# Κρατύλος

## Part 2

Book page: https://www.cyberlibrary.org/el/books/34879/index.md

Σωκράτης. Λοιπόν, και αν δοκιμάσωμεν να καύσωμεν ένα πράγμα, δεν είναι ορθόν να μη το καύσωμεν με οποιανδήποτε μέθοδον, αλλά με την ορθήν; Και αυτή δεν είναι εκείνη κατά την οποίαν επλάσθη έκαστον πράγμα να καίεται και να καίη και με ό,τι μέσον επλάσθη να καίεται;

Ερμογένης. Έτσι είναι.

Σωκράτης. Λοιπόν και τα άλλα δεν είναι το ίδιον;

Ερμογένης. Πολύ μάλιστα.

Σωκράτης. Αι λοιπόν μήπως και το να ομιλούμεν δεν είναι μία από όλας τας πράξεις;

Ερμογένης. Μάλιστα.

Σωκράτης. Πώς λοιπόν; εάν κανείς ομιλή όπως νομίζει ότι πρέπει να ομιλή, θα ομιλήση ορθώς, ή εάν μεν ομιλή καθώς επλάσθησαν τα πράγματα να τα λέγωμεν και να λέγωνται και με ό,τι μέσον επλάσθησαν να λέγωνται, θα ομιλήση αποτελεσματικώς, ει δε μη, θα αποτύχη και δεν θα κάμη τίποτε;

Ερμογένης. Νομίζω ότι είναι καθώς το λέγεις.

Σωκράτης. Λοιπόν δεν είναι ένα μέρος της ομιλίας και το να λέγωμεν το όνομα ενός πράγματος; διότι επάνω κάτω με τα ονόματα γίνεται η ομιλία.

Ερμογένης. Βεβαιότατα.

Σωκράτης. Και πάλιν δεν είναι πράξις και το να λέγωμεν ένα όνομα, αφού και η ομιλία είναι πράξις αναφερομένη εις τα πράγματα;

Ερμογένης. Μάλιστα.

Σωκράτης. Αι δε πράξεις πάλιν δεν είπαμεν ότι δεν είναι όπως τας θέλομεν ημείς, αλλ' έχουν κάποιαν ιδικήν των φύσιν;

Ερμογένης. Πολύ ορθά.

Σωκράτης. Τότε λοιπόν δεν είναι ορθόν και να ονομάζωμεν τα πράγματα καθώς επλάσθησαν να ονομάζωνται και με το εκ φύσεως ορθόν μέσον, όχι όμως καθώς θελήσωμεν ημείς, εάν πρόκειται να συμφωνούμεν με τα προηγούμενα; Και κατ' αυτόν μεν τον τρόπον είναι δυνατόν να τα ονομάσωμεν επιτυχώς, αλλέως όμως όχι;

Ερμογένης. Έτσι μου φαίνεται.

Σωκράτης. Εμπρός λοιπόν, το πράγμα που επρόκειτο να το κόψωμεν, παραδεχόμεθα ότι θα το κόψωμεν με έν όργανον;

Ερμογένης. Μάλιστα.

Σωκράτης. Και εκείνο, που επρόκειτο να το υφάνωμεν, έπρεπε με έν όργανον να το υφάνωμεν, και εκείνο που επρόκειτο να τρυπήσωμεν, έπρεπε με έν όργανον να το τρυπήσωμεν;

Ερμογένης. Βεβαιότατα.

Σωκράτης. Και λοιπόν, και εκείνο που επρόκειτο να το ονομάσωμεν, έπρεπε να το ονομάσωμεν με έν όργανον;

Ερμογένης. Πολύ ορθά.

Σωκράτης. Αλλά ποίον ήτο εκείνο το όργανον με το οποίον έπρεπε να τρυπήσωμεν;

Ερμογένης. Τρύπανον.

Σωκράτης. Και ποίον εκείνο με το οποίον έπρεπε να υφάνωμεν;

Ερμογένης. Η σαΐτα.

Σωκράτης. Και ποίον εκείνο με το οποίον έπρεπε να ονομάσωμεν;

Ερμογένης. Όνομα.

Σωκράτης. Καλά το λέγεις. Ώστε ένα όργανον είναι και το όνομα.

Ερμογένης. Ορθότατα.

Σωκράτης. Εάν λοιπόν εγώ ερωτήσω, τι είδους όργανον είναι η σαΐτα, δεν θα μου απαντήσης ότι είναι εκείνο με το οποίον υφαίνομεν;

Ερμογένης. Μάλιστα.

Σωκράτης. Και όταν υφαίνωμεν τι κάμνομεν; δεν διαχωρίζομεν το στημόνι και το υφάδι τα οποία είναι ανακατευμένα;

Ερμογένης. Μάλιστα.

