Part 26
Hij leeft in het land van belofte. _He lives in the land of promise._
Hij legt zijne eijeren buiten zijn nest. _He lays his eggs beside his nest._
Hij loopt zoo snel, of hij eijeren in zijne schoenen had. _He runs as fast as if he had eggs in his shoes._
Hij moet vroeg op staan die alle man believen wil. _He must rise betimes who would please everybody._
Hij moet wijd gapen, die tegen een oven gapen zal. _He must gape wide who would gape against an oven._
Hij telt zijne kiekens, eer de eijers gelegd zijn. _He counts his chickens before they are hatched._
Hij treedt zoo moedig als een Engelsche haan. _He struts as valiantly as an English cock._
Hij verdient een’ stuiver en heeft wel voor een’ braspenning dorst. _He earns a farthing and has a penn’orth of thirst._
Hij waar wijs die alle dingen te voren wist. _He would be wise who knew all things beforehand._
Hij wacht lang, die naar eens anders dood wacht. _He waits long that waits for another man’s death._
Hij wil vliegen eer hij vleugels heeft. _He wants to fly before he has wings._
Hij zal den schel-visch in de boomen vangen. _He thinks to catch shell-fish in the trees._
Hij zegt duivel en meent u. _He said devil, but meant you._
Hij zou een cent in tweeën bijten. _He would bite a cent in two._
Hij zwemt op zijne eigene biezen. _He swims on his own bullrush._
Hoe edeler boom hoe buigzamer tak. _The nobler the tree, the more pliant the twig._
Hoe grooter jurist, hoe boozer Christ. _The better lawyer, the worse Christian._
Hoe hooger berg, hoe dieper dal; hoe hooger boom, hoe zwaarder val. _The higher the mountain the lower the vale, the taller the tree the harder the fall._
Hoe kwader schalk, hoe beter geluk. _The worse service, the better luck._
Hoe meerder dienstboden hoe slechter dienst. _The more servants the worse service._
Hoe meerder haast, hoe minder spoed. _The more haste, the less speed._
Hoe meer men de stront roert, hoe meer ze stinkt. _The more you stir a t—d, the more it stinks._
Hoe nader het been, hoe zoeter vleesch. _The nearer the bone the sweeter the flesh._
Hoe ouder men wordt, hoe meer men leert. _The older one grows, the more one learns._
Hoe schurfter schaap, hoe harder geblaat. _The scabbier the sheep the harder it bleats._
Hoe slimmer timmerman hoe meerder spaanders. _The worse the carpenter the more the chips._
Hoe slimmer wiel, hoe meer het kraakt. _The worse the wheel, the more it creaks._
Hoe verder van Rome, hoe nader bij God. _The farther from Rome the nearer to God._
Honden hebben tanden in alle landen. _Dogs have teeth in all countries._
Honderd bakkers, honderd molenaars, en honderd kleêrmakers zijn drie honderd dieven. _A hundred bakers, a hundred millers, and a hundred tailors are three hundred thieves._
Hooge boomen geven meer schaduuw dan vruchten. _High trees give more shadow than fruit._
Hooge boomen vangen veel wind. _Tall trees catch much wind._
Honger drijft den wolf uit het bosch. _Hunger drives the wolf out of the wood._
Honger eet door steenen muuren. _Hunger eats through stone walls._
Honger is de beste saus. _Hunger is the best sauce._
Hooren zeggen is half gelogen. _Hearsay is half lies._
I.
