# Κρατύλος

## Part 5

Book page: https://www.cyberlibrary.org/el/books/34879/index.md

Σωκράτης. Το ίδιον φρονείς και διά τα προηγούμενα;

Ερμογένης. Όχι τόσον.

Σωκράτης. Άκουσε λοιπόν, διότι πιθανόν να σε απατήσω και εις τα κατόπιν, ότι τα λέγω χωρίς να μου τα έχει είπη άλλος. Τι λοιπόν μένει κατόπιν από την δικαιοσύνην; νομίζω ότι την &ανδρείαν& δεν την εξετάσαμεν ακόμη, διότι όσον διά την &αδικίαν& είναι ευνόητον ότι αυτή είναι πραγματικώς εμπόδιον εις εκείνο το οποίον διαπερά. Η ανδρεία όμως έχει το όνομά της από την μάχην. Η δε μάχη εις το ον, αφού ρέει, δεν είναι άλλο τίποτε, παρά η αντίθετος &ροή&. Εάν λοιπόν αφαιρέση κανείς το δέλτα από το όνομα ανδρεία, τότε σημαίνει καθαρώς το έργον τούτο η &ανρεία&. Βεβαίως όμως δεν είναι ανδρεία η &εναντία ροή& εις οποιανδήποτε άλλην ροήν, αλλά εις εκείνην η οποία ρέει παρά το δίκαιον, διότι δεν θα ήτο αξιέπαινος τότε η ανδρεία. Ακόμη δε και το &άρρεν& και ο &ανήρ& διά κάτι τι παρόμοιον με την &άνω ροήν& ωνομάσθησαν. Η δε &γυνή& μου φαίνεται ότι ισοδυναμεί προς το &γονή&. Το δε &θήλυ& φαίνεται ότι έλαβε το όνομα από την &θηλήν&. Η δε &θηλή&, καλέ Ερμογένη, δεν σου φαίνεται ότι ωνομάσθη από το ότι κάμνει &θαλερά&, καθώς όλα όσα ποτίζονται;

Ερμογένης. Μου φαίνεται, καλέ Σωκράτη.

Σωκράτης. Και όμως το ίδιον το &θάλλω& μου φαίνεται ότι εικονίζει την αύξησιν των νεαρών πραγμάτων, διότι γίνεται ταχέως και αιφνιδίως. Λοιπόν σχεδόν εμιμήθη τούτο με το όνομα, το οποίον το συνέθεσε από το &θέω& (τρέχω) και &άλλομαι& (πηδώ). Αλλά βλέπω ότι δεν προσέχεις πόσον εξέρχομαι από τον δρόμον μου, όταν επιτύχω επίπεδον μέρος. Μας μένουν όμως ακόμη πολλά από εκείνα που φαίνονται άξια μελέτης.

Ερμογένης. Έχεις δίκαιον.

Σωκράτης. Και έν από αυτά είναι και η &τέχνη&, που πρέπει να εξετάσωμεν τι σημαίνει.

Ερμογένης. Βεβαιότατα.

Σωκράτης. Λοιπόν αυτό άραγε δεν σημαίνει &έξιν& (συνήθειαν) &νου& με την αφαίρεσιν του ταυ και προσθήκην του ο μεταξύ του χι και του νυ και του ήτα (δηλαδή εχονόη);

Ερμογένης. Ναι αλλά με μεγάλον εξευτελισμόν, καλέ Σωκράτη.

Σωκράτης. Ευλογημένε, δεν γνωρίζεις ότι όσα ονόματα ετέθησαν εις τας αρχάς κατόπιν παρεμορφώθησαν από όσους ήθελαν να τα καταστήσουν τραγικά, με την προσθήκην και αφαίρεσιν γραμμάτων, χάριν ευστομίας και διότι τα περιστρέφουν από όλα τα μέρη εξ αιτίας του καλλωπισμού και της πολυκαιρίας; Παραδείγματος χάριν εις το &κάτοπτρον& δεν φρονείς ότι είναι άτοπον να προστεθή το ρω; Νομίζω όμως ότι αυτά τα κάμνουν, όσοι διά μεν την αλήθειαν δεν φροντίζουν διόλου, και μόνον το στόμα των διαπλάττουν, και αφού προσθέσουν πολλά γράμματα εις τα πρώτα ονόματα, εις το τέλος τα κάμνουν ώστε κανείς άνθρωπος απολύτως να μην εννοή τι σημαίνουν. Καθώς και την σφίγγα την ονομάζουν &σφίγγα& αντί &φίγγα&, και άλλα πολλά.

Ερμογένης. Εις αυτά έχεις δίκαιον, Σωκράτη μου.