Σωκράτης. Λοιπόν το ίδιον δεν έχεις να ειπής και διά το τρύπανον και διά τα άλλα;

Ερμογένης. Πολύ ορθά.

Σωκράτης. Ημπορείς λοιπόν να ειπής το ίδιον και διά το όνομα; δηλαδή τι κάμνομεν με το όνομα, αφού είναι ένα όργανον;

Ερμογένης. Δεν ημπορώ να το ειπώ.

Σωκράτης. Δεν μου λέγεις, παραδέχεσαι ότι κάτι διδάσκομεν ο είς τον άλλον και διασαφηνίζομεν τα πράγματα πώς είναι πλασμένα;

Ερμογένης. Πολύ μάλιστα.

Σωκράτης. Επομένως το όνομα δεν είναι όργανον διδακτικόν και διασαφητικόν της φύσεως των πραγμάτων, καθώς η σαΐτα είναι διαχωριστικόν του υφάσματος;

Ερμογένης. Μάλιστα.

Σωκράτης. Δεν είναι υφαντικόν όργανον η σαΐτα;

Ερμογένης. Και πώς δεν είναι;

Σωκράτης. Επομένως ο μεν υφαντικός θα χρησιμοποιήση καλά την σαΐταν, καλά δε θα ειπή με τον υφαντικόν τρόπον, ο δε διδακτικός θα μεταχειρισθή καλά το όνομα, καλά δε θα ειπή, με τρόπον διδακτικόν.

Ερμογένης. Βεβαιότατα.

Σωκράτης. Και τίνος έργον χρησιμοποιεί καλά ο υφαντής, όταν μεταχειρίζεται καλά την σαΐταν;

Ερμογένης. Το έργον του ξυλουργού.

Σωκράτης. Αλλ' έκαστος είναι ξυλουργός, ή εκείνος που κατέχει την τέχνην;

Ερμογένης. Εκείνος που κατέχει την τέχνην.

Σωκράτης. Και πάλιν τίνος έργον χρησιμοποιεί ο τρυπητής καλά, όταν μεταχειρίζεται το τρύπανον;

Ερμογένης. Το έργον του σιδηρουργού.

Σωκράτης. Αλλ' άρα γε έκαστος είναι σιδηρουργός, ή εκείνος που κατέχει την τέχνην;

Ερμογένης. Εκείνος που κατέχει την τέχνην.

Σωκράτης. Έχει καλώς. Τίνος πάλιν το έργον θα χρησιμοποιήση ο διδακτικός όταν μεταχειρίζεται το όνομα;

Ερμογένης. Ούτε αυτό δεν το γνωρίζω.

Σωκράτης. Ουδέ τούτο τουλάχιστον δεν ημπορείς να ειπής, ποίος μας δίδει τα ονόματα, τα οποία μεταχειριζόμεθα;

Ερμογένης. Όχι βέβαια.

Σωκράτης. Δεν φρονείς άρα γε ότι ο νόμος είναι εκείνος που μας τα δίδει;

Ερμογένης. Έτσι φαίνεται.

Σωκράτης. Τότε λοιπόν του νομοθέτου το έργον χρησιμοποιεί ο διδακτικός όταν μεταχειρίζεται το όνομα.

Ερμογένης. Αυτό φρονώ.

Σωκράτης. Νομοθέτης δε σου φαίνεται ότι είναι πας άνθρωπος, ή εκείνος που κατέχει την τέχνην;

Ερμογένης. Εκείνος που κατέχει την τέχνην.

Σωκράτης. Επομένως δεν είναι δουλειά του καθενός, Ερμογένη μου, να θέση όνομα, αλλά κανενός ονοματουργού. Αυτός δε, καθώς φαίνεται, είναι ο νομοθέτης, ο οποίος ωρισμένως είναι από όλους τους τεχνίτας ο σπανιώτερος εις τον κόσμον.

Ερμογένης. Έτσι φαίνεται.

Σωκράτης. Έλα τόρα λοιπόν σκέψου, πού αποβλέπει ο νομοθέτης όταν θέτη το όνομα. Κάμε δε αναδρομικήν σκέψιν εις τα προηγούμενα. Εις τι αποβλέπει ο τεχνίτης όταν κατασκευάζη την σαΐταν; Μήπως δεν αποβλέπει προς έν πράγμα με τοιούτον σχήμα, ώστε να είναι πλασμένον διά να υφαίνη;

Ερμογένης. Πολύ ορθά.

