uiatur; _et_ tui memoria cu_m_ p_re_cib_us_ ad D_omi_n_u_m fusis, cu_m_ b_e_n_e_diccionib_us_ semp_er_ recenter recolatur." Et _con_u_er_sus ad reginam, ait, "Et tu, filia, q_u_amuis mulier, no_n_ t_ame_n muliebrit_er_, ad hoc regem accendas _et_ admoneas diligenter, filiosq_ue_ tuos instrui facias, ut[393] _et_ D_omi_n_u_m D_eu_m, qui eos uite reparauit, studeant g_r_atant_er_ honorare, _et_ eidem fidelit_er_ famulando fundandi cenobii possessiones ampliare, _et_ tueri libertates."

Desc_e_nsus ad sec_un_d_u_m Offa_m_.

Sanctus autem ad cellam reu_er_sus, post paucu_m_ temporis ab i_n_colatu h_uiu_s mundi migrauit ad D_omi_n_u_m, m_er_cedem et_er_nam pro labore temporali recepturus. Rex au_tem_, cito monita ipsius salubria da_n_s obliuioni _et_ incurie, ex tunc ocio ac paci uacauit: prolemq_ue_ copiosam utriusq_ue_ sexus expectabilis pulch_r_itudinis procreauit. Unde semen regium a latere _et_ descensu felix suscepit incrementu_m_. Qui co_m_pleto vite sue tempore, post etatem bonam q_u_ieuit in pace, _et_ regaliter sepultus, appositus _est_ ad patres suos; in eo multu_m_ redarguend_us_, quod cenobium[394] uotiuo aff_ect_u repromissu_m_, thesauris parcendo no_n_ construxit. Post {236} uictorias eni_m_ a D_omin_o[395] sibi collatas, amplexib_us_ _et_ ignauie n_e_cno_n_ auaricie plus equo indulsit. P_ro_speritas eni_m_ secularis, animos, licet [Sidenote: Fol. 9 _b_] uir|iles, solet frequenter effeminare. Ueru_n_tamen hoc onus humeris filii sui moritu_r_us apposuit: qui cum deuota assercione, illud sibi suscepit. S_ed_ nec ipse Deo auerso pollicita, prout p_at_ri suo promiserat, compleuit; set filio suo huius uoti obligac_i_onem i_n_ fine uite sue dereliquit. Et sic memorati uoti uinculum, sine efficacia complementi de p_at_re in filium descendens, usq_ue_ ad temp_or_a Pineredi filii Tuinfreth suspendebatur. Quibus pro pena negligentie, tale euenit i_n_fortuniu_m_, ut om_ne_s principes, quos Offa magnificus edomuerat, a subiecc_i_one ipsius Offe _et_ posteritatis sue procaciter recesseru_n_t, _et_ ip_su_m moriente_m_ despexerunt. Quia ut p_re_d_i_c_tu_m est, ad morte_m_ u_er_gens, deliciis _et_ senii ualitudine marcuit eneruatus.

De ortu secundi Offe.