Σωκράτης. Εάν όμως πάλιν επιτρέψωμεν να προσθέτη και να αφαιρή ο καθείς ό,τι θέλει εις τα ονόματα, τότε πλέον θα έχωμεν πολλήν ευκολίαν, και είναι εύκολον οποιονδήποτε όνομα να προσαρμόσωμεν προς οποιονδήποτε πράγμα.

Ερμογένης. Πολύ ορθά.

Σωκράτης. Και βέβαια ορθά. Ώστε πρέπει, νομίζω, να προσέχης εις το ορθόν μέτρον συ ο σοφός επιστάτης.

Ερμογένης. Είμαι πρόθυμος.

Σωκράτης. Και εγώ είμαι πρόθυμος, καλέ Ερμογένη. Λοιπόν αξιοθαύμαστε φίλε, μη λεπτολογείς πάρα πολύ, μήπως μου αφαιρέσης το θάρρος. Διότι τόρα φθάνω εις την κορυφήν των όσα είπα, αφού θα εξετάσωμεν ύστερα από την &τέχνην& την &μηχανήν&. Δηλαδή, η &μηχανή& μου φαίνεται ότι σημαίνει το &διανύω μακράν&, διότι μακράν σημαίνει το &μήκος&. Λοιπόν εκ των δύο τούτων συνετέθη το όνομα μηχανή, δηλαδή από το μήκος και &άνω& (διανύω). Ώστε καθώς είπα προ ολίγου, ας φθάσωμεν εις την κορυφήν των όσα είπαμεν. Δηλαδή πρέπει να εξετάσωμεν τι σημαίνουν τα ονόματα αρετή και κακία. Και λοιπόν το μεν πρώτον δεν το εννοώ καλώς, το δεύτερον όμως μου φαίνεται ότι είναι σαφέστατον. Διότι συμφωνεί με τα προηγούμενα, διότι, αφού κινούνται τα πράγματα, παν ό,τι κακώς κινείται (&ιόν&) θα είναι κακία. Τούτο δε το &κακώς ιέναι& (κακώς κινούνται), όταν είναι ιδιότης της ψυχής ως προς τα πράγματα, τότε αποτελεί ολόκληρον το όνομα της κακίας. Τι δε σημαίνει να κινήται κακώς, μου φαίνεται ότι το δεικνύει και το όνομα δειλία, το οποίον δεν το εξετάσαμεν, αλλά το υπερπηδήσαμεν, ενώ έπρεπε να το εξετάσωμεν κατόπιν της ανδρείας. Αλλά μου φαίνεται ότι υπερπηδήσαμεν και άλλα πολλά. Και λοιπόν η δειλία σημαίνει ότι είναι δεσμός της ψυχής ισχυρός, ώστε ο &δεσμός& ο &λίαν& και ο μέγιστος της ψυχής φαίνεται ότι είναι η δειλία. Και είναι κακόν, ως φαίνεται, καθώς και η απορία και παν ό,τι εμποδίζει ένα πράγμα να κινήται και να προχωρή. Αυτό λοιπόν φαίνεται ότι σημαίνει το να κινήται κακώς, δηλαδή αναχαιτιστικώς και εμποδιστικώς, το οποίον βέβαια όταν έχει η ψυχή, είναι γεμάτη από κακίαν. Αφού δε εις αυτά εφαρμόζεται το όνομα κακία, τότε η αρετή είναι το αντίθετον από αυτό, και σημαίνει πρώτον μεν ταχύτητα, έπειτα δε ότι είναι πάντοτε &λελυμένη& η &ροή& της αγαθής ψυχής, ώστε εκείνο το οποίον ρέει ακατασχέτως και άνευ εμποδίων, καθώς φαίνεται, έλαβε αυτό το όνομα. Και είναι μεν ορθόν να ονομασθή &αειρείτη&, και ίσως πάλιν &αιρετή& (προαιρετική), διότι αυτή η κατάστασις είναι προτιμοτέρα, όμως συνεχωνεύθη και έγινε &αρετή&. Και ίσως πάλιν ειπής ότι εγώ τα εφευρίσκω. Εγώ όμως σου λέγω ότι, αν το όνομα κακία, το οποίον εξετάσαμεν προηγουμένως, είναι ορθόν, τότε και τούτο το όνομα η &αρετή& είναι ορθόν.

Ερμογένης. Το δε &κακόν& τέλος πάντων, το οποίον εξήγησε πολλά από τα προηγούμενα, τι σημαίνει;

Σωκράτης. Μα τον Δία κάτι τι παράδοξον κατά την γνώμην μου και δύσκολον διά να το εννοήσωμεν. Φέρω λοιπόν και εις αυτό εκείνο το μηχάνημα.

Ερμογένης. Ποίον μηχάνημα;

Σωκράτης. Του να ειπώ ότι και αυτό είναι βαρβαρικόν.