Σωκράτης. Και λοιπόν αν σπάση εις τα χέρια του η σαΐτα την ώρα που την κατασκευάζει, άρα γε όταν θα κάμη άλλην θα αποβλέπη προς την σπασμένην, ή προς εκείνην την μορφήν της σαΐτας σύμφωνα με την οποίαν κατεσκεύαζε και εκείνην που έσπασεν;

Ερμογένης. Προς εκείνην την μορφήν, νομίζω εγώ.

Σωκράτης. Τότε λοιπόν δεν είναι το δικαιότερον από όλα, εκείνην να ονομάσωμεν καθ' εαυτό σαΐταν;

Ερμογένης. Αυτήν την γνώμην έχω.

Σωκράτης. Δεν πρέπει λοιπόν, όταν πρόκειται να κατασκευάσωμεν σαΐτα διά λεπτόν φόρεμα, ή χονδρόν, ή λινόν, ή μάλλινον ή οποιονδήποτε άλλο, όλαι μεν αι σαΐται να έχουν την μορφήν της σαΐτας, οποιαδήποτε όμως είναι φύσει η καλλιτέρα διά το καθέν, αυτής το σχήμα να αποδώσωμεν εις έκαστον τοιούτον εργαλείον;

Ερμογένης. Μάλιστα.

Σωκράτης. Λοιπόν και διά τα άλλα όργανα ο ίδιος δεν είναι ο τρόπος της κατασκευής; Δηλαδή πρέπει να εύρη τις ποίον είναι το εκ φύσεως πλασμένον όργανον διά το καθέν και να το αποτυπώση εις εκείνην την ύλην από την οποίαν κατασκευάζει αυτό το έργον, όχι όπως του κατέβη αλλ' όπως το απαιτεί η φύσις του πράγματος. Παραδείγματος χάριν πρέπει, καθώς είπαμεν, να γνωρίζη να αποτυπώνη εις τον σίδηρον εκείνο το τρύπανον το οποίον είναι εκ φύσεως κατάλληλον δι' έκαστον πράγμα.

Ερμογένης. Πολύ ορθά.

Σωκράτης. Και την εκ φύσεως κατάλληλον δι' έκαστον πράγμα σαΐταν να την αποτυπόνη εις το ξύλον.

Ερμογένης. Αυτό είναι.

Σωκράτης. Διότι δι' έκαστον είδος υφάσματος, καθώς είπαμεν, είναι εκ φύσεως κατάλληλος και μία σαΐτα και τάλλα εργαλεία κατά τον ίδιον τρόπον.

Ερμογένης. Μάλιστα.

Σωκράτης. Αι λοιπόν, αγαπητέ μου φίλε, και το εκ φύσεως κατάλληλον όνομα δι' έκαστον πράγμα ο νομοθέτης εκείνος πρέπει να γνωρίζη να το αποτυπώση εις τους φθόγγους και τας συλλαβάς, και αποβλέπων προς εκείνο το καθ' εαυτό όνομα να κατασκευάζη και να αποτυπόνη όλα τα ονόματα, εάν θέλη να είναι έγκυρος ονοματοθέτης; Εάν δε πας νομοθέτης δεν αποτυπόνη εις τας ιδίας συλλαβάς, τούτο δεν πρέπει να επηρεάση την γνώμην μας. Διότι ούτε πας σιδηρουργός εις τον ίδιον χαλκόν αποτυπόνει, όταν προς τον ίδιον σκοπόν κατασκευάζη το ίδιον όργανον, είτε εδώ εργάζεται είτε εις τους βαρβάρους. Δεν είναι έτσι;

Ερμογένης. Πολύ μάλιστα.

Σωκράτης. Λοιπόν δεν θα κρίνης το ίδιον και διά τον νομοθέτην, είτε είναι εδώ είτε εις τους βαρβάρους, ότι δηλαδή, εν όσω αποδίδει την μορφήν του ονόματος η οποία αρμόζει εις έκαστον πράγμα δι' οποιωνδήποτε συλλαβών, δεν είναι διόλου κατώτερος νομοθέτης αυτός εδώ παρά ο άλλος που είναι οπουδήποτε αλλού;

Ερμογένης. Βεβαιότατα.

Σωκράτης. Ποίος λοιπόν είναι εκείνος ο οποίος θα κρίνη αν απετυπώθη η αρμόζουσα μορφή της σαΐτας εις οποιονδήποτε ξύλον; εκείνος που την κατεσκεύασε, δηλαδή ο ξυλουργός, ή εκείνος που θα την χρησιμοποιήση, δηλαδή ο υφαντής;

Ερμογένης. Μου φαίνεται, καλέ Σωκράτη, ότι μάλλον θα κρίνη εκείνος που θα την χρησιμοποιήση.