Natus est igitur memorato Tuinfred[o][396] (_et_ qui de stemate regum fuit) filius, videlicet Pineredus, usq_ue_ ad annos adolescentie i_n_utilis, poplitib_us_ cont_r_actis, qui n_e_c oculor_um_ uel aurium plene officio naturali fung_er_et_ur_. Unde p_at_ri suo Tuin_fredo_ _et_ m_at_ri sue Marcelline, oneri fuit no_n_ honori, _con_fusioni _et_ n_on_ exultac_i_oni. Et licet unic_us_ eis fuisset, mallent prole caruisse, q_u_a_m_ talem habuisse. Uer_un_t_ame_n memorie reducentes euentu_m_ Offe magni, qui in ten_er_a etate penitus erat inutilis, _et_ postea, Deo propicio, penit_us_ sibi restitutus, mirabili strenuitate om_ne_s suos edomuit adu_er_sarios, _et_ bello p_re_pote_n_s, gloriose multociens de magnis hostib_us_ t_r_iu_m_phauit: spem conceperunt, quod eodem medico medente (Chr_ist_o uidelicet, qui _eciam_ mortuos suscitat, p_ro_piciatus) posset similiter uisitari _et_ sibi restitui. Pater igitur ei_us_ _et_ m_ate_r ip_s_um pueru_m_ inito salubri consilio, i_n_ templo presentaru_n_t Domino, votiua deuoc_i_one firmit_er_ promitte_n_tes: "Ut si ip_su_m Deus restauraret, q_uo_d parentes eius negligenter omiserunt, ip_s_e puer cu_m_ se facultas offerret fidelit_er_ adimpleret": videl_icet_ de cenobio[397], cui_us_ mencio p_re_libata est, honorifice construendo: uel de diruto restaurando. Et cum h_ec_ tam puer q_u_am p_ate_r _et_ m_ate_r deuotissime postularent, exaudita est or_ati_o eorum a Deo, qui se nu_n_q_u_am difficilem exhibet precib_us_ iustis supplicantium, hoc modo.

{237}

Q_u_om_od_o p_ro_sp_er_abat_ur_.

Erat in eadem regione (Mercior_um_ uidelic_et_) quidam tirannus, pocius dest_r_uens _et_ dissipans regni nobilitatem, q_u_a_m_ rege_n_s, no_m_i_n_e Beormredus[398]. Hic gen_er_osos, quos regius sanguis preclaros [fecerat][399], usq_ue_ ad int_er_necionem subdole perseq_ue_batur, relegauit, _et_ occulta nece p_er_didit iugulandos. Sciebat eni_m_, q_uo_d uniu_er_sis de regno m_er_ito extitit odiosus; et ne aliq_u_is loco ipsius subrogaret_ur_ (_et_ p_re_s_er_tim de sang_u_ine regio propagatus) uehementer formidabat. Tetendit insuper laq_ue_os Tuinfredo _et_ uxori eius, ut ip_s_os de t_er_ra expelleret, u_e_l poci_us_ p_er_d_er_et t_r_ucidatos. [Sidenote: Fol. 10 _a_] | Puerum autem Pinefredum[400] spreuit, n_e_c ip_su_m querere ad perdendum dignabatur; reputa_n_s eu_m_ inutilem _et_ ualitudinariu_m_. Fugientes igitur memorat_us_ T_uinfredus_ _et_ uxor ei_us_ _et_ familia a facie p_er_seq_ue_ntis, sese in locis tucioribus receperunt, ne gen_er_ali calu_m_pnie inuolu_er_entur. Quod comp_er_iens Pinefredus adolescens, q_u_asi a g_r_aui so_m_pno expergefactus, erexit se: _et_ co_m_pagib_us_ neruor_um_ laxatis, _et_ miraculose prot_e_nsis, sese de longa desidia redarguens, fecit alices, b_r_achia, crura, pedes, extendendo. Et aliquocie_n_s oscitans, cum loqui conaretur, solutum _est_ uinculum lingue eius, _et_ loquebatur recte, u_er_ba proferens ore facundo pro_m_pci_us_ articulata. Quid plura? de cont_r_acto, muto, _et_ ceco, fit elegans corpore, eloquens s_er_mone, acie p_er_spicax oculor_um_. Qui temp_or_e modico in tantam floruit ac uiguit strenuitatem, ut null_us_ in regno M_er_cior_um_, ip_s_i in morib_us_ _et_ probitate m_u_ltiplici ualuit co_m_parari, unde ip_s_i Mercii, s_e_c_un_d_u_m Offam, _et_ n_on_ Pinefredu_m_, iam no_m_i_n_antes (q_uia_ a Deo respectus _et_ electus fuisset, eode_m_ m_od_o quo _et_ rex Offa filius regis Warmundi) cep_er_unt ip_s_i quasi D_omi_no uniu_er_salit_er_ adherere; ip_su_mq_ue_ ia_m_ f_a_c_tu_m milite_m_, _contra_ regem Beormredu_m_ _et_ eius insidias, potenter ac prudent_er_ protegere, dantes ei dextras, _et_ fed_us_ cu_m_ ip_s_o, prestitis iuramentis, ineuntes. Quod audiens Beormredus, doluit, _et_ dolens timuit sibi vehement_er_. Penituitq_ue_ eu_m_ amarissime, ip_su_m Pinefredum[400] (qui iam Offa nominabat_ur_) cum cet_er_is fraudulenter no_n_ int_er_emisse....