Ερμογένης. Και φαίνεται πραγματικώς ότι ομιλείς ορθά. Όμως, αν δέχεσαι, ας τα αφήσωμεν αυτά και ας δοκιμάσωμεν να εννοήσωμεν πώς εδόθη ευλόγως το όνομα εις το καλόν (ωραίον) και το αισχρόν (άσχημον).

Σωκράτης. Όσον διά το αισχρόν ωρισμένως είναι εντελώς σαφής η έννοιά του, διότι και αυτό συμφωνεί με τα προηγούμενα. Διότι εκείνο το οποίον εμποδίζει και &ίσχει& να ρέουν τα όντα παντού, το θεωρεί υβριστικόν εκείνος ο οποίος έθεσε τα ονόματα, και εδώ λοιπόν εις το &αεί ίσχον& (πάντοτε εμποδίζον) τον &ρουν& έδωκε το όνομα &αεισχορούν&. Σήμερον δε το συνεχώνευσαν και το λέγουν &αισχρόν&.

Ερμογένης. Πώς όμως εξηγείς το &καλόν&;

Σωκράτης. Τούτο είναι δυσκολώτερον να το εννοήσωμεν. Σού λέγω όμως, ότι αυτό ίσως εσχηματίσθη μόνον διά της εκτάσεως το ο εις ου με αλλαγήν τόνου (καλούν).

Ερμογένης. Πώς δηλαδή;

Σωκράτης. Φαίνεται ότι τούτο το όνομα είναι ονομασία της διανοίας.

Ερμογένης. Τι εννοείς;

Σωκράτης. Πρόσεξε. Ποίον νομίζεις συ ότι είναι αιτία να λάβη όνομα έκαστον από τα όντα; Άραγε όχι εκείνο το οποίον έθεσε τα ονόματα;

Ερμογένης. Βεβαιότατα.

Σωκράτης. Λοιπόν αυτό δεν είναι η διάνοια ή των θεών ή των ανθρώπων ή και των δύο;

Ερμογένης. Μάλιστα.

Σωκράτης. Λοιπόν και εκείνο το οποίον ονομάζει τα πράγματα, δηλαδή αρχαϊκώς το &καλέσαν& και το &καλούν&, δεν είναι το ίδιον, δηλαδή διάνοια;

Ερμογένης. Φαίνεται.

Σωκράτης. Και πάλιν όσα εκτελέση ο νους και η διάνοια, δεν είναι επαινετά, όσα δε δεν εκτελέση, &ψεκτά& (αξιοκατάκριτα);

Ερμογένης. Πολύ ορθά.

Σωκράτης. Και λοιπόν το ιατρικόν πράγμα δεν εκτελεί ιατρικά έργα και το ξυλουργικόν ξυλουργικά; Ή πώς εννοείς συ;

Ερμογένης. Καθώς το είπες.

Σωκράτης. Και το καλόν επομένως δεν εκτελεί καλά;

Ερμογένης. Πρέπει βέβαια να εκτελή.

Σωκράτης. Και, καθώς είπαμεν, δεν είναι τούτο διάνοια;

Ερμογένης. Βεβαιότατα.

Σωκράτης. Επομένως πολύ ορθά το όνομα &καλόν& (ωραίον) σημαίνει την φρόνησιν, η οποία εκτελεί εκείνα τα οποία θεωρούμεν &καλά& (ωραία) και τα ασπαζόμεθα.

Ερμογένης. Έτσι μου φαίνεται.

Σωκράτης. Τόρα λοιπόν τι άλλο μας μένει να εξετάσωμεν από τα όμοια;

Ερμογένης. Αυτά τα οποία αναφέρονται εις το &αγαθόν& και &καλόν&, δηλαδή τα &συμφέροντα& και &λυσιτελή& και &ωφέλιμα& και &κερδαλέα& και τα αντίθετα αυτών.

Σωκράτης. Και λοιπόν όσον διά το &συμφέρον& και συ ακόμη ημπορείς να το εύρης ανατρέχων εις τας προηγούμενας σκέψεις, διότι φαίνεται ότι είναι όμοιον προς την επιστήμην. Δηλαδή δεν σημαίνει άλλο τίποτε, παρά την κίνησιν της ψυχής μαζί με τα πράγματα (&άμα φοράν&), και είναι ορθόν όσα εκτελούνται από αυτό να λέγωνται &συμφέροντα& και &σύμφορα&, διότι &συμπεριφέρονται&. Το δε &κερδαλέον& ωνομάσθη από το &κέρδος&. Το δε όνομα &κέρδος& σημαίνει εκείνο το οποίον θέλει να σημαίνη, αν προσθέσωμεν εις αυτό νυ αντί του δέλτα, διότι τότε αποτελεί άλλο όνομα του αγαθού. Δηλαδή επειδή αναμιγνύεται εις όλα διαπερών αυτά, το έθεσε ο νομοθέτης, διά να εκφράση αυτήν την δύναμίν του. Και προσθέσας το δ αντί του νυ το ωνόμασε κέρδος.