Σωκράτης. Αλλά ποίος είναι εκείνος που θα χρησιμοποιήση το έργον του κιθαροποιού; Τάχα δεν είναι εκείνος, ο οποίος γνωρίζει κάλλιστα να επιστατήση όταν κατασκευάζεται το όργανον και αφού κατασκευασθή ημπορεί να κρίνη αν κατεσκευάσθη καλά ή όχι;

Ερμογένης. Πολύ ορθά.

Σωκράτης. Ποίος;

Ερμογένης. Ο κιθαριστής.

Σωκράτης. Και ποιος θα κρίνη το έργον του ναυπηγού;

Ερμογένης. Ο πλοίαρχος.

Σωκράτης. Και ποίος είναι εκείνος που θα επιστατήση καλλίτερα εις το έργον του νομοθέτου και αφού κατασκευασθή θα το κρίνη είτε εδώ είτε εις τους βαρβάρους; άραγε όχι εκείνος που θα το χρησιμοποιήση;

Ερμογένης. Μάλιστα.

Σωκράτης. Αλλ' άραγε αυτός δεν είναι εκείνος που γνωρίζει να ερωτά;

Ερμογένης. Ναι.

Σωκράτης. Και να αποκρίνεται επίσης ο ίδιος;

Ερμογένης. Βεβαιότατα.

Σωκράτης. Και έναν άνθρωπον, που γνωρίζει να ερωτά και να αποκρίνεται, άλλως πώς τον ονομάζεις συ παρά διαλεκτικόν;

Ερμογένης. Όχι, αλλά διαλεκτικόν.

Σωκράτης. Επομένως του μεν ξυλουργού έργον είναι να κατασκευάση πηδάλιον υπό την επίβλεψιν του πλοιάρχου, εάν πρόκειται να είναι καλόν το πηδάλιον.

Ερμογένης. Φαίνεται.

Σωκράτης. Του δε νομοθέτου έργον είναι, καθώς φαίνεται, να κατασκευαστή όνομα, υπό την επίβλεψιν ενός διαλεκτικού, εάν έχει σκοπόν να θεσπίση καλώς τα ονόματα.

Ερμογένης. Μάλιστα.

Σωκράτης. Τότε λοιπόν επάνω κάτω, καλέ Ερμογένη, δεν είναι μικρόν πράγμα, καθώς συ νομίζεις, η ονοματοθεσία, ούτε έργον ασημάντων ανθρώπων ούτε του καθενός. Επομένως ο Κρατύλος λέγει σωστά, ότι δηλαδή είναι εκ φύσεως πλασμένα τα ονόματα εις τα πράγματα, και δεν είναι ο καθείς εφευρέτης ονομάτων, αλλά μόνον εκείνος, ο οποίος αποβλέπει εις το όνομα που είναι εκ φύσεως δοσμένον εις έκαστον πράγμα και ο οποίος είναι ικανός να αποτυπώση την μορφήν αυτού εις τα γράμματα και τας συλλαβάς.

Ερμογένης. Εγώ, καλέ Σωκράτη, δεν γνωρίζω πώς πρέπει να αντικρούσω αυτά τα οποία λέγεις. Ίσως όμως δεν είναι εύκολον να πεισθώ τόσον αποτόμως, αλλά φρονώ ότι μάλλον θα πεισθώ εις σε, αν μου δείξης ποία είναι αυτή η εκ φύσεως ορθότης των ονομάτων, την οποίαν λέγεις.

Σωκράτης. Εγώ μεν, ω αξιομακάριστε Ερμογένη, δεν λέγω καμμίαν, και ελησμόνησες χωρίς άλλο εκείνα που έλεγα ολίγον προηγουμένως, ότι δηλαδή δεν γνωρίζω, αλλά δέχομαι να εξετάσω μαζί σου. Τόρα όμως εκεί που το εξετάζαμεν μαζί εγώ και συ, τόσον μόνον παρεδέχθημεν έξω από τα προηγούμενα, ότι το όνομα έχει κάποιαν ορθότητα εκ φύσεως και ότι δεν είναι δουλειά του καθενός να γνωρίζη να θέτη όνομα καλώς εις οποιονδήποτε πράγμα. Ή μήπως δεν είναι έτσι;

Ερμογένης. Πολύ μάλιστα.

Σωκράτης. Λοιπόν την συνέχειαν αυτού πρέπει να εξετάσωμεν, εάν βεβαίως επιθυμής να γνωρίζης, δηλαδή ποία πάλιν είναι αυτή η ορθότης.

Ερμογένης. Και βέβαια επιθυμώ να γνωρίζω.

Σωκράτης. Λοιπόν σκέψου.