{238}

[Sidenote: Fol. 11 _a_]

Qualiter Offa rex uxore_m_ dux_er_it.

Diebus itaq_ue_ sub eisde_m_, regnante in Francia Karolo rege magno ac uictoriosissimo, queda_m_ puella, facie uenusta, s_ed_ mente nimis i_n_honesta, ip_s_i regi co_n_sanguinea, pro quoda_m_ q_u_od pat_r_au_er_at c_r_imine flagiciosissimo, addicta est iudicialiter morti ignominiose; ueru_m_, ob regie dignitatis reuerentiam, igni uel ferro tradenda n_on_ iudicatur, s_ed_ in nauicula armamentis carente, apposito uictu tenui, uentis _et_ mari, eor_um_q_ue_ ambiguis casib_us_ exponitur _con_de_m_pnata. Que diu uariis[401] p_ro_cellis exagitata, tande_m_ fortuna trahente, litori Britonu_m_ est appulsa, et cu_m_ in t_er_ra subiecta potestati regis Offe memorata ci_m_ba applicuiss_et_, co_n_sp_e_ctui regis p_ro_tin__us__ p_re_sentat_ur_. Int_er_ogata au_tem_ q_ue_nam e_ss_et, respondens, p_at_ria lingua affi_r_mauit, se Karolo regi F_r_ancor_um_ fuisse _con_sa_n_guinitate p_ro_pi_n_q_u_am, Dridamq_ue_ no_m_i_n_ata_m_, s_ed_ p_er_ tirannide_m_ [Sidenote: Fol. 11 _b_] | quor_un_dam ignobiliu_m_ (quor_um_ nuptias ne degeneraret, spreuit) tali fuisse disc_r_imini adiudicatam, abortisq_ue_ lac_r_imis addidit dice_n_s, "Deus aute_m_ qui innocentes a laq_ue_is insidia_n_tiu_m_ lib_er_at, me captiuam ad alas tue p_ro_tec_i_onis, o regum serenissime, felicit_er_ transmisit, vt meu_m_ infortuniu_m_, i_n_ auspicium fortunatu_m_ t_r_ansmutet_ur_, _et_ beatior i_n_ exilio q_u_a_m_ in natali p_at_ria, ab o_mn_i p_re_dicer post_er_itate."