Ieder zot heeft zijn zotskap. _To every fool his cap._
Iemand den zak geeven. _To give one the sack._
Iemand met gelijke munt betalen. _To pay one in his own coin._
Ik ben hier niet om vliegen te vangen. _I am not here to catch flies._
Ik heb alles van goud en zilver, zelfs mijne koperen ketels, zei de grootspreker. _All my goods are of silver and gold, even my copper kettles, says the boaster._
Ik heb een mond die geve ik te eten, die moet spreken wat ik wil. _I have a mouth which I feed, it must speak what I please._
Ik mag over mijn rekening gaan, maar niet over mijn tijd. _I may go over my reckoning, but not over my time._
Ik zal er mij op beslapen. _I’ll sleep on it._
In den nood leert men zijne vrienden kennen. _Friends are known in time of need._
In een arm mans hoofd blijft veel wijsheid versmoort. _Much wisdom is smothered in a poor man’s head._
In geluk voorzigtigheid, in ongeluk geduld. _In prosperity caution, in adversity patience._
In ’t deelen van ’t erf, staat de vriendschap stil. _In the division of inheritance, friendship standeth still._
In het land der blinden is een-oog koning. _In the land of the blind the one-eyed is a king._
In het land van belofte sterft men wel van honger. _In the land of promise a man may die of hunger._
In kleine bosschen vangt men wel een’ grooten haas. _In small woods may be caught large hares._
In troebel water is’t goed visschen. _It is good fishing in troubled waters._
In voorspoed denkt op tegenspoed. _In prosperity think of adversity._
In zijne vuist lagchen. _To laugh in one’s sleeve._
Is de eene traag, de ander is graag. _If one won’t another will._
J.
Jonge katten willen muizen, jonge apen willen luizen. _Young cats will mouse, young apes will louse._
Jonge lieden kunnen, maar oude lieden moeten sterven. _The young may die, the old must._
Jonge lui, domme lui; oude lui, koude lui. _Young folk, silly folk; old folk, cold folk._
Jong rijs is te buigen, maar geen oude boomen. _Young twigs may be bent, but not old trees._
K.
Kasteelen in de lucht bouwen. _To build castles in the air._
Kleine dieven hangt men aan den hals, de groote aan de beurs. _Little thieves are hanged by the neck, great thieves by the purse._
Kleine dieven hebben ijzeren, en groote, gouden ketenen. _Little thieves have iron chains, and great thieves gold ones._
Kleine houwen vellen groote eiken. _Little strokes fell great oaks._
Kleine potten loopen gaauw over. _Little pots soon run over._
Klein gewin brengt rijkdom in. _Small gains bring great wealth._
Klein vischje zoet vischje. _Little fish are sweet._ (_All is fish that comes to the net._)
Koffij heeft twee deugden, ze is warm en nat. _Coffee has two virtues, it is wet and warm._
Kom ik over den hond, zoo kom ik over den staart. _Let me get over the lake, and I have no fear of the brook._
Komt de duivel in de kerk, dan wil hij op het hoogaltaar zitten. _When the devil gets into the church he seats himself on the altar._
Koopmans goed is ebbe en vloed. _Merchants’ goods are ebb and flood._
Koopt geen kat in een zak. _Don’t buy a cat in a sack._ (_Don’t buy a pig in a poke._)
Kostbaare dingen doet men in kleine doosjes. _Precious things are mostly in small compass._ (_In small boxes the best spice._)
Kosters koe weidt op het kerkhof. _The beadle’s cow may graze in the churchyard._
Kraauwt mij, en ik kraauw dij. _Claw me, and I’ll claw thee._
Krakende wagens duuren het langst. _Creaking carts last the longest._
Kwaad ei, kwaad kuiken. _Bad egg, bad chick._
Kwaad gezelschap zei de dief, en hij ging tusschen den beul en eenen monnik naar de galg. _”Bad company,” said the thief, as he went to the gallows between the hangman and a monk._
Kwaad kruid wast wel. _Ill weeds grow apace._
Kwade tijding komt tijds genoeg. _Ill tidings come soon enough._
Kwalijk begonnen, kwalijk geslaagd. _Ill begun, ill done._
L.
Laat geen kind vuile reeden hooren, want kleine potten hebben groote ooren. _Of listening children have your fears, for little pitchers have great ears._
Lang vasten is geen brood sparen. _Long fasting is no bread sparing._
Langzamerhand volbouwt de vogel zijn nest. _By slow degrees the bird builds his nest._
Ledige vaten brommen het meest. _Empty vessels make the most sound._
Ledigheid is hongers moeder, en van diefte volle broeder. _Idleness is hunger’s mother, and of theft it is full brother._
Leent uwen vriend en maant uwen vijand. _Your friend lends and your enemy asks payment._
Leer van geleerden: gy moet de ongeleerden leeren, dus zal de wetenschap der dingen zich vermeeren. _Learn thou of learned men, th’ unlearned of thee; for thus must knowledge propagated be._
Ligt gekomen, ligt gegaan. _Lightly come, lightly gone._
Ligt gewin maakt zware beurzen. _Light gains make a heavy purse._
Loon verzoet den arbeid. _Reward sweetens labour._
Luiheid is de aanvang van alle ondeugd. _Sloth is the beginning of vice._
Lust maakt den arbeid ligt. _Love makes labour light._
M.