Ερμογένης. Το δε &λυσιτελούν& τι είναι;

Σωκράτης. Φαίνεται, καλέ Ερμογένη, ότι το &λυσιτελούν& δεν το εννοεί καθώς το μεταχειρίζονται οι κάπηλοι, όταν κανείς πληρώνη χρέος, αλλά διότι είναι το ταχύτερον μέρος του όντος και δεν αφίνει τα πράγματα να σταματήσουν, ουδέ να λάβη &τέλος& η κίνησις και να σταθή και να παύση να κινήται. Αλλά πάντοτε &απολύει& το &τέλος& αυτής, εάν τούτο δοκιμάση να πραγματοποιηθή, και καθιστά αυτήν την κίνησιν αθάνατον. Δι' αυτόν τον λόγον μου φαίνεται ότι εις το &αγαθόν& έδωκε και το όνομα &λυσιτελούν&. Δηλαδή ωνόμασε &λυσιτελούν& εκείνο, το οποίον &λύει& το &τέλος& της κινήσεως. Το δε όνομα &ωφέλιμον& είναι ξενικόν, και το μεταχειρίζεται και ο Όμηρος εις πολλά μέρη, υπό τον τύπον &οφέλλειν&, το οποίον σημαίνει &αύξω& (αυξάνω) και ποιώ.

Ερμογένης. Και τόρα τα αντίθετα τούτων πώς εξηγούνται;

Σωκράτης. Όσα από αυτά είναι αρνητικά, μου φαίνεται ότι δεν είναι ανάγκη να τα εξετάσωμεν διόλου.

Ερμογένης. Ποία εννοείς;

Σωκράτης. Το &ασύμφορον& και το &ανωφελές& και το &αλυσιτελές& και το &ακερδές&.

Ερμογένης. Πολύ ορθά.

Σωκράτης. Αλλά μόνον το &βλαβερόν& και &ζημιώδες&.

Ερμογένης. Μάλιστα.

Σωκράτης. Και όσον μεν διά το &βλαβερόν&, εννοεί το &βλάπτον& τον &ρουν&, το &βλάπτον& όμως πάλιν σημαίνει ότι &βούλεται& (θέλει) &άπτειν& (να εφάπτεται). Και πάλιν το &άπτω& είναι το ίδιον με το δένω, τούτο δε εις όλα τα ονόματα το κατακρίνει. Λοιπόν το &βουλόμενον άπτειν ρουν& κυρίως μεν έπρεπε να ονομασθή &βουλαπτερούν&, όμως χάριν κομψότητος μου φαίνεται ότι ωνομάσθη &βλαβερόν&.

Ερμογένης. Πολύ μεταμορφώνεις, καλέ Σωκράτη, τα ονόματα. Και τόρα πάλιν μου εφάνη ωσάν να εσφύριξες το προοίμιον του ύμνου της Αθηνάς, όταν έλεγες αυτό το όνομα το βουλαπτερούν (8).

Σωκράτης. Δεν πταίω εγώ, Ερμογένη μου, αλλά εκείνοι οι οποίοι έθεσαν τα ονόματα.

Ερμογένης. Αυτό είναι αληθές. Αλλά τόρα τι να σημαίνη το ζημιώδες;

Σωκράτης. Τι να σημαίνη το ζημιώδες; Πρόσεξε, καλέ Ερμογένη, να ότι εγώ λέγω την αλήθειαν, όταν λέγω ότι ενώ προσθέτουν και αφαιρούν γράμματα μεταβάλλουν φοβερά την σημασίαν των ονομάτων, αφού μάλιστα και με μικράν ακόμη μεταβολήν δίδουν εις αυτά την αντίθετον σημασίαν. Τούτο συμβαίνει και εις το &δέον& (πρέπον). Διότι και αυτό μου ήλθε εις τον νουν προ ολίγου, και από αυτό, το οποίον επρόκειτο να σου ειπώ, ενθυμήθην ότι η νέα μας γλώσσα η προκομμένη μετέτρεψε το &δέον& και το &ζημιώδες&, ώστε να σημαίνουν όλως το εναντίον, διότι εξαφανίζει την σημασίαν των, ενώ η αρχαία γλώσσα δεικνύει την αληθή σημασίαν των δύο αυτών ονομάτων.