Rex au_tem_ u_er_bor_um_ suor_um_ ornatu_m_ _et_ eloq_ue_ntiam, _et_ corporis puellaris cultu_m_ _et_ elegantia_m_ considerans[402], motus pietate, precepit ut ad comitissa_m_ Marcellin[am][403] matre_m_ sua_m_ tucius duceretur alenda, ac mitius sub tam honeste matrone custodia, don_e_c regiu_m_ mandatu_m_ audiret, co_n_fouenda. Puelle igitur infra paucos dies, macie _et_ pallore per alimenta depulsis, rediit decor pristinus, ita ut mulieru_m_ pulch_er_ima censeretur. S_ed_ cito in u_er_ba iactantie _et_ elac_i_onis (s_e_c_un_d_u_m p_at_rie sue co_n_suetudine_m_) proru_m_pens, d_omi_ne sue comitisse, q_ue_ m_ate_rno aff_e_c_t_u eam dulcit_er_ educau_er_at, molesta nimis fuit, ip_s_am procaciter conte_m_pnendo. S_ed_ comitissa, pro amore filii sui regis, o_mn_ia pacienter tolerauit: licet _et_ ip_s_a d_i_c_t_a puella, int_er_ comite_m_ _et_ comitissam u_er_ba discordie seminasset. Una igitur dieru_m_, cu_m_ rex ip_s_am causa uisitac_i_onis adiens, u_er_b_is_ _con_solatoriis {239} alloq_ue_retur, incidit i_n_ retia amoris illius; erat eni_m_ iam sp_eci_es illius co_n_cupiscibilis. Clandestino _i_gi_tur_ ac repentino m_at_rimonio ip_s_am sibi, i_ncon_sultis p_at_re _et_ m_at_re, n_e_cno_n_ _et_ magnatib_us_ suis uniu_er_sis, copulauit. Unde ut_er_q_ue_ parentu_m_, dolore ac tedio i_n_ etate senili _con_tabescens, dies uite abreuiando, sue mortis horam lugubrit_er_ anticiparu_n_t; sciebant eni_m_ ipsam mulierculam fuisse _et_ regalibus amplexibus prorsus indignam; perpendebantq_ue_ iamiam ueracissime, n_on_ sine causa exilio lacrimabili, ipsam, ut pr_e_d_i_c_tu_m _est_, fuisse conde[_m_]pnatam. Cu_m_ aut_em_ annos longeue senectutis vixisset[404] comes T_uinfredus_, _et_ p_re_ senectute caligasse_n_t oculi ei_us_, data filio suo regi b_e_n_e_d_i_c_i_one, nature debita persoluit; cui_us_ corpus magnifice, p_ro_ut decuit, tradidit sepulture. Anno q_u_o_que_ sub eode_m_ uxor ei_us_ comitissa M_arcellina_, m_ate_r uidelic_et_ regis, valedicens filio, ab huius incolatu seculi feliciter tra_n_smigrauit....

[Sidenote: Fol. 19_a_]

De s_anct_o Aelb_er_to[405] cui t_er_cia filia regis Offe t_r_ad_e_nda fuit nuptui.

Erat quoq_ue_ quida_m_ iuuenis, cui rex Offa regnu_m_ Orientalium Anglor_um_, q_uo_d eu_m_ iure sanguinis _con_ti_n_gebat, co_n_cesserat, no_m_i_n_e Aelbertus. De cui_us_ virtutibus[406] q_u_ida_m_ u_er_sificator, solitus regu_m_ laudes _et_ gesta describ_er_e, elegant_er_ ait;

Aelb_er_tus iuuenis fuerat rex, fortis ad arma, Pace pius, pulch_er_ corpore, me_n_te sagax.