Maai liever twee dagen te vroeg dan een dag te laat. _Better reap two days too soon than one too late._
Magere luizen bijten het hardst. _Starved lice bite the hardest._
Magere vlooijen bijten scherp. _Hungry flies bite sore._
Meer geluk dan wijsheid. _More luck than wit._
Meet driemaal eer gij eens snijd. _Measure thrice before you cut once._
Men dempt den put als het kalf verdronken is. _When the calf is drowned they cover the well._
Menigeen zoekt goede nachten, en verliest goede dagen. _Many seek good nights and lose good days._
Men kan beter van eene boerin eene juffrouw maken dan van eene juffrouw eene boerin. _It is easier to make a lady of a peasant-girl than a peasant-girl of a lady._
Men kan een ezel tegen zijn wil niet doen drinken. _There’s no making a donkey drink against his will._
Men kan geen loopend paard beslaan. _One can’t shoe a running horse._
Men kan ligt een stok vinden, als men den hond wil slaan. _It is easy to find a stick to beat a dog._
Men kan van een varkensoor geene fluweelen beurs maken. _There’s no making a silk purse of a sow’s ear._
Men kent een man niet eer voor dat hij komt tot eer. _A man is not known till he cometh to honour._
Men komt niet lagchende in den Hemel. _Men go not laughing to heaven._
Men moet alle zijne eijeren niet in ééne mand doen. _Put not all your eggs into one basket._
Men moet de huid niet willen verdeelen voor dat de beer dood is. _Don’t sell the bearskin before the bear is dead._
Men moet de koe wel melken, maar de spenen niet aftrekken. _Milk the cow, but don’t pull off the udder._
Men moet den Keizer geven het geen des Keizers is. _Render unto Cæsar the things that are Cæsar’s._
Men moet leven en laten leven. _Live, and let live._
Men moet de ploeg niet voor de paarden spannen. _Don’t yoke the plough before the horses._
Men moet de schapen scheren, maar niet villen. _Shear the sheep, but don’t flay them._
Men moet de steel de bijl niet na werpen. _Don’t throw the handle after the bill._
Men moet eten, al waren alle boomen galgen. _A man must eat, though every tree were a gallows._
Men moet zeilen terwijl de wind dient. _Men must sail while the wind serveth._
Men moet zomwijl de duivel een kaars ontsteeken. _One must sometimes hold a candle to the devil._
Men plukt de gans, zoo lang zij vederen heeft. _Geese are plucked as long as they have any feathers._
Men spreekt zoo lang van een ding, totdat het komt. _What is long spoken of happens at last._ (_Long looked for comes at last._)
Men vangt meer vliegen met een’ lepel stroop dan met een vat azijn. _More flies are caught with a spoonful of syrup than with a cask of vinegar._
Men vangt geen hazen met trommels. _Hares are not caught with drums._
Men vangt het paard bij den breidel, en den man bij zijn woord. _Take a horse by his bridle and a man by his word._
Met al te veel kakelens, wordt de waarheid verloren. _Truth is lost with too much debating._
Met arbeyd krijgt men vuur uit den steen. _By labour fire is got out of a stone._
Met de levenden begraaft men de dooden. _By the living we bury the dead._
Met dieven vangt men dieven. _Set a thief to catch a thief._
Met hertensvrienden mijd van twisten zelfs ’t begin: want gramschap teelt maar haat; en eendragt voed de min. _Forbear a quarrel with a friend to move: anger breeds hatred; concord sweetens love._
Met ledige handen is het kwaad havikken vangen. _It’s hard to catch hawks with empty hands._ (_With emptie hands men may no haukes lure._—CHAUCER.)