Ερμογένης. Πώς το εννοείς αυτό;

Σωκράτης. Εγώ θα σου το ειπώ. Γνωρίζεις ότι οι παλαιοί μας πρόγονοι πολύ μεταχειρίζονται το ιώτα και το δέλτα, και προ πάντων αι γυναίκες, αι οποίαι περισσότερον διατηρούν την αρχαίαν γλώσσαν. Τόρα όμως αντί του ιώτα θέτουν έψιλον ή ήτα, αντί δε του δέλτα ζήτα, ως να είναι μεγαλοπρεπέστερα.

Ερμογένης. Πώς δηλαδή;

Σωκράτης. Παραδείγματος χάριν οι μεν αρχαιότεροι ωνόμαζαν την ημέραν &ιμέραν&, οι δε κατόπιν &εμέραν&, οι δε σημερινοί ημέραν (9)

Ερμογένης. Πολύ ορθά.

Σωκράτης. Εννόησες λοιπόν ότι μόνον το πρώτον όνομα δεικνύει τι εννοεί εκείνος, ο οποίος έθεσε το όνομα; Δηλαδή διότι το φως ήρχετο ευχάριστον εις τους ανθρώπους μετά το σκότος, δι' αυτό το ωνόμασαν ιμέραν από το &ίμερος& (πόθος).

Ερμογένης. Έτσι φαίνεται.

Σωκράτης. Τόρα όμως με τον τραγικόν του τύπον δεν ημπορείς να εννοήσης τι σημαίνει η &ημέρα&. Αν και μερικοί νομίζουν, ότι ωνομάσθη &ημέρα&, διότι κάμνει ήμερα τα πράγματα.

Ερμογένης. Συμφωνώ μαζί σου.

Σωκράτης. Και το &ζυγόν& γνωρίζεις ότι οι αρχαιότεροι το έλεγαν &δυογόν&.

Ερμογένης. Μάλιστα.

Σωκράτης. Και λοιπόν το μεν &ζυγόν& τίποτε δεν εκφράζει, ενώ το &δυογόν& ωνομάσθη πολύ ορθά, διότι τα &δύο& δένονται διά να σύρουν το &αγώγιον&, αλλά τόρα έγινε &ζυγόν&. Και άλλα πολλά έπαθαν το ίδιον.

Ερμογένης. Πολύ πιθανόν.

Σωκράτης. Λοιπόν συμφώνως προς τα ανωτέρω πρώτον μεν το &δέον& με αυτήν την προφοράν σημαίνει το αντίθετον από όλα τα ονόματα, τα οποία σημαίνουν το αγαθόν. Διότι ενώ το &δέον& φαίνεται ότι είναι είδος &αγαθού&, τόρα αποδεικνύεται ότι είναι &δεσμός& και εμπόδιον της κινήσεως, και ομοιάζει το &βλαβερόν&.

Ερμογένης. Και βέβαια, καλέ Σωκράτη, αυτό αποδεικνύεται.

Σωκράτης. Όχι όμως και όταν μεταχειρισθώμεν το αρχαίον όνομα, το οποίον έχει περισσοτέρους λόγους να είναι βαλμένον ορθώς παρά το σημερινόν. Και θα γίνη σύμφωνον με τα προηγούμενα αγαθά, εάν θέσωμεν το ιώτα αντί του έψιλον, καθώς είναι το αρχαίον, διότι το &Δίον&, και όχι το &δέον&, σημαίνει το αγαθόν, το οποίον επαινεί. Και κατ' αυτόν τον τρόπον δεν ευρίσκεται εις αντίφασιν με τον ίδιον εαυτόν του εκείνος, ο οποίος έθεσε τα ονόματα, αλλά αποδεικνύεται έν και το αυτό πράγμα το &δέον& και το &ωφέλιμον& και το &λυσιτελές& και το &κερδαλέον& και το &αγαθόν& και το &συμφέρον& και το &εύπορον&, και όλα αυτά, με άλλο όνομα, σημαίνουν εκείνο το οποίον τακτοποιεί και διατρέχει παντού και επαινείται, ενώ εκείνο το οποίον εμποδίζει και δένει κατακρίνεται. Και λοιπόν τόρα και το &ζημιώδες& εάν συμφώνως προς την αρχαίαν γλώσσαν θέσωμεν αντί του ζήτα δέλτα, θα εννοήσης ότι το όνομα ετέθη διά να σημαίνη εκείνο το οποίον &δει& (δεσμεύει) το &ιόν& (κινούμενον), και ωνομάσθη κατ' αρχάς &δημιώδες&.