Cu_m_q_ue_ Hu_m_b_er_t_us_ Archiep_is_c_opus_ Lichefeld_e_nsis, _et_ Vnwona Ep_is_c_opus_ Legrecestr_en_sis, uiri s_anct_i _et_ discreti, et de nobili stirpe M_er_cior_um_ oriundi, speciales essent regis _con_siliarii, _et_ semp_er_ q_ue_ honesta era_n_t _et_ iusta atq_ue_ utilia, regi Offe suggessissent, i_n_uidebat eis regina uxor Offe, q_ue_ p_r_ius Drida, postea u_er_o Quendrida, id est regina Drida, q_uia_ regi ex insp_er_ato nupsit, est app_e_llata: sicut i_n_ p_re_cedentib_us_ pleni_us_ enarrat_ur_. Mulier auara et subdola, sup_er_biens, eo q_uo_d ex stirpe Karoli origine_m_ duxerat, et i_n_exorabili odio uiros memoratos p_er_seq_ue_batur, tende_n_s eis muscipulas muliebres. Porro cu_m_ ip_s_i reges sup_r_ad_i_c_t_os regi Offe in sp_irit_u consilii salubrit_er_ re_con_ciliassent, _et_ ut eide_m_ regi fed_er_e m_at_rimoniali speciali_us_ _con_iungerent_ur_, dilig_e_nt_er_ _et_ efficacit_er_ p_ro_curassent, ip_s_a mulier f_a_c_t_a eor_um_ {240} nitebat_ur_ i_n_ irritu_m_ reuocare, n_e_c pot_er_at, quib_us_ acriter inuidebat. Ip_s_as eni_m_ puellas filias suas, ultramarinis, alienigenis, in regis supplantac_i_one_m_ et regni M_er_c_i_or_um_ p_er_niciem, credidit t_r_adidisse marita_n_das. Cui_us_ rei p_re_scii d_i_c_t_i Ep_iscop_i, muliebre co_n_siliu_m_ prudencie repagulis impediebant. Uerum et adhuc tercia filia regis Offe i_n_ thalamo regine remansit maritanda, Aelfleda no_m_i_n_e. Procurantib_us_ _i_gi_tur_ sup_r_ad_i_c_t_is ep_iscop_is, inclinatu_m_ est[407] cor regis ad co_n_sensum, lic_et_ _contr_adic_er_et regina, ut _et_[408] h_ec_ regi Aelb_er_to nuptui trad_er_et_ur_: ut _et_ sic speciali_us_ regi O_ffe_ teneretur i_n_ fidelitate dilec_i_onis obligatus. Uocat_us i_gi_tur_ rex Aelb_er_t_us_, a rege O_ffa_, ut filiam sua_m_ desponsaret, affuit festiu_us_ [Sidenote: Fol. 19_b_] | et gaudens, ob honorem sibi a tanto rege oblatum. Cui amicabiliter rex occurrens aduentanti, recepit ip_su_m in osculo _et_ p_ate_rno amplexu, dicens: "Prospere ueneris fili _et_ gen_er_, ex h_oc_, iuuenis amantissime, te in filiu_m_ adopto specialem." S_ed_ h_ec_ postq_u_am eff_er_ate regine plenius i_n_notuer_i_t[409], plus accensa est liuore ac furore, dole_n_s eu_m_ pietatis i_n_ manu[410] regis _et_ suor_um_ fidelium prosperari. Vide_n_sq_ue_ sue neq_u_icie argumenta minime p_re_ualere, n_e_c hanc salte_m_ t_er_ciam filiam sua_m_, ad uolu_n_tatem suam alic_u_i t_r_ansmarino amico suo, i_n_ regni subu_er_sione_m_ (q_uo_d c_er_tissime sperauerat) dare nuptui, cu_m_ n_on_ p_re_ualuisset i_n_ d_i_c_t_os ep_iscop_os h_uius_ rei auctores emin_us_ malignari, i_n_ Aelb_er_tu_m_ regem uir_us_ sue malicie truculent_er_ euomuit, hoc m_od_o.

Fraus mulieb_ri_s c_r_udelissima.

Rex hui_us_ rei ignarus tanta_m_ latitasse fraude_m_ n_on_ credebat, i_m_mo poci_us_ credebat h_ec_ ip_s_i o_mn_ia placit_ur_a. Cu_m_ igit_ur_ rex piissim_us_ ipsa_m_ sup_er_ p_re_missis[411] secreci_us_ co_n_ueniret, _con_siliu_m_ q_ue_rens q_u_al_ite_r _et_ q_u_ando forent _com_plenda, h_ec_ respondit: "Ecce t_r_adidit D_eu_s hodie inimicu_m_ tuu_m_, t_ib_i caute, si sapis, t_r_ucidandu_m_, qui sub specie sup_er_ficiali, uenenu_m_ prodic_i_o_n_is i_n_ te _et_ regnu_m_ tuu_m_ ex_er_cende, neq_u_it_er_, ut fertur, occultauit. Et te cupit iam senesc_e_nte_m_, cu_m_ sit iuuenis _et_ elegans, de regno supplanta_n_do precipitare; _et_ posteru_m_ suor_um_, i_m_mo _et_ multoru_m_, ut iactitat, quos regnis _et_ possessionibus uiolent_er_ {241} _et_ iniuste spoliasti, iniurias ui_n_dicare. In cui_us_ rei fidem, michi a meis amicis significatu_m_ est, quod regis Karoli multis mun_er_ibus _et_ nu_n_ciis ocultis int_er_meantib_us_, implorat ad h_oc_ patrociniu_m_: se sponde_n_s ei fore tributariu_m_. Illo igitur, dum se t_ib_i fortuna p_re_bet fauorabile_m_, extincto latent_er_, regnu_m_ ei_us_ in ius tuu_m_ _et_ successor_um_ tuor_um_ t_r_anseat in et_er_nu_m_."