Met leêge handen is kwaad te markt te gaan. _It is bad marketing with empty pockets._
Met onwillige honden is kwaad hazen vangen. _It is hard to catch hares with unwilling hounds._
Met tijd en stroo rijpen de mispelen. _Time and straw make medlars ripe._
Metter tijt bijt de muis een kabel in stukken. _In time a mouse will gnaw through a cable._
Met vallen leert men zeker gaan. _By falling we learn to go safely._
Met veel slagens wordt de stok-visch murwer. _Stock-fish are made tender by much beating._
Met vollen mond is ’t kwaad blazen. _It is hard to blow with a full mouth._
Mostaard na den maaltijd. _After meat comes mustard._
N.
Naaste buur naaste bloedvriend als het kalf in de groef ligt. _The nearest boor is the nearest kinsman when the calf lies in the ditch._
Na de ebbe komt de vloed, en de vrienden met het goed. _After ebb comes flood, and friends with good._
Na den regen komt het mooije weêr. _After rain comes fair weather._
Na eer en staat volgt nijd en haat. _After honour and state follow envy and hate._
Na groote droogte komt groote regen. _After great droughts come great rains._
Na het zuure komt het zoet. _After the sour comes the sweet._
Na hooge vloeden diepe ebben. _After high floods come low ebbs._
Na regen komt zonneschijn. _After rain comes sunshine._
Neem een Brabandsch schaap, een’ Gelderschen os, een Vlaamsch kapoen, en eene Friesche koe. _Choose a Brabant sheep, a Guelder ox, a Flemish capon, and a Friezeland cow._
Neemt nooit bij de hand dat u hier na mocht rouwen. _Take nothing in hand that may bring repentance._
Niemand gelukkig voor zijnen dood. _No man knoweth fortune till he dies._
Niemand is wijs in zijn eigen zaak. _No one is wise in his own affairs._
Niemand kan langer vrede hebben dan zijn buurman wil. _No one can have peace longer than his neighbour pleases._
Niemand leert als met schade of schande. _No man learneth but by pain or shame._
Niemand’s lief is lelijk. _Nobody’s sweetheart is ugly._
Niemand weet waar een ander de schoen wringt. _No one knows where another’s shoe pinches._
Niemand zoo zeker of hij kan missen. _No one so sure but he may miss._
Niet doen, leert kwaad doen. _To do nothing teacheth to do evil._
Nieuwe bezems vegen schoon. _New brooms sweep clean._
Nijd krijt van spijt waar eere rijd. _Envy crieth of spite where honour rideth._
Nog beter is het, verloren arbeid gedaan, dan in ledigheid zich te verliezen. _Better lose your labour than your time in idleness._
Nood breekt ijzer. _Necessity breaks iron._
Nood breekt wet. _Necessity knows no law._
Nooit ambtje zoo kleen, of het is beter dan geen. _No office so humble but it is better than nothing._
O.
Olie in het vuur werpen. _To throw oil on the fire._
Om eene kleine zaak eet de wolf het schaap. _On a small pretence the wolf devours the sheep._
Onder een staand zeil is goed roeijen. _It is good rowing with set sail._
Ongelegde eijeren zijn onzekere kuikens. _Unlaid eggs are uncertain chickens._
Ongelijke paarden trekken kwalijk. _Ill-matched horses draw badly._
Onkruid vergaat nooit. _Ill weeds grow apace._
Ons tijd verloopt gelijk een stroom; en naar het blad zoo valt den boom. _Our time runs on like a stream; first fall the leaves and then the tree._
Onthoud dit, lieve vriend, het is een wijzen raad: ontkleed u nimmermeer eer dat gy slapen gaat. _Precaution said, Good friend, this counsel keep: strip not yourself until you’re laid to sleep._
Ook hazen trekken een leeuw bij den baard als hij dood is. _Even hares pull a lion by the beard when he is dead._
Oost, west, t’huis best. _East or west, home is best._
Op een’ gebaanden weg groeit geen gras. _Grass grows not upon the highway._
Op een’ witten Spanjaard en op een’ zwarten Engelschman moet men achtgeven. _Beware of a white Spaniard and a black Englishman._
Op haastige vragen dient traag geantwoord. _Hasty questions require slow answers._
Oude honden is kwaad bassen te leeren. _It is hard to teach old dogs to bark._
Oude vogelen zijn niet met katten vangen. _Old birds are not caught with cats._
Oude vossen zijn kwaad te vangen. _Old foxes are hard to catch._
Over een haverstroo twisten. _To quarrel over a straw._
P.