Ερμογένης. Και τι λοιπόν σημαίνει η &ηδονή& και η &λύπη& και η &επιθυμία& και τα όμοια, καλέ Σωκράτη;

Σωκράτης. Αυτά δεν μου φαίνονται πολύ δύσκολα, Ερμογένη μου, διότι, όσον διά την ηδονήν, μου φαίνεται ότι το όνομα αυτό το έλαβε η πράξις η οποία τείνει προς &όνησιν& (ωφέλειαν) — το δέλτα όμως είναι πρόσθετον, ώστε ονομάζεται &ηδονή& αντί να ονομάζεται &ηονή&. — Και πάλιν η &λύπη& φαίνεται ότι έλαβε το όνομα από την &διάλυσιν& του σώματος, η οποία συμβαίνει εις αυτό από τούτο το πάθημα. Και βεβαίως η &ανία& είναι το εμπόδιον της κινήσεως (ιέναι). Η &αλγηδών& όμως μου φαίνεται ξενικόν όνομα, και ωνομάσθη από το &αλγεινόν&. Η δε &οδύνη& από το &ενδύω& την &λυπών& φαίνεται ότι ωνομάσθη. Το δε όνομα &αχθηδών& και εις τον τυχόντα φαίνεται ότι παρωμοιάσθη προς το βάρος της μεταφοράς. Η &χαρά& πάλιν φαίνεται ότι ωνομάσθη από την &διάχυσιν& και &ευπορίαν& της &ροής& της ψυχής. Η δε &τέρψις& από το &τερπνόν&, και το &τερπνόν& πάλιν έλαβε κατά παρομοίωσιν το όνομα, διότι &έρπει& (εισδύει) ως &πνοή& εις την ψυχήν, και κυρίως μεν έπρεπε να ονομασθή &έρπνουν&, η πολυκαιρία όμως το μετέτρεψε εις &τερπνόν&. Διά το όνομα ευφροσύνη πάλιν είναι περιττόν να προσθέσωμεν το διατί, διότι και ο τυχών εννοεί ότι ορθώς έλαβε το όνομα τούτο από το ότι &ευ& (καλώς) &συμφέρεται& (συμβαδίζει) με τα πράγματα η ψυχή, και ήτο δίκαιον να λέγεται &ευφεροσύνη&, αλλά την λέγομεν &ευφροσύνην&. Και το όνομα &επιθυμία& όμως δεν είναι δύσκολον, διότι είναι φανερόν ότι το όνομα αυτό απεδόθη εις την δύναμιν η οποία προς τον &θυμόν& (ψυχήν) προχωρεί (&ιούσα&). Ο δε &θυμός& από την &θύσιν& δηλαδή την ζέσιν της ψυχής φαίνεται ότι έλαβε αυτό το όνομα. Αλλά και ο &ίμερος& έλαβε το όνομα με το ρω το οποίον περισσότερον παντός άλλου έλκει την ψυχήν. Δηλαδή επειδή κινούμενος (&ιέμενος) ρέει& και επιζητεί (&εφίεται&) τα πράγματα, και κατ' αυτόν τον τρόπον παρασύρει την ψυχήν εις την ορμήν (&έσιν&) της &ροής& του, δι' όλην αυτήν την δύναμιν ωνομάσθη &ίμερος&. Και ο &πόθος& όμως ορθώς ονομάζεται, διότι σημαίνει ότι δεν προέρχεται από το παρόν αλλά από αλλού &πουθενά&. Δι' αυτό ωνομάσθη και &πόθος&, αυτό το ίδιον, το οποίον όταν είναι παρόν ό,τι επιθυμούμεν, λέγεται &ίμερος&, όταν όμως είναι απόν, το ίδιον πράγμα λέγεται &πόθος&. Ο δε &έρως& ωνομάζετο τον παλαιόν καιρόν &έσρος& από το ρήμα &εσρεί&, διότι &εισρέει& έξωθεν και δεν είναι ατομική του αυτή η &ροή& εις τον έχοντα τον έρωτα — τότε δε η γλώσσα μετεχειρίζετο το όμικρον αντί του ωμέγα — τόρα δε ωνομάσθη έρως διά της μεταβολής του ο εις ω. Αλλά ποίον άλλο όνομα ακόμη θέλεις να εξετάσωμεν;

Ερμογένης. Η &δόξα& και τα όμοια πώς σου φαίνονται;

Σωκράτης. Η &δόξα& βεβαίως ή ωνομάσθη από την καταδίωξιν (&δίωξιν&) την οποίαν εκτελεί η ψυχή, όταν &επιδιώκη& να γνωρίση πώς είναι πλασμένα τα πράγματα, ή από την &βολήν& του &τόξου&. Και φαίνεται μάλλον από το δεύτερον τούτο. Τουλάχιστον η &οίησις& (δοξασία) συμφωνεί με αυτό, διότι σημαίνει κίνησιν (&οίσιν&) της ψυχής προς το πράγμα, καθώς και η &βουλή& σημαίνει κάπως την &βολήν& και το &βούλομαι& σημαίνει &εφίεμαι& (επιθυμώ) και &βουλεύομαι& (σκέπτομαι). Όλα αυτά φαίνονται ως ομοιώματα της &βολής& συμφώνως με την &δόξαν&, καθώς πάλιν αντιθέτως η &αβουλία& φαίνεται ότι είναι ατυχία, ως να μη &έβαλε&, δηλαδή να μην επέτυχε εκείνο εις το οποίον εσημάδευε (&έβαλλε&) και το οποίον ήθελε (&εβούλετο&) και το οποίον εσυλλογίζετο (&εβουλεύετο&) και το επεθύμει (&εφίετο&).