Ερμογένης. Αλλά πώς θέλεις να σκεφθώ;

Σωκράτης. Ο καλλίτερος τρόπος της σκέψεως, φίλε μου, είναι μαζί με τους ειδήμονας, αφού πληρώσης εις αυτούς χρήματα και καταθέσης και φόρον ευγνωμοσύνης. Αυτοί δε είναι οι σοφισταί, εις τους οποίους ακόμη, αφού και ο αδελφός σου Καλλίας επλήρωσε πολλά χρήματα, τόρα φαίνεται σοφός. Επειδή όμως δεν κατέχεις τα πατρικά σου, πρέπει να θερμοπαρακαλέσης τον αδελφόν σου και να ζητήσης από αυτόν να σε διδάξη την ορθότητα περί αυτών των πραγμάτων, την οποίαν έμαθε από τον Πρωταγόραν.

Ερμογένης. Αλλ' όμως θα ήτο ασυλλόγιστος η παράκλησίς μου, καλέ Σωκράτη, εάν την μεν αλήθειαν που διδάσκει ο Πρωταγόρας εντελώς την απορρίπτω, όσα όμως ελέχθησαν επί τη βάσει αυτής της αληθείας τα ασπάζωμαι, ωσάν να έχουν καμμίαν αξίαν.

Σωκράτης. Αλλ' εάν δεν σου αρέσουν ούτε αυτά, τότε πρέπει να τα μάθης από τον Όμηρον και τους άλλους ποιητάς.

Ερμογένης. Και τι λέγει, Σωκράτη μου, ο Όμηρος περί των ονομάτων και εις ποίον μέρος;

Σωκράτης. Εις πολλά μέρη, περισσότερον όμως και καλλίτερα εκεί όπου διακρίνει διά τα ίδια πράγματα, οποία ονόματα δίδουν οι θεοί και οποία οι άνθρωποι. Ή δεν φρονείς ότι αυτός λέγει κάτι σπουδαίον και αξιοθαύμαστον εις αυτά τα μέρη ως προς την ορθότητα των ονομάτων; Διότι είναι ολοφάνερον ότι οι θεοί χωρίς άλλο αποδίδουν εις αυτά με ορθότητα εκείνα τα ονόματα τα οποία είναι πλασμένα εκ φύσεως. Ή μήπως συ δεν το παραδέχεσαι;

Ερμογένης. Εγώ είμαι βέβαιος ότι, αν δίδουν ονόματα οι θεοί, τα δίδουν ορθώς. Αλλά ποία είναι αυτά που λέγεις;

Σωκράτης. Δεν γνωρίζεις ότι περί του ποταμού της Τροίας, ο οποίος εμονομάχει με τον Ήφαιστον, λέγει ότι οι μεν θεοί τον ονομάζουν Ξάνθον, οι δε άνδρες Σκάμανδρον;

Ερμογένης. Μάλιστα.

Σωκράτης. Τι φρονείς λοιπόν; δεν νομίζεις ότι είναι ωραίον πράγμα να γνωρίζης, διατί άραγε είναι ορθόν να ονομάζωμεν εκείνον τον ποταμόν μάλλον Ξάνθον παρά Σκάμανδρον; Ή, αν θέλης περί του πτηνού, το οποίον λέγει ότι: &χαλκίδα& το ονομάζουν οι θεοί, οι δε άνθρωποι &κύμινδιν&, δεν είναι σπουδαίον αυτό το μάθημα, όσον είναι ορθότερον αυτό το ίδιον πτηνόν να λέγεται χαλκίς παρά κύμινδις; Ή η Βατίεια και Μυρρίνη και πολλά άλλα του ιδίου ποιητού και άλλων; αλλά ίσως αυτά να είναι ανώτερα των δυνάμεων μας διά να τα εννοήσωμεν. Ο Σκαμάνδριος όμως και ο Αστυάναξ είναι ανθρωποειδέστερα διά να τα εξετάσωμεν κατά την γνώμην μου, και ευκολώτερον να εύρωμεν δι' αυτά τα οποία λέγει ότι είναι ονόματα του υιού του Έκτορος, ποία άραγε εννοεί ότι είναι η ορθότης αυτών; Βεβαίως θα γνωρίζης τους στίχους, εις τους οποίους υπάρχουν αυτά τα οποία λέγω.

Ερμογένης. Βεβαιότατα.

Σωκράτης. Πώς λοιπόν; νομίζεις ότι ο Όμηρος φρονεί ότι ορθότερον είναι βαλμένον εις το παιδί το όνομα Αστυάναξ παρά το όνομα Σκαμάνδριος;

Ερμογένης. Δεν ημπορώ να σου ειπώ.

Σωκράτης. Τότε κάμε την εξής σκέψιν· εάν σε ερωτήση κανείς, ποίαν γνώμην έχεις άραγε ότι οι φρονιμώτεροι δίδουν ορθότερον τα ονόματα ή οι ανοητότεροι.