Cui rex mente nimiu_m_ p_er_turbatus, _et_ de u_er_bis quib_us_ credidit i_n_e_ss_e ueraciter falsitate_m_ _et_ fraude_m_, cu_m_ indignacione ipsam i_n_crepando, respondit: "Quasi una d_e_ stultis mulierib_us_ locuta es! Absit a me, absit, tam detestabile f_a_c_tu_m! Quo perpetrato, m_ih_i meisq_ue_ successorib_us_ foret obprobriu_m_ sempit_er_nu_m_, et p_e_cc_atu_m i_n_ gen_us_ meu_m_ c_um_ g_r_aui uind_i_c_t_a diuci_us_ propagabile." Et hiis d_i_c_t_is, rex iratus ab ea recessit; detestans ta_n_tos ac tales occultos laq_ue_os in muliere latitasse.

Interea mentis p_er_turbac_i_one paulati_m_ deposita, _et_ hiis ciuilit_er_ dissimulatis, reges co_n_sederunt ad me_n_sam pransuri: ubi regalib_us_ esculentis _et_ poculentis refecti, in ti_m_panis, citharis, _et_ choris, diem totu_m_ in i_n_genti gaudio expleu_er_unt. S_ed_ regina malefica, int_er_im a ferali p_ro_posito n_on_ recedens, iussit i_n_ dolo thalamu_m_ more regio pallis sericis _et_ auleis solle_m_pnit_er_ adornari, i_n_ q_u_o rex Aelb_er_tus nocturnu_m_ caperet so_m_pnu_m_; iuxta stratu_m_ quoq_ue_ regium sedile p_re_parari fecit, cultu nobilissimo ext_r_uctu_m_, _et_ cortinis undiq_ue_ redimitu_m_. Sub q_u_o _eciam_ fossam p_re_parari fecit profunda_m_, [Sidenote: Fol. 20_a_] | ut nephandu_m_ propositu_m_ perduc_er_et ad eff_e_c_tu_m.

De martirio S_an_c_t_i Aelb_er_ti, regis innocentissimi.

Regina uero uultu sereno _con_ceptu_m_ scelus pallians, intrauit i_n_ palatiu_m_, ut tam regem Offanu_m_ q_u_am rege_m_ Aelb_er_tu_m_ exhilararet. Et int_er_ iocandu_m_, co_n_u_er_sa ad Aelb_er_tum, n_ih_il sinistri[412] suspicantem, ait, "Fili, ueni uisendi causa puellam t_ib_i nuptu copulanda_m_, te i_n_ thalamo meo sicient_er_ exp_e_ctante_m_, ut s_er_monib_us_ g_r_atissimis amores subarres profut_ur_os." Surge_n_s _i_gi_tur_ rex Aelb_er_tus, secut_us_ est regina_m_ i_n_ thalamu_m_ i_n_grediente_m_: rege Offano remanente, q_u_i nil mali formidabat. Ingresso _i_gi_tur_ rege Ae_lberto_ cu_m_ regina, exclusi su_n_t om_ne_s qui eundem e uestigio seq_ue_bant_ur_ sui co_m_militones. Et cu_m_ puellam exp_e_ctasset, ait regina: "Sede fili du_m_ ueniat aduocata."