Ερμογένης. Αυτά πλέον μου φαίνεται, καλέ Σωκράτη, ότι τα παρατάσσεις πολύ πυκνά.

Σωκράτης. Διότι τόρα πλέον είναι το τέλος και τω θεώ δόξα. Θέλω όμως ακόμη να ερευνήσω την &ανάγκην& και το &εκούσιον&, διότι είναι συνέχεια με τα προηγούμενα. Και λοιπόν το &εκούσιον& είναι εκείνο το οποίον &υπείκει& (υποχωρεί) και δεν εναντιόνεται, αλλά καθώς είπα υποχωρεί εις το κινούμενον (ιόν). Και ήτο πρέπον να ονομασθή με το όνομα τούτο ό,τι γίνεται κατά βούλησιν, ενώ το &αναγκαίον& και το &αντίτυπον& (αντίθετον), το οποίον γίνεται εναντίον της θελήσεως, φαίνεται ότι ανήκει εις την αποτυχίαν και αμάθειαν και παρομοιάζεται με πορείαν προς τα &άγκη& (χαράδρας), διότι είναι δυσδιάβατα και ανώμαλα και πετρώδη και εμποδίζουν τον δρόμον. Ίσως λοιπόν ωνομάσθη αναγκαίον, διότι παρωμοιάσθη προς διάβασιν διά μέσου &άγκους&. Και εφ' όσον μας βοηθεί η δύναμις, ας μη την αφήσωμεν. Όμως και συ μη την αφίνεις, αλλά ερώτα.

Ερμογένης. Ερωτώ λοιπόν τα σπουδαιότερα και τα ωραιότερα, δηλαδή την &αλήθειαν& και το &ψεύδος& και το &ον& και αυτό ακόμη περί του οποίου ομιλούμεν, δηλαδή το &όνομα&, διά ποίον λόγον λέγεται όνομα.

Σωκράτης. Υπάρχει τι το οποίον ονομάζεις &μαίομαι& (μαιεύω);

Ερμογένης. Μάλιστα, το να ζητώ να συλλάβω.

Σωκράτης. Φαίνεται λοιπόν ότι είναι όνομα απαρτιζόμενον από ολόκληρον λόγον ο οποίος λέγει ότι το όνομα είναι ον του οποίου, υπάρχει ζήτησις. Τούτο δε είναι ευκολώτερον να το εννοήσης εις το &ονομαστόν&, διότι εδώ πλέον λέγει καθαρά ότι τούτο είναι &ον ου μάσμα& (ζήτησις) υπάρχει. Όσον δε διά το όνομα &αλήθεια&, και τούτο ομοιάζει με τα άλλα, διότι φαίνεται ότι εκφράζεται με αυτήν την λέξιν, δηλαδή την αλήθειαν, η θεία περιφορά του όντος, ότι δηλαδή είναι &άλη& (ορμή) &θεία&. Το ψεύδος όμως είναι το αντίθετον της κινήσεως, και ιδού πάλιν ότι κατακρίνεται το εμποδιζόμενον και αναγκαζόμενον να ησυχάζη και παρομοιάζεται προς τα &καθεύδοντα& (κοιμώμενα), επειδή όμως προσετέθη το ψ κρύπτει ολίγον την σημασίαν αυτού του ονόματος. Το δε &ον& και η ουσία συμφωνούν με το αληθές εάν προστεθή το ιώτα, διότι γίνεται &ιόν& (κινούμενον). Τούτο φαίνεται και εις το &ουκ ον&, το οποίον μερικοί το ονομάζουν &ουκί& (ουχί) &ον&.

Ερμογένης. Αυτά μεν, καλέ Σωκράτη, μου φαίνεται ότι τα εξήγησες με πολλήν ικανότητα. Αν όμως σε ερωτήση κανείς δι' αυτό το &ιόν& (κινούμενον) και το &ρέον& και το &δουν& (δένον), ποία είναι η ορθότης αυτών των ονομάτων;

Σωκράτης. Ερωτάς τι άραγε θα απαντήσωμεν εις αυτόν; δεν είναι έτσι;

Ερμογένης. Βεβαιότατα.

Σωκράτης. Και λοιπόν προ ολίγου, επρομηθεύθημεν ένα πράγμα διά να φαινώμεθα ότι λέγομεν κάτι τι, όταν αποκρινώμεθα.