Ερμογένης. Είναι φανερόν, θα έλεγα, ότι οι φρονιμώτεροι δίδουν ορθότερον τα ονόματα.

Σωκράτης. Και τι νομίζεις; αι γυναίκες των διαφόρων λαών είναι φρονιμώτεραι, εάν λάβωμεν τον μέσον όρον του φύλου των, ή οι άνδρες;

Ερμογένης. Οι άνδρες.

Σωκράτης. Δεν γνωρίζεις λοιπόν ότι ο Όμηρος λέγει ότι το μικρό παιδί του Έκτορος υπό των Τρώων ονομάζεται Αστυάναξ, εξ ου έπεται ότι Σκαμάνδριος ωνομάζετο υπό των γυναικών, αφού βέβαια οι άνδρες το ωνόμαζον Αστυάνακτα; (3)

Ερμογένης. Βέβαια έτσι θα είναι.

Σωκράτης. Αι λοιπόν και ο Όμηρος δεν ενόμιζε τους Τρώας σοφωτέρους από τας γυναίκας των;

Ερμογένης. Εγώ τουλάχιστον έτσι νομίζω.

Σωκράτης. Επομένως το όνομα Αστυάναξ ενόμιζε ότι είναι δοσμένον ορθότερον εις το παιδάκι αυτό παρά το όνομα Σκαμάνδριος;

Ερμογένης. Αυτό φρονώ.

Σωκράτης. Ας εξετάσωμεν λοιπόν διά ποίον λόγον άραγε. Ή μήπως αυτός ο ίδιος κάλλιστα υποδεικνύει το διατί; διότι λέγει: Επειδή μόνος του έσωζε την πόλιν και τα υψηλά τείχη. Δι' αυτό λοιπόν, καθώς φαίνεται, είναι ορθόν τον υιόν του σωτήρος των να ονομάζουν &Αστυάνακτα& εκείνης της πόλεως, την οποίαν έσωζε ο πατήρ του, καθώς λέγει ο Όμηρος.

Ερμογένης. Μου φαίνεται.

Σωκράτης. Τόρα όμως τι φρονείς διά το σπουδαιότερον; διότι ούτε εγώ ο ίδιος ακόμη δεν ημπορώ να το εννοήσω, Ερμογένη μου. Αλλά μήπως συ το εννοείς;

Ερμογένης. Όχι, μα τον Δία.

Σωκράτης. Αλλ' άραγε, αγαπητέ μου, μήπως και εις τον Έκτορα ο ίδιος ο Όμηρος έδωκε το όνομα;

Ερμογένης. Πώς αυτή η ερώτησις;

Σωκράτης. Διότι και τούτο μου φαίνεται ότι είναι απαράλλακτον με το όνομα Αστυάναξ, και αυτά τα ονόματα φαίνονται ωσάν Ελληνικά. Διότι ο άναξ και ο Έκτωρ σχεδόν την ιδίαν σημασίαν έχουν, δηλαδή όταν κανείς είναι άναξ ως προς ένα πράγμα, είναι βεβαίως συγχρόνως και έκτωρ του ιδίου πράγματος, διότι είναι φανερόν ότι είναι κύριος αυτού και κατέχει και έχει αυτό. Ή μήπως σου φαίνομαι ότι δεν λέγω σπουδαία πράγματα, αλλά απατώ τον εαυτόν μου με την ιδέαν ότι σχεδόν εγγίζω τα ίχνη της γνώμης του Ομήρου ως προς την ορθότητα των ονομασιών;

Ερμογένης. Όχι μα τον Δία, καθώς εγώ φρονώ, αλλ' ίσως εγγίζεις κάτι τι.

Σωκράτης. Και ομολογουμένως είναι δίκαιον, καθώς μου φαίνεται, τον απόγονον του λέοντος να ονομάζωμεν λέοντα και τον απόγονον του ίππου ίππον. Δεν εννοώ αν τυχόν γεννηθή ως τέρας από τον ίππον διάφορον τι και όχι ίππος, αλλά αν είναι απόγονος της ιδίας γενεάς κατά την φύσιν, αυτό εννοώ. Δηλαδή εάν είς ίππος γεννήση απόγονον βοός κατά την φύσιν, αυτό δεν πρέπει να το ονομάσωμεν πώλον αλλά μόσχον, και πάλιν αν από άνθρωπον, νομίζω, δεν γεννηθή απόγονος ανθρώπου, δεν πρέπει το γεννηθέν να ονομασθή άνθρωπος, ομοίως δε και διά τα δένδρα και όλα τα άλλα πράγματα. Δεν συμφωνείς;

Ερμογένης. Συμφωνώ.