{242} Et cu_m_ in memorato sedili residisset, cu_m_ ip_s_a sella in fosse corruit profunditate_m_. In q_u_a, subito a lictorib_us_ quos regina no_n_ procul abscond_er_at, rex innocens suffocatus expirauit. Na_m_ ilico cu_m_ corruisset, proiec_er_unt sup_er_ eu_m_ regina _et_ sui _com_plices nepha_n_dissimi puluinaria cu_m_ uestib_us_ _et_ cortinis, ne clamans ab aliq_u_ib_us_ audiret_ur_. Et sic elegantissimus iuuenis rex _et_ martir Ae_lbertus_, innoce_n_t_er_ _et_ sine noxa extinctus, accepit corona_m_ uite, [q_ua_m][413] ad i_n_star Joh_ann_is Bapt_iste_ mulieris laq_ue_is irretitus, meruit optinere.

Puella u_er_o regis filia Aelfleda ui_r_guncula uen_us_tissima, cu_m_ h_ec_ audisset, no_n_ t_antu_m mat_r_is detestata facinora, s_ed_ toci_us_ seculi pomp_am_ relinq_ue_ns, h_ab_itu_m_ suscep_i_t religio_n_is, u_t_ ui_r_go martiris uestigia seq_ue_ret_ur_. [_P_]orro[414] ad augmentu_m_[415] muliebris tirannidis[416], decollatu_m_ _est_ corp_us_culu_m_ exanime q_uia_ adhuc palpitans uidebatur. Clam _i_gi_tur_ delatum est corpus cu_m_ capite, usq_ue_ ad partes remociores ad occultandum sub profundo t_er_re, et dum spiculator c_r_uentus ista ferret, caput obiter amissu_m_ est feliciter: nox eni_m_ erat, _et_ festinabat lictor, _et_ ap_er_to ore sacci, caput cecidit euolutu_m_, ignorante h_oc_ portitore. Corpus au_tem_ ab ip_s_o carnifice sine aliquo teste conscio ignobilit_er_ est humatu_m_. Contigit au_tem_, D_e_o sic disponente, u_t_ quida_m_ cecus eadem via g_r_aderetur, baculo semitam p_re_te_m_ptante. Habens au_tem_ caput memoratu_m_ pro pedu_m_ offendiculo, mirabatur q_u_idna_m_ esset: erat eni_m_ pes ei_us_ irretitus i_n_ cincinnis capitis flauis _et_ prolixis. Et palpans c_er_cius cognouit[417] e_ss_e caput hominis decollati. Et datu_m est_ ei i_n_ sp_irit_u intelligere, q_uo_d alicui_us_ s_an_c_t_i caput e_ss_et, ac iuuenis. Et cu_m_ maduissent man_us_ ei_us_ sanguine, apposuit _et_ sang_u_inem faciei sue: _et_ loco ubi q_ua_n_do_q_ue_ oculi ei_us_ extit_er_ant, et ilico restitutus est ei uisus; et quod habuerat p_ro_ pedum offendiculo, factum est ei felix luminis restitucio. S_ed_ et in eodem loco q_u_o caput s_an_c_tu_m iacuerat, fons erupit lucidissimus. Quod cum celebriter[418] fuerat diuulgatum, comp_er_tu_m_ _est_ hoc fuisse caput s_an_c_t_i adolescentis Ae_lberti_, q_ue_m regina i_n_ thalamo neq_u_iter fec_i_t sugillari ac decollari. Corp_us_ au_tem_ ubinam locorum occultatu_m_ fuerat, penit_us_ ignorat_ur_. H_oc_ cu_m_ _con_staret Hu_m_b_er_to Archiep_iscop_o, f_act_a capside ex auro _et_ argento, illud iussit in tesauro recondi p_re_c_i_oso in Ecc_lesi_a Herefordensi.

{243}

De p_re_d_ict_i facinoris ul_ci_one.

Cuius tande_m_ detestabilis sceleris a regina perpetrati, ad co_m_militonu_m_ b_eat_i re_gis_ _et_ Ma_rti_ris aures cum[419] p_er_ueniss_et_, fama celeri_us_ ante luce_m_ aurore diei seq_ue_ntis clanculo recesserunt, ne de ipsis simile fieret iudiciu_m_ metuentes. Unde dolens regina, in thalamo ficta i_n_firmitate decubans, q_u_asi uulpecula latitabat.