Paarlen voor de varkens strooijen. _To cast pearls before swine._
Praatjes vullen geen gaatjes. _Fine words don’t fill the belly._
R.
Raad voor daad. _Counsel before action._
Raakt een bezeerd paard aan, en hij zal slaan. _Touch a galled horse and he’ll wince._
Raders zijn geene gelders. _Advisers are not givers._
Rijd voort, maar ziet om. _Ride on, but look before you._
Rijke lui hebben veel vrienden. _The rich have many friends._
Roep geen hei, eer gij overgekomen zijt. _Don’t cry holloa! till you’re out of the bush._
Roep geen hei, voor gij over de brug zijt. _Don’t cry holloa! till you’re over the bridge._
Roept geen haring eer hij in ’t net is. _Don’t cry herrings till they are in the net._
Rook, stank, en kwaade wijven zijn die de mans uit de huizen drijven. _Smoke, stench, and a troublesome wife are what drive men from home._
Rust maakt roest. _Rest makes rusty._
S.
Schande duurt langer dan armoede. _Shame lasts longer than poverty._
Schoenmaker, blijf bij u leest. _Shoemaker, stick to your last._
Schoone appelen zijn ook wel zuur. _Handsome apples are sometimes sour._
Schoone woorden vullen den zak niet. _Fair words won’t fill the sack._
Schoon geld kan veel vuil dekken. _Fair money can cover much that’s foul._
Schoonheid is maar drek als de eerbaarheid verloren is. _Beauty is but dross if honesty be lost._
Schuim is geen bier. _Froth is no beer._
Slapende honden zal men niet wakker maken. _Wake not a sleeping dog._
Smeed het ijzer terwijl het heet is. _Strike whilst the iron is hot._
Snijd uw mantel naar uw laken. _Cut your coat according to your cloth._
Spaanderen naar Noorwegen brengen. _To carry fir-trees to Norway._ (_To carry coals to Newcastle._)
Span den boog niet al te sterk, want dan barst hij. _Strain not your bow beyond its bent, lest it break._
Spillen is een kwade gewoonte, sparen is een wisse rente. _Wasting is a bad habit, sparing a sure income._
Spreekt zij Engelsch? _Do you speak English?_ (Meaning, _Have you got any money?_ We used to say in England, _Have you got any Spanish?_)
Spreekwoorden zijn dochters der dagelijksche ondervinding. _Proverbs are the daughters of daily experience._
Spreken is zilver, zwijgen is goud. _Speaking is silver, silence is gold._
Sta maar een wijl, gij verliest een mijl. _Stay a while, and lose a mile._
Steek de hand in de conscientie, en zie of ze er niet pik zwaart weder uitkomt. _Put your hand in your conscience and see if it don’t come out as black as pitch._
Steek uw vinger in geen dwazens mond. _Thrust not thy finger in a fool’s mouth._
Steek uw voeten niet verder dan uw bed reikt. _Stretch your legs no farther than your coverlet._
Stille waters hebben diepe gronden. _Still waters are deep._
Streelje den hond, hij bederft uw kleed. _Caress your dog, and he’ll spoil your clothes._
Strooit geen rozen voor varkens. _Strew no roses before swine._
T.
Tegen stroom is kwaad zwemmen. _It is hard to swim against the stream._
Tegen wind en stroom kan men niet opzeilen. _It is ill sailing against wind and tide._
Te veel is kwaad genoeg, zij dat wat gij geniet; een schip vaart veiligst door een’ niet te sterken vliet. _Rejoice in little, shun what is extreme; the ship rides safest in a little stream._
Te veel van een ding is nergens nut toe. _Too much of one thing is good for nothing._
Tijd en plaats doen den dief stelen. _Time and place make the thief._
Tijd gewonnen, veel gewonnen. _Time gained, much gained._
Tijd is geld. _Time is money._
Toen Adam spitte en Eva span, waar vond men toen den edelman? _When Adam delved and Eve span, who was then the gentleman?_
Trekt men één varken bij den staart dan schreeuwen zij allen. _If you pull one pig by the tail all the rest squeak._
Tucht baart vrucht. _Correction bringeth fruit._
Tusschen den hamer en het aanbeeld. _Between the hammer and the anvil._
Tusschen lepel en mond, valt het sop te grond. _’Twixt the spoon and the lip, the morsel may slip._
Tusschen twee stoelen valt de aars op de aarde. _Between two stools the breech cometh to the ground._
Twee appelen met éénen stok afwerpen. _To bring down two apples with one stick._
Twee hanen in een huis, de kat met de muis, een oud man en een ijongwn wijf geeft eeuwig gekijf. _Two cocks in one house, a cat and a mouse, an old man and young wife, are always in strife._
Twee honden aan een been komen zelden overeen. _Two dogs seldom agree over one bone._
Twee vliegen met éénen klap slaan. _To kill two birds with one stone._
U.