Ερμογένης. Ποίον δηλαδή;

Σωκράτης. Ό,τι δεν γνωρίζομεν, να λέγωμεν ότι είναι βαρβαρικόν. Και πραγματικώς είναι δυνατόν να είναι κάτι τοιούτον, αλλ' επίσης είναι δυνατόν ένεκα της πολυκαιρίας να είναι ανεξερεύνητα τα πρώτα ονόματα. Διότι, επειδή τα ονόματα μετατρέπονται καθ' όλους τους τρόπους, δεν είναι διόλου παράδοξον, εάν η αρχαία γλώσσα σχετικώς με την σημερινήν δεν έχει καμμίαν διαφοράν από την βαρβαρικήν.

Ερμογένης. Ομιλείς πολύ λογικά.

Σωκράτης. Τουλάχιστον λέγω πράγματα ευλογοφανή. Μου φαίνεται όμως ότι δεν επιδέχεται προφάσεις ο αγών, αλλά πρέπει να είμεθα πρόθυμοι να τα ερευνήσωμεν αυτά. Πρέπει δε να λάβωμεν υπ' όψιν τα εξής· άραγε, εάν κανείς μας ερωτά διαρκώς τας προτάσεις από τας οποίας αποτελείται το όνομα, και έπειτα πάλιν τα ονόματα, με τα οποία αποτελούνται εκείναι αι προτάσεις και δεν παύη να κάμνη αυτάς τας ερωτήσεις, δεν θα αναγκασθή εις το τέλος να απαυδήση ο αποκρινόμενος;

Ερμογένης. Έτσι μου φαίνεται.

Σωκράτης. Πότε λοιπόν θα απέκαμνε δικαίως, και θα έπαυε; άραγε όχι όταν έφθανε εις εκείνα τα ονόματα, τα οποία είναι στοιχεία των άλλων ονομάτων και λόγων; διότι αυτά πλέον, αν πραγματικώς είναι στοιχεία, δεν είναι δίκαιον να αποδειχθούν ότι αποτελούνται από άλλα. Καθώς παραδείγματος χάριν προ ολίγου ελέγαμεν, ότι το &αγαθόν& αποτελείται από το &αγαστόν& και &θοόν& (ταχύ). Και ίσως πάλιν εύρωμεν ότι το &θοόν& αποτελείται από άλλα και εκείνα πάλιν από άλλα. Όταν όμως εις το τέλος εύρωμεν εκείνο το οποίον δεν αποτελείται από άλλα ονόματα, δικαίως θα ελέγαμεν ότι τόρα πλέον έχομεν ενώπιόν μας στοιχείον, και ότι δεν πρέπει τούτο να το παραμπέμπωμεν εις άλλα ονόματα.

Ερμογένης. Μου φαίνεται ότι λέγεις ορθά.

Σωκράτης. Μήπως λοιπόν και αυτά τα ονόματα, διά τα οποία ερωτάς τόρα, είναι στοιχεία και είναι ανάγκη με άλλον τρόπον να εξετάσωμεν ποία είναι η ορθότης αυτών;

Ερμογένης. Πολύ πιθανόν.

Σωκράτης. Και βέβαια είναι πιθανόν, καλέ Ερμογένη, διότι όλα τα προηγούμενα φαίνονται ότι ανέρχονται εις αυτά. Και αν αυτό είναι ορθόν, καθώς μου φαίνεται ότι είναι, έλα πάλιν πρόσεχε μαζί μου, μήπως ειπώ παραληρήματα εξετάζων ποία πρέπει να είναι η ορθότης των πρώτων ονομάτων.

Ερμογένης. Λέγε και μη σε μέλει, διότι εγώ θα προσέχω με όλας μου τας δυνάμεις.

Σωκράτης. Ότι βεβαίως μία είναι η ορθότης παντός ονόματος και πρώτου και τελευταίου, και δεν έχουν καμμίαν διαφοράν μεταξύ των ως ονόματα, νομίζω ότι και συ συμφωνείς.

Ερμογένης. Μάλιστα.

Σωκράτης. Και όμως η ορθότης των ονομάτων, τα οποία εξητάσαμεν προηγουμένως, κυρίως εδείκνυε οποίον είναι έκαστον από τα όντα.

Ερμογένης. Και βέβαια.

Σωκράτης. Επομένως αυτήν την ιδιότητα πρέπει να την έχουν εξ ίσου και τα πρώτα και τα τελευταία, αφού είναι ονόματα.

Ερμογένης. Πολύ ορθά.

Σωκράτης. Αλλά τα μεν τελευταία, καθώς φαίνεται, ήσαν ικανά εις τούτο διά μέσου των πρώτων.

Ερμογένης. Έτσι φαίνεται.