Rex u_er_o Offa cu_m_ de co_m_misso facinore c_er_titudine_m_ co_m_perisset, sese lugens, in cenac_u_lo int_er_iori recludens, pe[_r_][420] tres dies cibum penit_us_ no_n_ gustauit, anima_m_ sua_m_ lac_r_imis, lamentac_i_o_n_ib_us_, _et_ ieiunio uehement_er_ affligens. Et execrans mulieris impietate_m_, eam iussit om_n_ib_us_ uite sue dieb_us_ inclusam i_n_ loco remota_m_ secrec_i_ori pecc_at_a sua deplorare, si forte s_i_bi celitus collata gr_aci_a, penite_n_do tanti co_m_missi facinoris maculam posset abolere. Rex au_tem_ ip_s_am postea ut sociam lat_er_is in lecto suo dormire quasi susp_e_cta_m_ n_on_ p_er_misit[421].

De morte illi_us_ facinorose regine.

In loco igitur sibi d_e_putato, co_m_morante regina annis aliq_u_ot, insidiis latronu_m_ preuenta, auro _et_ argento quo multu_m_ habundabat spoliata[422], in puteo suo prop_r_io p_re_cipitata, spiritu_m_ exalauit; iusto d_e_i iudic_i_o sic _con_de_m_pnata, ut sicut regem Aelb_er_tu_m_ innocente_m_ in foueam fecit p_re_cipitari, _et_ p_re_cipitatum suffocari, sic i_n_ putei profunditate s_u_bm_er_sa, uita_m_ mis_er_a_m_ t_er_minaret.

* * * * *

O. _WIDSITH_, ll. 18, 24-49

18. Aetla, w[=e]old H[=u]num, Eormanr[=i]c [GH]otum, * * * * * * Th[=e]odr[=i]c w[=e]old Froncum, thyle Rondin[gh]u_m_, 25. Breoca Brondin[gh]u_m_, Billin[gh] Wernum. [=O]swine w[=e]old [=E]owum _ond_ [=Y]tum [GH]efwulf, {244} Fin Folcwaldin[gh] Fr[=e]sna cynne. Si[gh]ehere len[gh]est S[=ae]-Denum w[=e]old, Hnaef H[=o]cin[gh]um, Helm Wulfin[gh]u_m_, 30. Wald W[=o]in[gh]um, W[=o]d Thyrin[gh]u_m_, S[=ae]ferdh Syc[gh]um, Sw[=e]om On[gh]endth[=e]ow, Sceafthere Ymbrum, Sc[=e]afa Lon[gh]-Beardu_m_, H[=u]n Haetwerum, _ond_ Holen Wrosnum. Hrin[gh]weald waes h[=a]ten Herefarena cyning. 35. Offa w[=e]old Ongle, Alew[=i]h Denu_m_: s[=e] waes th[=a]ra manna m[=o]d[gh]ast ealra; n[=o]hwaethre h[=e] ofer Offan eorlscype fremede, ac Offa [gh]esl[=o][gh] [=ae]rest monna cniht wesende cyner[=i]ca m[=ae]st; 40. n[=ae]ni[gh] efen-eald him eorlscipe m[=a]ran on [=o]rette [=a]ne sweorde: merce [gh]em[=ae]rde widh Myr[gh]in[gh]u_m_ b[=i] F[=i]feldore; h[=e]oldon fordh siththan En[gh]le _ond_ Sw[=ae]fe, sw[=a] hit Offa [gh]esl[=o][gh]. 45. Hr[=o]thwulf _ond_ Hr[=o]dh[gh][=a]r h[=e]oldon len[gh]est sibbe aetsomne suhtorfaedran, siththan h[=y] forwr[=ae]con w[=i]cin[gh]a cynn _ond_ In[gh]eldes ord forb[=i][gh]dan, forh[=e]owan aet Heorote Headho-Beardna thrym.

* * * * *

{245}