Uit den overvloed des harten spreekt de mond. _Out of the abundance of the heart the mouth speaketh._
Uit het oog, uit het hart. _Out of sight, out of mind._
V.
Vaart gij dan oost, of vaarje west, eens eigen huis is alder best. _Travel east or travel west, a man’s own house is still the best._
Van daag voor geld, en morgen voor niet. _To-day for money, to-morrow for nothing._
Van de boot komt men in het schip. _From the boat we get to the ship._
Van den hak op den tak springen. _To make coqs-à-l’âne._
Van den nood eene deugd maken. _To make a virtue of necessity._
Van den wal in de sloot vallen. _To fall from the wall into the ditch._ (_Out of the frying-pan into the fire._)
Van de vonken brandt ’t huis. _From a spark the house is burnt._
Van dreigen sterft man niet. _Threats don’t kill._ (_Men don’t die of threats._)
Van een anders leer is goed riemen snijden. _It is pleasant to cut thongs of another man’s leather._
Van een’ vlieg een’ olijfant maaken. _To make an elephant of a fly._ (_To make a mountain of a mole-hill._)
Van ’t klein komt men tot ’t groote. _From little things men go on to great._
Van kleine beginselen komt men tot groote zaken. _From small beginnings come great things._
Van kleine dingen komt dikwijls groote hinder. _From trivial things great contests oft arise._
Van twee kwalen moet men de ergste mijden. _Of two evils choose the least._
Van vader komt eere, van moeder gemak. _From the father comes honour, from the mother comfort._
Van verre gehaalt en duur gekocht, is eten voor me vrouwen. _Far fetched and dear bought is meat for ladies._
Veeg eerst voor uwe eigene deur, en dan voor die uws buurmans. _Sweep before your own door before you look after your neighbour’s._
Veele handen maaken ligt werk. _Many hands make light work._
Veele woorden vullen geen zak. _Many words don’t fill the sack._ (Scoticè: _Meikle crack fills nae sack._)
Veel geschreeuw maar weinig wol, zei de drommel, en hij schoor zijne varkens. _Great cry and little wool, quoth the devil, when he sheared his hogs._
Veel geschreeuws, en luttel wol. _Great cry and little wool._
Veel herders by de schapen, zullen maar te langer slapen. _When many shepherds tend the sheep, they but so much the longer sleep._
Veel honden is der hazen dood. _Many hounds are the death of the hare._
Veel hoofden, veel zinnen. _Many heads, many minds._
Veel kleintjes maken een groot. _Many littles make a mickle._
Veel koks verzouten de brij. _Too many cooks oversalt the porridge._
Veel praats en weinig werks. _Much talk little work._
Velen openen een deur om een venster te sluiten. _Many open a door to shut a window._
Verdraagt het geen gij door uw eigen schuld lijdt. _Bear patiently that which thou sufferest by thine own fault._
Verkoop den huid niet, voor gij den beer hebt gevangen. _Don’t sell the skin till you’ve caught the bear._
Verloren eer, keert nimmermeer. _Honour once lost never returns._
Verstandigen staan naar ampten en de dom-ooren krijgen ze. _Wise men sue for offices, and blockheads get them._
Viel den hemel, daar en bleef geen aarden pot heel. _Were the sky to fall, not an earthen pot would be left whole._
Voet voor voet gaat men ver. _Step by step one goes far._
Vogels van gelijke veeren vliegen graag t’zamen. _Birds of a feather flock together._
Volle flesschen en glazen maken vloekers en dwazen. _Full bottles and glasses make swearers and asses._
Voor dag uit, voor nacht in. _Out before day, in before night._
Voor groote kwalen sterke hulpmiddelen. _For great evils strong remedies._