Σωκράτης. Καλά το είπες. Και πρόσεχε μήπως σε απατήσω. Διότι συμφώνως προς αυτόν τον λόγον, αν από ένα βασιλέα γεννηθή κανείς απόγονος, πρέπει να ονομασθή βασιλεύς. Τόρα όμως αν κανείς με άλλας και άλλας συλλαβάς λέγη το ίδιον πράγμα, δεν έχει σημασίαν, ούτε εάν προσετέθη κανέν γράμμα ούτε εάν αφηρέθη, πάλιν δεν έχει καμμίαν σημασίαν, εφ' όσον συγκρατείται η ουσία αυτού του πράγματος και εκφράζεται διά του ονόματος.

Ερμογένης. Τι εννοείς με τούτο;

Σωκράτης. Όχι τίποτε στρυφνόν, αλλά καθώς διά τα στοιχεία του αλφαβήτου γνωρίζεις ότι λέγομεν ονόματα, και όχι μόνα τα στοιχεία πλην τεσσάρων, δηλαδή του ε, του υ, του ο και του ω (4). Δι' όλα όμως τα άλλα φωνήεντα και σύμφωνα γνωρίζεις ότι τα προφέρομεν προσθέτοντες και άλλα γράμματα, και τα καθιστώμεν ονόματα. Και όμως εφ' όσον ενυπάρχει σαφώς η δύναμις αυτού, είναι ορθόν να του αποδίδωμεν εκείνο το όνομα το οποίον θα μας δείξη αυτό το πράγμα. Παραδείγματος χάριν το β βλέπεις ότι ενώ προσετέθη το η και το τ και το α δεν το έβλαψε διόλου, ώστε να μην εκφράζη με ολόκληρον το όνομά του την φύσιν εκείνου του στοιχείου, του οποίου ήθελε ο νομοθέτης. Τόσην τέχνην έδειξαν διά να θέσουν καλώς τα ονόματα εις τα γράμματα.

Ερμογένης. Μου φαίνεται ότι λέγεις την αλήθειαν.

Σωκράτης. Λοιπόν και περί βασιλέως δεν ισχύει ο ίδιος λόγος; Δηλαδή θα γεννηθή μίαν ημέραν από βασιλέα βασιλεύς, καθώς και από αγαθόν αγαθός, και από ωραίον ωραίος και ούτω καθεξής, από έκαστον γένος θα γεννηθή άλλος όμοιος απόγονος, έκτος εάν γεννηθή τέρας. Επομένως πρέπει να τα ονομάσωμεν με τα ίδια ονόματα. Επιτρέπεται όμως να τα τροποποιούμεν κατά τας συλλαβάς, ώστε εις τον μη πεπειραμένον να είναι δυνατόν να νομίση ότι είναι διάφορον το έν του άλλου ενώ είναι τα ίδια. Καθώς εις όλους ημάς τα φάρμακα των ιατρών τροποποιούμενα με χρωματισμούς και με αρώματα φαίνονται διάφορα, αν και είναι τα ίδια, ενώ εις τον ιατρόν, ο οποίος προσέχει εις την δύναμιν των φαρμάκων, φαίνονται τα ίδια και δεν αποπλανάται από τα δευτερεύοντα. Κατ' αυτόν δε τον τρόπον ίσως και ένας πεπειραμένος περί των ονομάτων προσέχει εις την δύναμιν αυτών και δεν αποπλανάται εάν προσετέθη κανέν γράμμα, ή μετετέθη, ή αφηρέθη, ή και αν ακόμη μέσα εις όλως διάφορα γράμματα έγκειται η δύναμις του ονόματος. Καθώς αυτό το οποίον προ ολίγου ελέγαμεν, ότι δηλαδή το όνομα Αστυάναξ και Έκτωρ κανέν κοινόν γράμμα δεν έχουν πλην του τ, και όμως έχουν την ιδίαν σημασίαν. Ακόμη δε και το όνομα Αρχέπολις ως προς τα γράμματα τι κοινόν έχει με αυτά; Και όμως σημαίνει το ίδιον. Και πολλά άλλα ονόματα υπάρχουν, τα οποία δεν σημαίνουν τίποτε άλλο παρά βασιλέα. Και άλλα πάλιν σημαίνουν στρατηγόν, όπως είναι το όνομα Άγις και Πολέμαρχος και Ευπόλεμος. Άλλα πάλιν είναι ιατρικά, καθώς το όνομα Ιατροκλής και Ακεσίμβροτος. Ακόμη δε ίσως εύρομεν πολλά τα οποία ως προς τας συλλαβάς και τα γράμματα διαφέρουν, ως προς την δύναμιν όμως σημαίνουν το ίδιον. Έτσι είναι ή όχι;

Ερμογένης. Βεβαιότατα.

Σωκράτης. Λοιπόν εις τα κατά φύσιν γεννώμενα πρέπει να αποδώσωμεν τα ίδια ονόματα.

Ερμογένης. Πολύ ορθά.

Σωκράτης. Τι να πράξωμεν όμως εις το παρά φύσιν, όταν γεννηθή με τερατώδη μορφήν; παραδείγματος χάριν όταν από ένα αγαθόν άνθρωπον και θεοσεβή γεννηθή ασεβής, δεν θα πράξωμεν καθώς είπαμεν προηγουμένως, δηλαδή και αν ακόμη ίππος γεννήση γέννημα βοός, δεν πρέπει να λάβη την ονομασίαν του γεννήτορος αλλά εκείνου του γένους εις το οποίον ανήκει;

Ερμογένης. Βεβαιότατα.

Σωκράτης. Επομένως και εις τον ασεβή τον γεννηθέντα από ευσεβή πρέπει να αποδώσωμεν το όνομα του είδους του.

Ερμογένης. Αυτό είναι.

Σωκράτης. Επομένως δεν θα τον ονομάσωμεν Θεόφιλον ουδέ Μνησίθεον, ουδέ κανέν από τα όμοια, αλλά εκείνο το οποίον έχει την αντίθετον σημασίαν προς αυτά, αφού έχουν ορθότητα τα ονόματα.

Ερμογένης. Αυτό είναι το ορθότερον, Σωκράτη μου.

Σωκράτης. Καθώς δα και το όνομα Ορέστης, καλέ Ερμογένη, πλησιάζει να είναι ορθόν, είτε καμμία τύχη έθεσε το όνομα αυτό είτε και ποιητής, θέλων να δείξη με το όνομα αυτό την θηριώδη φύσιν του και το άγριον και το &ορεινόν&.

Ερμογένης. Έτσι φαίνεται, Σωκράτη μου.

Σωκράτης. Φαίνεται δε ότι και του πατρός του το όνομα εδόθη κατά φύσιν.

Ερμογένης. Φαίνεται.

Σωκράτης. Δηλαδή ο Αγαμέμνων πλησιάζει να είναι τοιούτος, ώστε παν ό,τι αποφασίζει να το εκτελή επιμόνως και με καρτερίαν, δίδων πέρας εις τα αποφασισθέντα ένεκα της ανδρείας του. Απόδειξις δε είναι η διαμονή και καρτερία τόσου στρατού εις την Τροίαν. Ότι λοιπόν είναι &αγαστός& κατά την &επιμονήν& του αυτός ο ανήρ, το εκφράζει το όνομα Αγαμέμνων. Ίσως δε και το όνομα Ατρεύς είναι ορθόν. Διότι και ο φόνος του Χρυσίππου υπ' αυτού και όσα απανθρώπως διέπραξε προς τον Θυέστην, όλα είναι επιζήμια και αρχαϊκώς &ατηρά& ως προς την αρετήν. Και ομολογουμένως η σημασία του ονόματός του παρεκκλίνει ολίγον και το μετριάζει, ώστε να μην είναι σαφής εις τον καθένα η φύσις αυτού του ανθρώπου. Όμως δι' ένα πεπειραμένον εις τα ονόματα αρκετά σαφώς το όνομα Ατρεύς δηλοί εκείνο το οποίον θέλει. Διότι και διά το &ατειρές& (άκαμπτον) και διά το &άτρεστον& (ατρόμητον) και διά το &ατηρές& (προσβλητικόν), υπό πάσαν έποψιν είναι βαλμένον ορθώς το όνομα εις αυτόν. Μου φαίνεται δε ότι και εις τον Πέλοπα είναι βαλμένον το όνομα επιτυχώς. Διότι αυτό &το όνομα σημαίνει εκείνον που δεν βλέπει μακράν&.

Ερμογένης. Πώς άραγε;

Σωκράτης. Καθώς περίπου λέγεται και εναντίον αυτού του ανθρώπου ότι εις τον φόνον του Μυρτίλου δεν κατώρθωσε διόλου να προνοήση και να προβλέψη τας συνεπείας δι' όλον το γένος του, με πόσην δυστυχίαν το εφόρτονε, διότι έβλεπε μόνον το πλησίον και της στιγμής — τούτο δε σημαίνει το &πέλας& — καθ' ην στιγμήν εβιάζετο με πάντα τρόπον να κάμη τον γάμον της Ιπποδαμείας. Εις τον Τάνταλον δε και ο τυχών θα εννοήση ότι ετέθη ορθώς το όνομά του, εάν είναι αληθή όσα λέγονται περί αυτού.

Ερμογένης. Ποία δηλαδή;